قۇقىق • 11 ماۋسىم, 2024

«قىلمىس زاڭى» قانداي زاڭ؟

180 رەت
كورسەتىلدى
3 مين
وقۋ ءۇشىن

Maqsut Narikbayev Univer­sity-دە «قىلمىس زاڭدارى­نىڭ ەۆوليۋتسياسى: 1922 جىل­عى قىل­مىس زاڭى» جوباسى­نا ارنالعان دوڭگەلەك ۇستەل ءوتتى.

«قىلمىس زاڭى» قانداي زاڭ؟

ءىس-شارانىڭ ماقساتى – قۇ­قىق­تىق ءبىلىمدى دامىتۋ, اتاپ ايت­قاندا, زاڭ فاكۋلتەتتەرىندە مەم­لەكەتتىك تىلدەگى ءبىلىمنىڭ جəنە باعدارلامالاردىڭ ساپاسىن ارت­تىرۋ, قازاق تىلىندەگى قۇ­قىق­­تىق əدەبيەتتەر مەن وقۋ­لىق­تار­دىڭ əزىرلەنۋىنە جانە Maqsut Narik­bayev University تاراپىنان اتقا­رىلىپ جاتقان جۇمىستارعا جان-جاقتى قولداۋ كورسەتۋ. سونداي-اق زاڭداردى مەم­لەكەتتىك تىلدە əزىر­لەۋ, ولاردى قۇقىقتىق تۇرعى­دان جەتىلدىرۋ جۇ­مىستارىن جال­عاس­تى­رىپ, زاڭ شىعارۋ ۇدەرىسىندە قا­زاق ءتىلىنىڭ قولدانىس اياسىن كەڭەي̆تۋ.

كەڭەسكە سەنات دەپۋتاتتارى دارحان قىدىرəلى, ناۋرىزباي باي­̆قاداموۆ, ءمəجىلىس دەپۋتا­ت­تا­رى, زاڭناما جəنە سوت-قۇقىق­تىق رەفورما كوميتەتىنىڭ مۇشە­لە­رى ابزال قۇسپان, ءۇنزيلا شا­پاق, Maqsut Narikbayev Unive­r­­­sity باس­قارما توراعاسى تالعات نا­رىك­باەۆ, زاڭناما جانە قۇقىق­تىق اق­پارات ينستيتۋتى لين­گۆيس­تي­كالىق ورتالىعىنىڭ باس­شىسى, زاڭ عىلىمدارىنىڭ كان­ديداتى نۇرزادا پريماشەۆ, فيلوسوفيا عىلىمدارىنىڭ كانديداتى, MNU يسلام جəنە قازاق قۇقىعىنىڭ عىلىمي قىزمەتكەرى جالعاس سان­دىباەۆ, MNU پروفەسسورى جۇما­عالي الماس, باسقا دا سالا ماماندارى قاتىستى.

دوڭگەلەك ۇستەل حح عاسىر با­سىن­داعى الاش زاڭگەرلەرىنىڭ ­ەڭ­­بەك­تەرىنە ارنالعانىن اتاپ وت­كەن ت.نا­رىكباەۆ: «قازاق ءالىپبيى تا­ريح­تا ءۇش رەت اۋىستى, سالدا­رى­نان قازىرگى زاڭگەرلەر سول كەزەڭ­دە­گى ءتۇر­لى, قۇندى ەڭبەكتەردەن قول ءۇزىپ قالدى. ال ول ەڭبەكتەر قازىرگى قۇ­قىق عىلىمى ءۇشىن وتە ماڭىزدى. MNU عالىمدارى مەن ستۋدەنتتەرى وسى ولقىلىقتىڭ ورنىن تولتىرۋعا تالاپ قىلىپ جاتىر. بۇل ءۇردىس ال­داعى ۋاقىتتا دا جالعاسادى دەپ سەنەمىز», دەدى.

سونداي-اق ت.نارىكباەۆ MNU-دە وسى سالا بويىنشا مەملەكەتتىك تىلدە ساباق بەرەتىن بىلىكتى مامان­داردى جۇمىسقا تارتۋ, قازاق تىلىن­دە ساپالى قۇقىقتىق كونتەنت جاساۋ, قۇقىقتىق عىلىمي مەكتەپتەر­دى جاڭعىرتۋ سياقتى جۇمىستار­دىڭ اتقارىلىپ جاتقانىن, «قا­زاق قۇقىعى» دەگەن تۇسىنىك قالىپ­تاستىرۋ ماقساتىندا «يسلام جانە قازاق قۇقىعى ورتالىعى» قۇرىل­­عانىن ءمالىم ەتتى.

دوڭگەلەك ۇستەل بارىسىندا 1922 جىلى قابىلدانعان «قىل­مىس زاڭى», الاش زاڭگەرلەرى اۋدار­عان زاڭ­داردىڭ قۇقىقتىق جۇي̆ەسى, زاڭ شىعارماشىلىعىن مەملەكەتتىك تىلگە كوشىرۋ جونىندە اتقارىلعان جۇمىستار, قازاق تىلىندەگى زاڭ تەرمينولوگياسى, سونداي-اق «قىلمىس زاڭىندا» ۇشىراساتىن اراب جانە پارسى تەكتەس سوزدەردىڭ تۇسىندىرمەسى سياقتى تاقىرىپتار تالقىلاندى.

«1924 جىلى وتكەن قازاق عا­لىم­دارىنىڭ I سەزىندە الاش قاي­­راتكەرلەرى تەرميندەردى قول­عا الۋ كەرەكتىگى تۋرالى شەشىم قا­­­بىل­داعان. قازىرگى ۋاقىتتا توتە جا­زۋمەن جازىلعان وتە كوپ مۇ­رامىز بار, سولاردىڭ قازىرگى عى­لىمعا, زاڭ تەرمينولوگياسى­نا سەپ­تىگىن تيگىزىپ جاتقانىن كو­رىپ ءجۇر­مىز. وسى تۇرعىدا MNU ستۋ­دەنت­­تەرىنىڭ ساباقتان تىس, ءوز قى­زى­عۋشىلىقتارىمەن توتە جازۋدى ۇيرەنىپ, مەڭگەرگەنى قۋانتتى. سەبەبى قازىرگى تاڭدا بۇل سالا – وتە وزەكتى. قۇجاتتاردىڭ, زاڭناما اۋدار­ماسىنىڭ ساپاسى كەيدە سىن كوتەرمەيدى. سودان كەيىن ەكىجاقتى تۇجىرىم جاسالىپ جاتادى», دەدى سەنات دەپۋتاتى دارحان قىدىرəلى.

دوڭگەلەك ۇستەل قورىتىن­دى­سىندا قاتىسۋشىلار قۇقىقتىق ءبى­لىمدى دامىتۋ, زاڭ شىعارۋ ۇدە­رىستەرى, قۇقىقتىق تەرمينولوگيانى بىرىزدەندىرۋ جولىندا بىرلەسىپ جۇمىس ىستەۋ, سونىمەن قاتار قۇقىقتىق ءبىلىم مەن زاڭ شىعارۋ ۇدەرىسىن جەتىلدىرۋگە باعىتتالعان ۇسىنىستاردى قول­دايتىندارى جانە جۇزەگە اسىرۋعا بەلسەندى اتسالىساتىنى تۋرالى ما­لىمدەمە جاساپ, دەكلاراتسياعا قول قويدى. 

سوڭعى جاڭالىقتار