كوللاجداردى جاساعان – امانگەلدى قياس, «EQ»
ءابىش كەكىلباي ۇلىنىڭ «اڭىزدىڭ اقىرى» رومانىن وقىعان ادام ول شىعارمانى ۇمىتۋى مۇمكىن ەمەس-اۋ. داڭق پەن داقپىرتقا بايلانىستى مۇندا دا نەبىر عاجاپتار قابىسىپ, ەلەۋسىز كۇندەردىڭ بەلگىسىز ەلەسىندەي سانا كوكجيەگىنە كومكەرىلە بەرەدى. ەلەۋسىز, بايقالماي ءوتىپ كەتەتىن كۇندەر بولادى عوي. سول سياقتى نەگىزگى وقيعا اراسىندا جىمىن بىلدىرمەسە دە نەگىزگى ءمان بولىپ جۇرەتىن ەن-تاڭباسىز ماتىندەر قانشاما. جارايدى, جارتى الەمدى ۋىسىندا ۇستاعان تەمىردى قويشى, مۇنى جىلدار بويى زارىعا كۇتكەن جاس توقالىنىڭ اتى, ونىڭ ماحابباتىنىڭ بەلگىسىندەي مۇنارا تۇرعىزعان شەبەردىڭ داڭقى قايدا قالدى؟ ولاردىڭ اتى دا جوق. تەك قانا قالامگەرلەردىڭ وسىنداي شىعارمالارىندا توبە كورسەتەدى.
«ساعان جاراتقان يەم جەلدى نەگە باعىندىرىپ بەرگەنىن بىلەسىڭ بە؟» دەپ سۇراپتى دەيدى سۇلەيمەننەن ءبىر كۇنى قۇمىرسقا كەپ. سۇلەيمەن قاپەلىمدە جاۋاپ تابا الماي ءمۇدىرىپ قالىپتى. «ول سەنىڭ پاتشالىعىڭنىڭ اقىر ءتۇبى جەلگە ۇشاتىنىن مەڭزەگەنى» دەپتى قۇمىرسقا. سۇلەيمەننىڭ بۇنى ەستىگەندە ءوڭى اۋىپ كەتىپتى. الگى قۇمىرسقا: «اللانىڭ ءامىرىن ۇلىلارعا كىشىلەردىڭ ءسوزى جەتكىزەدى دەگەن وسى بولادى» دەپ تايىپ تۇرىپتى. سۇلەيمەننىڭ دە باسىنان اۋعان باق كىمنىڭ باسىنان اۋمايدى دەيسىڭ. بىراق سۇلەيمەننىڭ باسىنان باق اۋعانمەن, داڭق اۋدى ما؟ سوعان قاراپ-اق, باق از عانا كۇن تىرشىلىكتىڭ ىرزىعى دا, ال داڭق ۇلان-اسىر ماڭگىلىكتىڭ نەسىبەسى ەكەنىن بىلە بەرۋگە بولماي ما؟» دەگەن جولدار بار «اڭىزدىڭ اقىرىندا».
بىلە بىلگەنگە بۇل ءماتىن ءامىر تەمىردىڭ ءتورت جىلعى جورىقتان قايتىپ كەلە جاتقانىنداعى ساپارى بارىسىندا تەگىن بەرىلمەگەن. شىعارمانىڭ باسىندا بيلەۋشىنىڭ ەكى-ءۇش كۇننەن بەرى قۇم ىشىندە جۇرۋدەن شارشاعانى عاجاپ سۋرەتتەلەدى. جەل مەن قۇمنان مەزى بولعان كەيىپكەردىڭ جان ازابىن ءتۇيسىنۋ دە وقىرماندى تەرەڭ ويعا باتىرماي قويمايدى. قۇم, كوشپەلى قۇم بەتىنە تۇسكەن ءىزدى وتكەن بويدا باسىپ قالىپ جاتادى... سوعان جول ۇستىندە كوزى جەتكەن تەمىردىڭ ىشكى مونولوگتەرى تاڭعالدىرادى, تاڭعالدىرعان سايىن ويلاندىرادى. «كەشە دەگەن – السىزدىكتىڭ ەكىنشى اتى. بۇگىن السىرەي-السىرەي كەشەگە اينالادى. ال بەت قاراتپاس الاپات كۇش بۇگىن تۇگىلى ەرتەڭنىڭ وزىمەن بەلدەسەدى. كۇشتىلىكتىڭ شىن اتى – ماڭگىلىك... ماڭگىلىكپەن سول بەت قاراتپاس الاپات كۇش قانا ءتىل تابىسا الادى. ءالجۋازدىڭ اجالى بۇگىننەن, ەكى ورتاداعى دۇرەگەيدىڭ سازايى – ەرتەڭنەن, ال اتاسىن تانىماس الىپ كۇشتىڭ ماڭگىلىكتىڭ ءدال وزىندەي اجالى جوق» دەيدى. وسىنداي ماتىندەر تىزبەكتەلە كەلە بارا-بارا بيلەۋشىنىڭ شىن بەينەسى اشىلعان سايىن اشىلا تۇسەدى. ارينە, «كۇشتىلىكتىڭ شىن اتى ماڭگىلىك» دەگەن بايلام – تەمىردىڭ جەكە پىكىرى جانە كەمشىلىگى دە سول بولۋى كادىك.
«تويىمسىزدىق, قاناعاتسىزدىق, اتاققۇمارلىق – قۇمارلىق اتاۋلىنىڭ جەكسۇرىن ءتۇرى» دەيدى. قاتە! ولار انشەيىن ۇساق قۇمارلىقتار. ەڭ كۇشتى, ەڭ قۋاتتى, بارىنەن اسقان اجداھا قۇمارلىق – داڭعوي داڭققۇمارلىق. ەڭ ۇلكەن, ەڭ كەرەمەت ەرلىكتەر مەن ادام اقىلىنا سىيمايتىن سۇمدىق قاسكۇنەم قانىشەرلىكتىڭ تۇبىندە, مىنە, وسى داڭققۇمارلىق جاتادى. مىنە, وسى سۇمدىق دەرتتەن قۇتقارار قۇدىرەت بولسا, قالعاندارى ماعان تۇك ەمەس. داڭققۇمارلىقپەن سالىستىرعاندا ولار انشەيىن شىبىن-شىركەي» دەگەن شەريداننىڭ ءسوزىن قادىر مىرزا ءالى «جازمىشىندا» كەلتىرەدى.
ءابىش كەكىلباي ۇلىنىڭ «اڭىزدىڭ اقىرىندا» تەمىردىڭ قىم-قۋىت جان تۇكپىرىنە جاسىرىنعان داڭققۇمارلىقتىڭ بەينەسى شەريدان جازعان وسى ءبىر ۇزىندىدەن كەيىن ايقىندالا تۇسەدى. يرلاندىق اقىن شەريدان قادىردىڭ ايتۋىنشا, وسى داڭقتىڭ قۇربانى. «داڭق ونىڭ كەۋدەسىنە ءىبىلىس ۇيالاتقان. ونىڭ جانىن جىن جايلاعان. ول ماقتاۋ-ماداقتىڭ ەسىرمەنىنە اينالعان. جۇرتتىڭ دۇرىلدەتىپ سوققان شاپالاق-قولى, بىرىنەن-ءبىرى اسقان قولپاشتاۋ اقىن-دراماتۋرگتى ءتىرى جۇرە المايتىنداي جاعدايعا جەتكىزگەن» دەيدى. وسىنشاما «كەرەمەتتىڭ» شىرىنىن ءسىمىرىپ, ابدەن ماس بولماعاندا شەريدان جوعارىداعىداي ءسوزدى جازا الار ما ەدى؟ جوق, ارينە. باسقالارعا قاراعاندا, اقىننىڭ دارالىعى ءوز جانىنا تەرەڭىرەك ۇڭىلە الاتىنىندا دەر ەدىك.
«بويداعى ءمىندى ساناسام,
تاۋ تاسىنان از ەمەس.
جۇرەگىمدى بايقاسام,
ينەدەيىن تازا ەمەس»,
دەمەي مە ابايدىڭ ءوزى.
