ورمان كوبەيسە, تابيعات كوركەيەدى

قازىر اتموسفەراداعى كومىر­قىش­قىل گازى­نىڭ مولشەرى (XIX عاسىرداعى 270-280 ppm كور­سەت­­كىش­تەن بيىل مامىر ايىندا 426.90 ppm-گە) شىرقاۋ شەگىنە جەتتى دەسەك بولادى. ياعني 1880-جىلدان بەرگى ارالىقتا جەردىڭ تەمپەراتۋراسى شامامەن 1,6ºC ءوسىپ وتىر. سونىڭ سالدارىنان عالامدىق جىلىنۋ, بيوالۋانتۇرلىلىكتىڭ ازايۋى, توپىراق قۇنارلىلىعىنىڭ تومەندەۋى, شولەيتتەنۋ, سۋ تاپشىلىعى, مۇحيت سۋىنىڭ قىش­قىل­دانۋى, تاۋداعى مۇز­دىق­تاردىڭ ەرۋىنەن تۋىنداعان جەر سىل­كىنىسى, سۋ تاسقىنى سياقتى بۇرىن بولماعان توسىن, توتەنشە جاع­دايلار بولىپ جاتىر. بۇگىندە جەر بەتىندەگى اۋا رايىنىڭ شاپ­شاڭ وزگەرىسىنىڭ الدىن الۋ ادام بالاسى بۇۇ دەڭگەيىندە تۇراقتى دامۋ ماقساتتارى مەن پاريج كەلى­سىمدەرىن قابىلدادى. قۇ­جات­تا جەر بەتىندە جۇزدەگەن, مىڭ­داعان جىل بويى قالىپ­تاسقان بيوسفەرالىق گومەوستازدى مەي­لىن­شە ساقتاۋعا ۇمتىلىس جاساي وتىرىپ, جاسىل ەكونوميكا, اينالمالى ەكونوميكا جانە بيو­ەكو­­نوميكا نەگىزدەرىنە كوشۋ ار­قى­لى تۇراقتىلىققا جەتۋ كوز­­دەلگەن.

ادام وركەنيەتى دامىعان سا­يىن ورماندار ىعىسىپ بارادى. قازىر قۇرلىقتىڭ 31 پايىزىن ورماندى القاپتار قۇرايدى. وندا وسىمدىكتەر مەن جانۋارلاردىڭ 80 پايى­زى تىر­شىلىك ەتىپ جاتىر. ال ور­مان­داردى شابۋ – جالپى بيو­­ماسسانىڭ باسىم بولىگى شوعىرلانعان مىڭداعان تىرشىلىك كوزىنىڭ جويىلۋىنا سوقتىرادى. جالپى, جەردەگى بيورتا جانە توپىراقتاردا 2 000-2 300 گيگاتوننا كومىرتەگى قوردالانعان دەسەك, ول اتموسفەراداعى كومىرقىشقىل گازىنداعى كومىرتەگىدەن 3 ەسەدەن كوپ. سوندىقتان كومىرتەگىنى اعاشتار مەن توپىراق بويىندا ساقتاۋ اسا ماڭىزدى. سەبەبى عالامدىق جىلىنۋ مەن اۋىل شارۋاشىلىعى القاپتارىنىڭ قارقىندى قولدانىسىنان تۋىنداپ وتىرعان جەردىڭ توزۋى جىل سايىن ميللياردتاعان توننا جى­لىجايلىق گازداردىڭ بولىن­ۋىنە اكەلەدى.

وسى ورايدا اعاش ەگۋدىڭ ەكو­لو­گيالىق, الەۋمەتتىك جانە ەكونوميكالىق پايداسى ۇشان-تەڭىز. اعاش ەگىپ, ورماندى القاپ­تار­عا اينالدىرۋ ارقىلى ەلى­مىز­دەگى كومىرتەگىنىڭ اۋاعا تارالۋىن بارىنشا جەڭىلدەتۋگە بولادى.

كورشى قىتاي ەلى سوڭعى 40 جىلدا 78 ملرد اعاش ەككەن بولسا, 2050 جىلعا قاراي بۇل كور­سەتكىشتى 100 ملرد-قا جەتكىز­­بەك­شى. موڭ­عو­ليا­دا وسى كەزەڭگە دەيىن 1 ملرد اعاش ەگۋدى كوزدەيدى. جالپى, بۇۇ تاراپىنان 2021-2030 جىلدارى كەم دەگەندە 350 ملن گەكتار توزعان جەرلەر مەن سۋ ايدىندارىن قالپىنا كەلتىرۋ جوس­پارلانىپ وتىر. كەيىنگى كەزدەرى قالپىنا كەلتىرۋ اۋماعىن 1 ملرد گەكتارعا جەتكىزەمىز دەگەن باتىل باستامالار دا ايتىلىپ قالۋدا. ءبىز دە وسى ۇردىستەن قالىسپاي, ەلى­مىز­دىڭ بارلىق وڭىرىندە جاسىل جە­لەك­تى كوبەيتۋگە اتسالىسۋعا ءتيىس­­پىز.

باقىتجان ەلىكباەۆ,

بيولوگيا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, پروفەسسور