سوڭعى جىلدارى ءجيى ايتىلاتىن ءبىر ادەمى ءان بار. قايىرماسىندا, ءسىرا جاس ءانشى بولۋى كەرەك, اۋەزدى ۇنىمەن «مەن سەنى مەككەگە اپارامىن» دەگەنى جۇرەكتى ەلجىرەتەدى. كورمەي-بىلمەي سول بالانى ىشتەي ۇناتاتىندار دا كوپ ەكەن. ءانى ءۇشىن. جاقسى ءان – تاربيە قۇرالى. سول ءان تالاي ۇل-قىزعا وي سالعان بولار.
مەنىڭ بالام دا نامازعا جىعىلعانىمنان كەيىن ءۇش جىل بويى سونداي تىلەگىن ايتتى. «ول جاققا باراتىن ادامنىڭ دايىندىعى بولۋى كەرەك» دەپ كەلىسپەدىم. اۋەلى باسقا پارىزداردى وتەۋىم كەرەك بولدى. ءسويتىپ, ءساتى بىلتىر, جىل سوڭىندا ءتۇستى.
توپتا بالالارى جىبەرگەن بىرنەشە ۇلكەن كىسى بار ەكەن, ولاردىڭ ساپارى مەنەن وزگەشەلەۋ ۇيىمداستىرىلىپتى. تالدىقورعاندىق ەرلى-زايىپتى كىسىلەرمەن الماتىدا تانىستىق: بالالارى جولدامانى قولدارىنا ءبىر كۇن بۇرىن عانا ۇستاتىپتى. كومپانيا كەڭسەسىندە «سپورت كوستيۋمىن الۋىمىز كەرەك پە؟» دەگەندەرىنەن قايدا بارا جاتقاندارىن تولىق بىلمەيتىندەرىن ءتۇسىندىم. تۇركىستاندىق جۇپقا دا اكەسىنىڭ زەينەتكە شىعۋىنا وراي بالاسى توسىن سىي جاساپتى. اتىراۋدان كەلگەن ەكى قۇداعي دا بالالارى جىبەرگەنىن ايتتى. «كەزىندە ۇلكەن قالالارعا ساياحات جاساۋعا, شيپاجايلارعا جولداما سىيلايتىن ەدى... قازىر قاجىلىققا جىبەرۋ سانگە اينالعان با؟» دەگەن وي سول جەردە كەلدى.
سويلەسە كەلە جاڭا تانىستاردىڭ كەيبىرەۋى نامازعا دا جىعىلماعانىن, بىراق بالالارى مەملەكەتتىك قىزمەتتە جۇرسە دە, ء«تۇزۋ جولدا» ەكەنىن, جۇما نامازدان قالمايتىنىن, قاجىلىققا كەلىپ-كەتكەنىن بىلدىك. ءتۇزۋ جولدا جۇرگەنى دۇرىس قوي, ارينە, بىراق... «ناماز وقىمايتىندار, قاجىلىققا بارماعاندار ءتۇزۋ جولدا ەمەس دەگەن ۇعىمدى كىم قالىپتاستىرىپ ءجۇر ەكەن؟» دەگەن ويدىڭ قىلاڭ بەرگەنى راس.
ءمادينا. پايعامبار مەشىتى
مەككەگە اركىم ءارتۇرلى جولمەن كەلەدى. تۇركيا ارقىلى, كورشىلەس اراب مەملەكەتتەرى ارقىلى كەلەتىندەر كوپ ەكەن. ءبىزدىڭ ساپارىمىز جيددا – ءمادينا – مەككە باعىتىمەن قۇرىلىپتى.
الماتىدان جيددا قالاسىنا ۇشتىق: بورتتاعىلاردىڭ ءبارى دەرلىك – ءبىز سياقتى قاجىلىققا بارا جاتقاندار. ۇستەرىنە كيگەن كيىمدەرىنىڭ ساپاسى, ديزاينى, اسىنعان سومكەلەرى ءار كومپانيانىڭ الەۋەتىن بايقاتادى. نەشە ءتۇرلى كيىمدى كورىپ, «ەلدە قاجىلىققا كىسى اتتاندىراتىن كومپانيالار بارشىلىق ەكەن-اۋ» دەپ ويلادىق.
ۇشاقتىڭ يلليۋميناتورىنا ءۇڭىلىپ, كوپ قارادىم. قانشا بيىك بولعانمەن, قاتپار-قاتپار تاۋلار انىق كورىندى, جيددا قالاسىنا جارتى جولداي قالعاندا ءبىراز ۋاقىت سۋ ۇستىمەن ۇشتىق. تومەندەگى كوكپەڭبەك, جۇمباق الەمنىڭ سۇلۋلىعىنا كوز تويماي قاراي بەردىم. ول – قىزىل تەڭىز ەكەن.
قونعان جەردە ونداي اسەمدىك بايقالمادى. گيدتىڭ (جولباستاۋشى) ايتۋىنشا, اۋەجاي ايماعى وسىنداي, ال ورتالىعى اسەم قالا كورىنەدى. ءبىز وندا سوقپاي, بىردەن ءمادينا قالاسىنا جول تارتتىق.
جولباستاۋشىلار – وڭكەي جاس جىگىتتەر. ءبىزدى ءبىر قالادان ەكىنشى قالاعا جەتكىزىپ, كەلەسى جولباستاۋشىعا تابىستاپ, ءارى قاراي ءوز جوندەرىمەن كەتىپ جاتتى. بايقاۋىمىزشا, وسى جاقتا باسقا دا جۇمىستارى بار, ورنىققان, ءتىپتى كەيبىرەۋلەرى وتباسىلارىمەن تۇراتىن ازاماتتار سياقتى. ادەپتى, ەلگەزەك, سابىرلى. ءبارى دە ءوز مىندەتتەرىن بارىنشا تياناقتى اتقارۋعا تىرىستى.
باسقا ساپارلاستارعا قاراعاندا كوبىرەك سۇراق قويعان مەن شىعارمىن. اۋەلى: «قالقام, مەن جازۋشىمىن, عىلىم كانديداتىمىن. ءدىن تۋرالى دا ءبىراز وقىدىم. ءالى تۇسىنبەگەن, ءتىپتى كۇماندانعان تۇستارىم دا بار. سوندىقتان رەتى كەلگەندە سۇراپ وتىرايىن, ءسىز ماعان تولىق جاۋاپ بەرىڭىز. مەن جاستارمەن كوپ كەزدەسەتىن اداممىن, ولارعا دۇرىس اقپارات بەرۋىم كەرەك», دەپ كەلىسىپ الدىم. وبالى نەشىك, حال-قادەرىنشە جاۋاپ بەرىپ وتىردى. «اپاي, ونى بىلمەيدى ەكەنمىن, ۇستازدان سۇرايىن», دەگەن كەزدەرى دە بولدى.
بۇلاي دەۋىمە بۇعان دەيىن, ەلدە جۇرگەندە تىڭداعان ۋاعىزدارعا كەي جاعدايدا كوڭىلىم تولماعاندىعى سەبەپشى. قانشا كىتاپ وقىعانمەن, ءدىن الەمىنە ەندى قادام باسقان سوڭ, كوكەيگە قونبايتىن اڭگىمە ايتۋشىلاردىڭ پىكىرىنە كەلىسپەۋشىلىك بىلدىرەتىندەي دەڭگەيگە جەتكەن جوق ەدىم. ءارى نەگە ەكەنىن تۇسىنبەيمىن, بىزدە يمامنىڭ ايتىپ وتىرعانىنىڭ ءبارىن دۇرىس دەپ قابىلداۋ قالىپتاسقان سياقتى. ولار دا پەندە, ولار دا بىرەۋدىڭ يدەياسىن تاراتادى, باسقا جاققا بۇرادى دەگەن وي كەلمەيدى-اۋ. بىراق ومىردە سولاي بولاتىنىن كورسەتكەن وقيعالار بار ەمەس پە؟ سوندىقتان كوكەيدەگى كوپ سۇراققا بۇكىل مۇسىلمان الەمى ءتاۋ ەتكەن جەردە جاۋاپ تابامىن با دەگەن ءۇمىتىم بولعانى راس.
ماديناعا كەلدىك. بۇل جەردە پايعامبارىمىزدىڭ مەشىتى بار ەكەنى بارشاعا بەلگىلى. وعان 500 مىڭ ادام ەركىن سىياتىنى, تاعى سونشا ادام ەكىنشى قاباتىندا ناماز وقيتىنى تۋرالى وقىعانمىن. جولباستاۋشى كۇن ساۋلەسىنەن قورعالعان اۋلاسىنا تاعى 1 ميلليون ادام سىياتىنىن ايتتى. مەشىتتىڭ ءسان-سالتاناتى كوز اربايدى. اۋا جەلدەتكىشتەرى جاڭا تەحنولوگيالىق قۇرىلعىلار قولدانىلا وتىرىپ ىسكە قوسىلعان ەكەن.
كەلەسى كۇنى بەسىن نامازىنا بارا جاتقانىمىزدا وڭ جاعىمىزدان ءمايىت سالىنعان تابىتتى كوتەرگەن توپ كورىندى. سوڭىنان ءجۇز شامالى ەر ادام ەرىپ, زىكىر ايتىپ كەلەدى. وسى جەردە تۇراتىن ءبىر كىسى قايتىس بولعان شىعار دەپ ويلاعانمىن. «سوڭىندا قالعان ۇرپاعى مول, ءبىر قاۋىم ەلدىڭ الدىندا جۇرگەن ادام بولدى-اۋ, ءسىرا». سويتسەم, بۇل – قاجىلىققا كەلىپ, قايتىس بولعان كىسى ەكەن. ارتىنا ەرگەندەر – مەن ويلاعانداي تۋىستارى ەمەس, ولار دا قاجىلىققا كەلگەندەر ەكەنىن, ولگەن ادامنىڭ جانازاسىنا قاتىسۋ مول ساۋاپ بەرەتىنىن, ءار نامازدا جانازا نامازى قوسا وقىلىپ وتىراتىنىن ءتۇسىندىردى بىزگە... «باسە, ناماز ءبىزدىڭ نامازىمىزدان نەگە ۇزاعىراق دەسەم», دەپ ويلادىم مەن.
وسى جەردە العاش رەت ءزامزام سۋىنىڭ ءدامىن تاتتىق. ەڭ باستىسى, بۇل جەرگە كەلگەن ءار مۇسىلماننىڭ تولقي باراتىن جەرى – پايعامبارىمىزدىڭ باسىنا بارىپ, زيارات ەتتىك. ساپارىمنىڭ ءمان-ماڭىزىن دا سول جەردە ۇققاندايمىن. مۇندا مۇلدە باسقا الەمدى كوردىم. ول الەمنىڭ شەتىندە عانا جۇرگەنىمدى ۇقتىم…
بۇكىل يسلام جۇرتىن ۇيىتقان ازان ۇنىنەن كەيىن ءبىر مەزەتتە ساپقا تىزىلگەن جۇرتتىڭ قاتارىنا تۇرىپ, ءبىر مەزەتتە تىزە بۇگۋ دە ادامعا ەرەكشە اسەر ەتەدى ەكەن. جۇرەگىم دۇرسىلدەپ, كىشكەنتاي كەزدەن بويعا سىڭگەن ادەتپەن قول جايىپ, ەڭ الدىمەن زاماننىڭ تىنىشتىعىن, ەلىمنىڭ اماندىعىن تىلەدىم. باۋىرلارىمنىڭ, جان-جاعىمداعى جاقسى ادامداردىڭ, تۋىس, دوس, سىيلاس جانداردىڭ باقىتتى, عۇمىرلى بولۋىن, پەرزەنت ءسۇيۋدى اڭساعاندار بالالى بولۋىن, ناۋقاس جانداردىڭ ەمى شيپالى بولۋىن... تىلەدىم.
ۋحۋد تاۋى. قيىن سۇراق
يسلام تاريحىن بىلەتىندەر پايعامباردىڭ ماديناعا كەلۋى, ول قالانىڭ يسلام الەمىندەگى ەكىنشى قالاعا اينالۋى تۋرالى جاقسى بىلەدى. ءبىز بۇرىن دا ەستىگەن ەدىك, قالاعا كىرگەندە جولباستاۋشى مۇندا وقىلعان ءبىر ناماز مىڭ نامازعا تاتيتىنى تۋرالى ايتا كەتتى.
قاجىلىققا كەلگەندەردى مىندەتتى تۇردە ەرتىپ اپاراتىن جەردىڭ ءبىرى – قۇبا مەشىتىندە بولدىق. جولباستاۋشىمىز پايعامباردىڭ ءسوزى دەپ: «كىمدە-كىم مۇندا 2 راكات ناماز وقىسا, سول ادام كىشى قاجىلىق جاساعانداي ساۋاپ الادى», دەدى.
كەيىن دە وسىنداي سالىستىرا ايتىلعان ء«ال-اقسا مەشىتىندەگى ءبىر ناماز بەس ءجۇز نامازعا تاتيدى... مەككەدەگى ءبىر ناماز ءجۇز مىڭ نامازدان ارتىق... قاعبانى اينالۋ... سافا مەن مارۋانىڭ اراسىندا جەتى رەت جۇگىرىپ ءوتۋ...» دەگەن سياقتى سوزدەردى كوپ ەستىدىك. نەگە مۇنداي ولشەم قولدانىلادى ەكەن؟
ۋحۋد تاۋى – پۇتقا تابىنۋشىلارمەن شايقاستا پايعامبارىمىزدىڭ اسكەرى جەڭىلىس تاپقان جەر. سول تاۋدىڭ ەتەگىندە جەرلەنگەن ساقابالاردىڭ رۋحىنا دۇعا باعىشتاۋشىلاردىڭ قاراسى كوپ-اق. كولىكتەردەن شىعا سالا توبەگە جۇگىرىپ شىعىپ, سۋرەتكە ءتۇسىپ جاتقاندار دا از ەمەس.
وسى جەردە مەن تاعى سۇراق قويدىم. «قاي كىتاپ ەكەنى ەسىمدە جوق, بىراق مىناداي وقيعا جازىلعان. ءبىر شايقاستان اسكەرى ويسىراي جەڭىلىپ ورالعاندا پايعامبارىمىز: «قانشاما ادامنان ايىرىلدىق. قانشاما ايەل جەسىر, قانشا بالا جەتىم قالدى. ولاردىڭ بولاشاعى نە بولماق؟» دەپ قاتتى كۇيزەلەدى. سوسىن ساربازدارىنا: «جەسىر قالعان ايەلدەردى بالالارىمەن الاسىڭدار, 4 ايەلگە دەيىن رۇقسات» دەگەن شەشىمىن ايتادى. مەنىڭ بىلگىم كەلگەنى – بىزدەگى شاريعات 4 ايەل الۋعا رۇقسات ەتەدى دەگەن وسىدان شىققان با؟ ءالى ۇيلەنبەگەن جاس جىگىتكە مۇنداي جۇك ارتۋ دۇرىس پا؟» دەدىم.
جولباستاۋشى: «اپاي, مەن ونى بىلمەيدى ەكەنمىن. ۇستازدان سۇرايىن», دەدى. كەلەسى كۇنى تاقاپ كەلىپ: «اپاي, جالپى ونداي سوعىستار كوپ بولىپتى. ءار شايقاستان كەيىن پايعامبارىمىز وسىنداي شەشىم شىعارىپ وتىرىپتى, – دەدى. – نەگىزى ەر ادامنىڭ 4 ايەلىنىڭ العاشقىسى پاكتەي العان جارى بولماق. ەكىنشىدەن, تۋىستارىنىڭ ءبىرى قايتسا, ۇشىنشىدەن سوعىستا شەيىت بولسا, سونىڭ بالا-شاعاسىنا يە بولۋى ساۋاپ. تورتىنشىدەن, كەمباعال بوپ تۋعان قىزعا ۇيلەنۋ ساۋاپ, ول دا اللانىڭ جاراتقان پەندەسى, ادامعا ءتان قىزىق كورۋگە ءتيىس» دەپ ۇكىم ەتكەن».
«جاقسى ۇكىم ەكەن, – دەدىم مەن. – سوندا بىزدەگىلەر تورتەۋىن دە بۇرالىپ تۇرعان جاستان الۋ كەرەك دەگەندى قايدان شىعارىپ ءجۇر؟»
ءبىز كورگەن عاجايىپتار
بۇرىن مەككەدە بولعان تاڭعاجايىپ وقيعالار تۋرالى وقىپ ءجۇرىپ, سولارعا سەنەر-سەنبەسىمدى بىلمەيتىنمىن. بولادى ەكەن. ءبىز بارعان كەزدە دە سونداي وقيعالار بولدى.
ەڭ باستىسى – جاڭبىر جاۋعانى! بۇل جاقتا سيرەك كەزدەسەتىن قۇبىلىس. سوندىقتان مۇنداعى ءۇشىنشى كۇنىمىزدە جاڭبىر جاۋعانىن جاقسى ىرىمعا بالاپ, قاتتى قۋاندىق. جاڭبىر نوسەرلەتە جاۋدى ءارى سۋاعارلار بولماعان سوڭ, جاڭبىر سۋى جينالىپ, مەشىت ماڭىندا سۋ توبىقتان كەلدى. ونى ەلەڭ قىلىپ جاتقان ەشكىم جوق.
ال تۇستە, ءبىز ارافات تاۋىنا بارىپ-قايتار جولداعى جاڭبىر ءتىپتى ەرەكشە جاۋىپ تۇردى: اندا-ساندا بۇركىپ-بۇركىپ قويادى. تۋرا ءاتىر سەپكىشپەن بۇرىككەن سياقتى.
تاڭعى تاھاجۋد نامازىنا بارعاندار ءبىر عاجايىپتى ايتىپ كەلدى.
قاعبا الاڭىنا كىرە الماعان سوڭ, ەكىنشى قاباتتا نامازىن اياقتاپ, دۇعاسىن وقىپ وتىرعاندا ەرلەردىڭ «اللاھ اكبار! اللاھ اكبار!» دەگەن داۋىستارى قاتتى شىعادى. ىلە ايەلدەردىڭ شىڭعىرعاندارى ەستىلەدى.
توبىمىزداعى استانالىق اقەركە دەگەن كەلىنشەك بىلاي دەيدى:
«جۇرت جاۋىپ تۇرعان جاڭبىرعا قاراماي, قاعبانى اينالىپ جۇرگەن. الگى داۋىستاردى ەستىپ, قاعبا جاققا قاراسام, تۋرا تۇبىندە بەينەبىر ناۋادان قۇيىلعانداي سۋ قۇيىلىپ تۇر ەكەن, اراسىنان ءبىر جازۋلار شىققانداي كورىندى. تولىق كورە المادىم, ارابشا «ل»-عا ۇقساس بىرەۋىن بايقادىم. كوزدى اشىپ-جۇمعانشا بولدى.
ناماز اياقتالعان سوڭ, كوزبەن كورگەن كۇزەتشىلەر اسەرلەنىپ بىردەڭەلەردى ايتىپ جاتتى. ءتىل بىلمەگەن سوڭ, تۇسىنبەدىك. ال ول عاجايىپتى كورگەنىنە ءماز, ايتىپ جەتكىزە الماي, قولىن سەرمەلەپ, باسىن ۇستاپ, كوزىن اسپانعا تىگىپ, ۇزدىكسىز «اللالاپ» تۇردى».
توبىمىزدا تاعى ءبىر قىزىق وقيعا بولدى. ەكىنشى ۋمرا كۇنى تۇركىستاننان كەلگەن قارلىعاش ەسىمدى كەلىنشەكتىڭ ارقاسىنداعى قاپشىعىنان اياقكيىمىنىڭ ءبىر سىڭارى ءتۇسىپ قالىپتى. ون مىڭداعان ادامنىڭ قوزعالىسى ءبىر ءسات توقتامايدى. ولاردىڭ ەكپىنى دە باياۋ ەمەس. ىزدەسە دە تابىلماسى انىق ەكەنى تۇسىنىكتى. سوندىقتان ەكپىنىمىزدى باياۋلاتپاي, قاعبانى اينالىپ جۇرە بەردىك. بىراق عاجابى سول – تاعى ەكى اينالىم وتكەندە… اياقكيىم تۋرا اياعىنىڭ استىنان شىقتى.
ۋاعىزدىڭ سالماعى
جولباستاۋشىمىز ارامىزداعى ءبىر كىسىنىڭ قۇرباندىق شالىپ, ءبىزدى سول داستارقانعا شاقىرىپ وتىرعانىن, سول جەردە ۇستازى ۋاعىز ايتاتىنىن تولقي جەتكىزدى.
جالپى, ءبىزدىڭ جاستار پىسىق ەكەنىنە وسى ساپاردا كوزىم جەتە تۇسكەندەي. مەككەدە دە شارۋاسىن دوڭگەلەنتىپ وتىرعان ازاماتتار بار ەكەن, سولاردىڭ ءبىرىنىڭ ءدامحاناسىنا كەلدىك. ۇستەرىندە قارا كويلەك, ورامالدى باسا تارتىپ الىپ, داستارقاندى جايعاستىرىپ جۇرگەن قىز-كەلىنشەكتەردە ءۇن جوق. تۇرلەرى وسى جاقتا قىزمەت كورسەتۋ سالاسىندا ەڭبەك ەتىپ جۇرگەن ازيالىق ۇلتتاردىڭ وكىلدەرىنە ۇقسامايتىن سياقتى. جولباستاۋشىدان سىبىرلاپ: «مىنا قىزدار قاي ەلدىڭ ادامدارى؟» دەپ سۇرادىم. ء«وزىمىزدىڭ قىزدار عوي. وسىندا جۇمىس ىستەيدى», دەدى ول.
شىعار كەزدە اسۇيگە باس سۇعىپ, راحمەت ايتتىم. ءماز بولىپ قالدى. ء«بىر سۇراعىم بار, – دەدىم سوسىن. – ءوز كيىمىمىزبەن جۇرسەڭدەر الدەبىر جازا بار ما؟ نەمەسە ايىپپۇل سالا ما؟» «جو-وق, – دەدى ولار كۇلە سويلەپ. – ءبارى سولاي كيىنگەن سوڭ, ءبىز دە...» «ولاردىڭ سالتى سونداي. ءبىزدىڭ سالتىمىزدا قارا كيۋ – جاماناتتىڭ بەلگىسى. بۇلار اسىلىپ ءولىپ جاتسا, سەندەر دە اسىلىپ ولەسىڭدەر مە؟ ايدىڭ-كۇننىڭ امانىندا قارا جامىلىپ نە كورىندى؟» دەدىم. ولار ۇندەمەدى.
بۇدان كەيىن باسقاشا كيىنەر-كيىنبەس – ساناسىنا سالدىم. ايتقانداي, ءوزىم قازاقى كويلەك پەن قامزول كيىپ ءجۇردىم. ەشكىم ەسكەرتۋ جاساعان جوق. قايتا جۇرتتىڭ قىزىعا قاراعانىن بايقاپ, ۇلتتىق كيىمىمىزدىڭ ادەمىلىگى ءۇشىن مارقايىپ قالدىم. بار ماسەلە – جاستارىمىزدىڭ جوق نارسەگە ەلىكتەگىشتىگىندە.
تاماق جەلىنگەننەن كەيىن جولباستاۋشىمىزدىڭ ۇستازى ۋاعىز ايتتى. «ۇستاز» دەگەنگە ۇلكەن كىسى مە دەگەم, جاس شاماسى قىرىقتار شاماسىنداعى ازامات ەكەن. ۋاعىزى ۇناعان جوق – ءبىزدىڭ ەلدەگى يمامداردىڭ سارىنى: دىنگە بەرىلۋ, ناماز وقۋ, قۇران باعىشتاۋ... كوپ الدىندا ءسوز سويلەۋ تاجىريبەسى جەتىمسىزدەۋ ەكەنى كورىنىپ تۇر. مىسالدارى دا قىزىق. ءجۇنىس پايعامبار تۋرالى اڭىزدى ايتا كەلىپ: «مىنە, دىنگە سەنبەگەن, ناماز وقىماعان ادامنىڭ بولاشاعى جوق, بالىق ىشىندەگى قاراڭعى قاپاس سياقتى ومىرگە تاپ بولادى» دەگەن تۇجىرىم جاسادى.
قايتار جولدا جولباستاۋشىمىز قاسىما كەلىپ, پىكىرىمدى سۇرادى. شىنىمدى ايتتىم. «ۇستازىڭ بولعان سوڭ, ەشتەڭە دەمەدىم, ايتپەسە ءبىراز نارسە ايتۋعا بولار ەدى. مەسەلى قايتپاسىن دەدىم. ادامدارعا ساۋاتى از, قارابايىر توپ دەپ قاراماۋ كەرەك. ۋاعىز ايتۋعا «كوپ ىشىندە مەن بىلگەندى بىلەتىن, ءتىپتى كوبىرەك بىلەتىن جاندار بار» دەگەن ۇستانىممەن كەلۋى كەرەك», دەدىم. جول بويى اڭگىمەلەسىپ, ءبىر-ءبىرىمىزدى ءتۇسىنىپ, تارقاستىق.
وي سالعان ساپار
وسى ساپار كوپ وي ءتۇيدىردى, كوكەيدە جۇرگەن ءبىراز نارسەنى قايتا ەسكە ءتۇسىردى.
بالا كەزدەن مەككەگە ساپاردىڭ قيىندىعى, جاۋاپكەرشىلىگى تۋرالى ەستىپ, ءبىلىپ وستىك. ءومىر كورگەن, يمانى بەرىك, مۇسىلماندىق شارتتاردى ورىنداعان ادامدار عانا جولعا شىعاتىن. زيارات ەتۋدىڭ بارلىق شارتىن ورىنداپ, «قاجى» اتانىپ قايتاتىن.
ال قازىر شە؟ ەڭبەكتەگەن بالادان ەڭكەيگەن كارىگە دەيىن سوندا ءجۇر. جارايدى, قاراپايىم تىلمەن ايتساق, ۇلكەن كىسىلەر ء«بىلىپ-بىلمەي ىستەگەن كۇنالارى ءۇشىن» كەشىرىم سۇراۋعا باردى دەلىك. ال تۋعانىنا 5-6 اي بولعان نەمەسە 3-4 جاستاعى سابيلەردە قانداي كۇنا بار؟ ناماز وقىلىپ جاتقاندا شۋلاپ جىلاعان بالالاردىڭ ء(سىرا, ولاردى ۋاقىتشا قالدىراتىن جەر بولۋى كەرەك) داۋسىنان جۇرەگىڭ اۋىرادى.
ساۋاپ تۋرالى كوپ ايتىلادى عوي, مەندە تاعى ءبىر سۇراق بار: بالاسىن قاسىنا, تاس ەدەنگە جاتقىزىپ قويىپ وقىلعان نامازدىڭ ساۋابى بار ما ەكەن؟ سوسىن, ءبىر-ءبىرىن تۇرتكىلەپ, سافا مەن مارۋا تاۋلارىنىڭ اراسىندا قۋالاسىپ ويناپ جۇرگەن 10-12 جاسار بالالار قانداي قاجى بولماق؟
قاجىلىق ساپارىنا تۋريستىك سيپات بەرىلۋى قاجىلىقتىڭ قادىرىن ءتۇسىرىپ جىبەرگەندەي. قاعبانى اينالۋدىڭ وزىنە ۇلكەن دايىندىق كەرەك ەكەنىن, ءار قابىرعاسىنىڭ قاسىنان وتكەندە, ءار بۇرىشىن اينالعاندا ايتىلاتىن دۇعالار بولاتىنىن بىلمەيتىندەر دە بار سياقتى. وندايلاردى كيمەلەپ, باسا-كوكتەپ قاسيەتتى تاسقا جەتۋگە, سۇيۋگە, الاقانىن تيگىزۋگە ۇمتىلعانىنان تانيسىڭ.
ەلىمىزدىڭ بىرنەشە تۋريستىك كومپانياسىنان بارعان توپتار ءجۇردى. بىزگە قاراعاندا وزبەكستاننان بارۋشىلار كوبىرەك, قىرعىزستاننان ازىراق سياقتى. ءبىر-بىرىمىزبەن جىلىۇشىراي امانداسامىز. بىزدە ولارعا قاراعاندا جاستار كوبىرەك. بۇل دا – ويلاندىراتىن جايت.
سولارعا قاراپ, جىل وتكەن سايىن جۇما نامازدا جاستاردىڭ قاراسى كوبەيىپ, ساقالدى جىگىتتەر مەن ورانعان ايەلدەردىڭ ءجيى ۇشىراسا باستاعانى, ءتىپتى مەكتەپتەگى بالدىرعان قىزدارعا ورامال تارتقىز دەگەن تالاپتار قويىلا باستاۋى ويعا ورالدى... وسىنىڭ ءبارى بىزگە – ەلدە, اسىرەسە جاستار اراسىندا دىنگە بۇرۋ ءىسى قارقىنمەن جۇرگىزىلىپ جاتقانىنىڭ بەلگىسىندەي كورىندى.
مەنىڭشە, اللا تاعالانىڭ يسلامعا دەيىنگى داۋىردەگى نادان, ساۋاتسىز حالىقتىڭ كوزىن اشىپ, ولاردى وزگە ەلدەرمەن تەڭ ەتىپ دامىتۋ ءۇشىن مۇحاممەد پايعامباردى (س.ع.س.) جىبەرىپ, وعان «وقى! جاراتقان راببىڭنىڭ اتىمەن وقى!» دەگەن ەڭ العاشقى اياتىن بىرجاقتى, تەك ناماز وقىتۋ كەرەك دەگەن تۇسىنىك قالىپتاستىرىلعان سياقتى.
شىن ماعىناسى ودان الدەقايدا تەرەڭىرەك دەپ ويلايمىن. ادامدار كوپ جينالاتىن جەرلەردە ۋاعىز ايتۋعا ۋاقىت بەرىلەدى. سوندا «وقى!» دەگەن تەك «ناماز وقۋ, قۇران وقۋ, دۇعا باعىشتاۋ» دەپ تۇسىندىرىلەدى. بىزدىڭشە, مىنا زاماندا وسىنى ء«بىلىم ال», «عالىم بول» دەپ تاپسىرلەگەن ورىندى.
ءدىني قۇندىلىقتارداعى مىنا ۇستانىم زايىرلى ازاماتتارعا قاجەتتى دەپ ويلايمىز:
«عالىمنىڭ ءبىلىمسىز ءدىنداردان ارتىقشىلىعى تولعان ايدىڭ وزگە ۇساق جۇلدىزداردان ارتىقشىلىعى سەكىلدى».
«قيامەت كۇنى عالىمداردىڭ سياسى شەيىتتەردىڭ قانىمەن تارازىعا تارتىلادى. سوندا عالىمداردىڭ سياسى اۋىر باسادى»...
جالپى, يماندىلىق بىلىممەن, عىلىممەن تولىققان سايىن قادىرى ارتادى.
كامال الپەيىسوۆا,
رەسپۋبليكالىق انالار كەڭەسى توراعاسىنىڭ ورىنباسارى, فيلولوگيا عىلىمدارىنىڭ كانديداتى
