باتىس قاقپادا يندۋستريالاندىرۋ قارقىنى قالىپتى

ەلىمىزدە وتكەن جىلى اياقتال­عان يندۋستريالاندىرۋدىڭ العاش­قى بەسجىلدىعى تۋرالى نەندەي تۇيىندەر جاساعان ءجون؟ وسى ارا­لىق­تا بۇل تۇرعىدا ايماقتاردا قان­داي جو­بالار جۇزەگە استى؟ سون­داي-اق, ەل يندۋس­ترياسىن ورگە باس­تى­رۋدىڭ جاڭا كوكجيەكتەرى قانداي بولماق؟ مىنە, وسىنداي وزەكتى ماسە­لە­­لەر مەملەكەت باسشىسى مەن رەس­پۋبليكا ۇكىمەتىنىڭ ۇدايى نازا­رىندا بولىپ كەلەدى. بۇل كەزەڭ ءتيىستى مينيسترلىكتەر مەن ۆەدومستۆولاردىڭ قىزمەتىنە دە ۇلكەن جاۋاپكەرشىلىك پەن تىڭ مىندەتتەر جۇكتەمەك. وسىن­­­داي ءورشىل احۋال اۋانى ينۆەس­تي­تسيالار جانە دامۋ ءمينيسترى اسەت يسەكەشەۆتىڭ باتىس قازاق­ستان وبلىسىنا جۇمىس ساپا­رىنا دا ءتان بولدى دەسەك, قاتەلەسپەيمىز. ەلىمىزدەگى جەتەكشى مينيسترلىك باسشىسى مۇندا ەڭ الدىمەن با­تىس قازاقستان ماشينا جاساۋ كوم­پانياسىنا اتباسىن تىرەپ, وسى وندىرىستىك قۇرىلىمنىڭ نەگى­زىندە وڭىردەگى ۇدەمەلى ين­دۋس­تريا­لىق-يننوۆاتسيالىق دا­مۋ باع­دارلاماسىنىڭ جاي-كۇيىمەن ­تانىستى. اتالعان ۇجىم ءوز قىز­مەتىن ءارتاراپتاندىرۋ با­عىتىن قولعا العان. بۇل وتاندىق كومپانيا ليتسەنزيالىق تەحنولوگيا نەگىزىندە قوندىرعىلاردى جانە اۆتوماتتاندىرۋ جۇيەسىن جوندەيتىن ورتالىق ازياداعى بىردەن-ءبىر ءوندىرىس ورنى بولىپ تابىلادى. زاۋىت ەلىمىزدەگى مۇناي-گاز سالاسىمەن اينالىسا­تىن بارلىق كاسىپورىندارمەن تى­عىز بايلانىستا جۇمىس ىستەيدى. قازىر مۇندا قوسىمشا جۇمىس ورىندار­ىن اشۋ ءىسى قولعا الىنعان. باسقوسۋ كەزىندە باتىس قا­زاقستان وبلىسىنىڭ اكىمى نۇرلان نوعاەۆ مينيسترگە وبلىستا 2010-2014 جىلدارى يننوۆاتسيالىق دامۋ باعدارلاماسىنا سايكەس العا قويىلعان مەجەلەر مەن مىندەتتەر تولىقتاي جۇزەگە اسقانى جونىندە بايانداپ بەردى. ناقتىراق ايتقاندا, وڭىردە ەلباسىنىڭ تىكەلەي تاپسىرماسىنا سايكەس ءوندىرىستىڭ بارلىق سالالارى بويىنشا وسىمگە قول جەتكىزىلدى. وتكەن جىلدىڭ ون ءبىر ايىندا سىرتقى ساۋدا اينالىمى 9,99 ميلليارد اقش دوللارىن قۇرادى. بىتكەن ءىستىڭ ىشىندە شاعىن جانە ورتا بيزنەس پەن جول قۇرىلىسىنىڭ جانە كولىك قىزمەتىنىڭ ۇلەس سالماعى جوعارى. ءوڭىر وندىرىسشىلەرىمەن كەزدەسۋ كەزىندە ءا.يسەكەشەۆ باس­تى ماقسات ايماقتاعى ەلىمىزدى تۇتاستاي يندۋستريالاندىرۋعا ۇلەس قوسىپ جۇرگەن كاسىپ­ورىن­داردىڭ تىڭ جوبالارىمەن تانىسۋ ەكەندىگىن اتاپ كورسەتتى. ءارى ولارعا ءوز تاراپتارىنان ءتيىستى قولداۋ جاسالاتىنىن جەتكىزدى. بۇعان جاۋاپ رەتىندە ءوندىرىس جەتەكشىلەرى دە ارتىق شىعىنداردى ازايتىپ مەملەكەت قارجىسىن ۇنەمدەۋگە ۇلەس قوسۋلارى كەرەك, دەدى بۇدان ءارى اسەت ورەنتاي ۇلى. جيىندا وبلىس اكىمىنىڭ ورىنباسارى مارات كارىموۆ مينيسترگە ورال وڭىرىندەگى يندۋستريالاندىرۋ ءىسىنىڭ دامۋ قارقىنى جونىندە بايانداپ بەردى. ونىڭ پىكىرىنشە, مۇندا يندۋستريالاندىرۋ كارتاسى شەڭ­بەرىندە جالپى سوماسى 303,5 ميلليارد تەڭگەنىڭ 38 جوباسى جۇزەگە اسىرىلۋدا. وسى جوبا­لار تولىقتاي ىسكە قوسىلعان كەزدە جاڭادان 5,2 مىڭ جۇمىس ورنى اشىلماق. 2010-2014 جىلدار ارالىعىندا 258,6 ميلليارد تەڭگەنىڭ 34 جوباسى مارەگە جەتىپ, سونىڭ ناتيجەسىندە 2 مىڭعا جۋىق جۇمىس كوزىن اشۋعا مۇمكىندىك تۋدى. ال بيىلعى 2015 جىلى 43,7 ميلليارد تەڭگەنىڭ ەكى جوباسىن جۇزەگە اسىرۋ جوس­پارلانىپ وتىر. بۇل رەتتە تاعى جۇزگە جۋىق تۇراقتى جۇمىس ورنى اشىلماق. سونىمەن بىرگە, باتىس قا­زاق­ستان ماشينا قۇراستىرۋ كوم­پانياسىندا وتكىزىلگەن جيىندا ورال اۋەجايىنىڭ وكىلى سويلەپ, مۇنداعى ۇشۋ-قونۋ جولاعىن جوندەۋدەن تولىق وتكىزىپ بولعان سوڭ اۋەجاي جۇمى­سىنىڭ اۋقىمىن كەڭەيتۋدى جوس­پارلاپ وتىرعاندارىن ايتتى. ماسەلەنىڭ ءمانىسى مىنادا. وتكەن جىلدىڭ كۇزىندە اۋەجايداعى ۇشۋ-قونۋ جولاعىن جاڭعىرتۋ جۇمىستارىنىڭ ءبىرىنشى كەزەڭى اياقتالعان سوڭ, قاراشا ايىنان باستاپ ورال اۋەجايى ءوز جۇمىسىن باستادى. اۋەجاي اشىلعان سوڭ ىلە-شالا «بەك ەير» اۆياكومپانياسى ورال قالاسىنا ۇشۋلارىن جالعاستىرا باستادى. 2015 جىلدىڭ قاڭتارىندا «ەير استانا» اۆياكومپانياسى ەكى تەحنيكالىق تەكسەرىس وتكىزىپ, تەحنيكالىق ەمەس سىناق ۇشۋىن جاسادى. ال 12 قاڭتاردان باستاپ الماتى – ورال باعىتىنداعى ۇشاق رەيسى تۇراقتى تۇرگە ءتۇستى. قالپىنا كەلتىرۋ جۇمىستارىنىڭ ەكىنشى كەزەڭى اياقتالعان سوڭ «ەير استانا» اۆياكومپانياسى «ورال – امستەردام» باعىتى بويىنشا تۇراقتى رەيستى قالپىنا كەل­تىرۋدى, سونىمەن بىرگە, «استانا – ورال – استانا» باعىتىندا رەيس اشۋ مۇمكىندىگىن قاراستىرۋدا. سونداي-اق, «بەك ەير» اۆياكومپانياسى دا ورالدان ماسكەۋ جانە سانكت-پەتەربۋرگكە قاراي ەكى رەيس اشىپ, ءوزىنىڭ ۇشۋ اۋماعىن كەڭەيتۋدى كوزدەۋدە. ازاماتتىق اۆياتسيا كوميتەتى توراعاسىنىڭ ورىنباسارى سەرىك مىقتىباەۆتىڭ ايتۋىنشا, بۇل جوسپارلار اۋەجايداعى جاڭعىرتۋ جۇمىستارى تولىق اياقتالعاننان كەيىن عانا ىسكە اسىرىلماق. ورال اۋەجايى بيىل ۇشۋ جولاعىن 400 مەترگە دەيىن ۇزارتۋ جانە 60 ­مەترگە كەڭەيتۋدى جوسپارلاۋدا. كەزدەسۋ قورىتىندىسىندا ينۆەستيتسيالار جانە دامۋ مينيسترلىگى مەن باتىس قازاقستان وبلىسى اكىمدىگى اراسىنداعى ورتاق, بىرلەسىپ اتقارىلاتىن جۇمىس جوسپارىنا قول قويىلدى. بۇدان سوڭ ءا.يسەكەشەۆ وتكەن جىلدىڭ اياعىندا قۇرىلىسى اياقتالعان ورال ترانسفورماتور زاۋىتىنىڭ ءجاي-كۇيىمەن تانىس­تى. ەۋروپالىق ستاندارتقا ساي ەڭ زاماناۋي قۇرال-جابدىقتارمەن تولىق جابدىقتالعان بۇل زاۋىتتىڭ جۇمىسى نەگىزىنەن, كەرنەۋ قۋاتى 6-10 كيلوۆاتت بولاتىن ترانسفورماتورلاردى شىعارۋعا باعىتتالعان. سەرىكتەستىك قۇرىل­تايشىسى سايدوللا قوجا­باەۆ­تىڭ ايتۋىنشا, بيىلعى اقپان ايىندا زاۋىتتى مونتاجداۋ جۇمىسى تولىق اياقتالىپ, ناۋ­رىز ايىنان باستاپ العاشقى ونىمدەرىن شىعارا باستايدى. كاسىپورىننىڭ ءوندىرىس قۋاتى جىلىنا – 12000 دانا. زاۋىت تولىقتاي جۇمىسقا كىرىسكەندە شامامەن 700-دەي جۇمىس ورنى اشىلماق. جاڭا يننوۆاتسيالىق جوبانىڭ ەكسپورتقا باعىتتالعان ءونىم شىعاراتىنىن جەتكىزگەن ءوندىرىس جەتەكشىسى ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق وداق شەڭبەرىندە ءونىمنىڭ 90 پايىزىن كورشى رەسەي ەلىنە ەكسپورتتاۋدى جوسپارلاپ وتىرعاندارىن ايتتى. بۇدان سوڭ ينۆەستيتسيالار جانە دامۋ ءمينيسترى «ورال –كامەنكا» اۆتوكولىك جولى باعىتىنداعى قولعا الىنعان جۇمىستارمەن تانىستى. وسى جەردە وبلىس اكىمىنىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارى سەرىك شاپكەنوۆ پەن اۆتوموبيل جولدارى كوميتەتى توراعاسىنىڭ ورىنباسارى سۇل­تانبەك بارماقوۆ مينيسترگە وبلىستا جول قۇرىلىسى بويىن­شا اتقارىلىپ جاتقان جۇمىس­­تار جونىندە باياندادى. ولار­دىڭ سوزىنشە, جولداردى جاڭ­عىرتۋ جۇمىستارى جوس­پارعا سايكەس جۇرگىزىلۋدە. بۇل باعىتتاعى جۇمىس تولىق جۇزەگە اسقان جاعدايدا ءوڭىردىڭ ءورىسىن كەڭەيتەتىن كولىك-لوگيستيكا جۇيەسىنىڭ قالىپتاسۋىنا ءمۇم­كىندىك اشىلماق. جول قۇرىلىسى جونىندەگى اڭگىمە بارىسىندا وبلىس باسشىسى نۇرلان نوعاەۆ رەسەيمەن شەكارالاس اۋماقتا ەكى مەملەكەتكە دە قارامايتىن يەسىز جولداردىڭ بار ەكەنىن, ونداعى ويقى-شويقى جولداردىڭ ەكى ورتاعا قاتىناعان جولاۋشىلاردى قيناپ جۇرگەنىن جەتكىزدى. ءوز كەزەگىندە اسەت ورەنتاي ۇلى بۇل ماسەلەنى شەشۋدىڭ وڭتايلى جولدارى قاراستىرىلاتىنىن ايتتى. جۇمىس ساپارىنىڭ سوڭىندا اسەت ورەنتاي ۇلى جاڭگىر حان اتىنداعى باتىس قازاقستان اگرار­لىق تەحنيكالىق ۋنيۆەرسيتەتى جانىنداعى زەرتحاناعا سوعىپ, بەكىرە بالىعىن ءوسىرۋ باعى­تىن­داعى ءىس-قيمىلدارعا نازار اۋداردى. مۇندا ۋنيۆەرسيتەت عالىمدارىنىڭ باستاماسىمەن قولعا الىنعان بۇل جوباعا بۇگىندە جەكەلەگەن ينۆەستورلار تارتىلىپ, بالىق وسىرۋگە ارنالعان كاسىپورىن قۇرىلىسى قارقىندى جۇرگىزىلۋدە. «ورداباسى» جشس وكىلىنىڭ ايتۋىنشا, ءوندىرىس ورنىنىڭ قۇرىلىسى بيىل شىلدە ايىندا اياقتالىپ, پايدالانۋعا بەرىلمەك. اقجايىق وڭىرىنە جۇمىس ساپارىن قورىتىندىلاعان ينۆەس­تيتسيالار جانە دامۋ ءمينيسترى اسەت يسەكەشەۆ مۇنداعى يندۋس­تريالاندىرۋ ءىسىن جۇرگىزۋگە بايلانىستى جۇمىستاردى وڭ باعالادى. تەمىر قۇسايىن, «ەگەمەن قازاقستان». باتىس قازاقستان وبلىسى. سۋرەتتە: ينۆەستيتسيا جانە دامۋ ءمينيسترى ءا.يسەكەشەۆ­تىڭ ورال وڭىرىنە ساپارىنان كورىنىس. سۋرەتتى تۇسىرگەن رافحات حالەلوۆ.