شانىشقىلى بەردىقوجا باتىر

كەشە ەلورداداعى ساكەن سەيفۋللين مۇراجايىندا ابىلاي حاننىڭ باس باتىرلارىنىڭ ءبىرى بولعان, قازاق جەرىن جوڭعار باسقىنشىلارىنان ازات ەتۋدەگى شايقاستاردا ەرەن ەرلىكتەر كورسەتكەن بەردىقوجا باتىرعا ارناپ عىلىمي-پراكتيكالىق كونفەرەنتسيا ءوتتى. وعان استاناداعى ءتۇرلى سالا عالىمدارى مەن پارلامەنت دەپۋتاتتارى قاتىستى. كونفەرەنتسيانى «بەردىقوجا باتىر» پوەماسىنىڭ اۆتورى, مەملەكەتتىك سىيلىقتىڭ لاۋرەاتى, اقىن نەسىپ­بەك ايت ۇلى اشىپ, ارنايى بايانداما جاسادى. اقىن ­پوەمانى جازعاندا كوپتەگەن تاريحي دەرەكتەر مەن حالىق اراسىندا جۇرگەن اڭىزدارعا سۇيەنىپ, كوركەم شىعارما تۋدىرعانىن ايتتى. ءسويتىپ, شانىش­قىلى بەر­دىقوجا باتىردىڭ نەگە شىعىس وڭىرگە بارىپ قونىستانعانى تۋرالى ناقتى دەرەكتەر كەلتىر­دى. جازۋشى مۇحتار ماعاۋين, قابدەش ءجۇمادى­لوۆ, اقسە­لەۋ سەيدىمبەكوۆ, قويشى­عارا سال­عارا ۇلى­نىڭ شى­عارما­لا­رىن­­داعى بەردىقوجا باتىر تۋرالى كەزدەسەتىن دايەكتى وقيعالار تۋرالى تاراتىپ اڭگىمەلەدى. جالپى, بۇگىنگى كۇنگە دەيىن جينال­عان باتىر تۋرالى دەرەك-دايەكتەردىڭ سانى ەكى جۇزگە جۋىقتاپتى. باتىرعا قاتىستى تاريحي دەرەكتەر نەگىزىنەن ءوز ەلىمىزبەن قاتار, كورشى رەسەي مەن قىتاي جانە قىرعىز مۇراعاتتارىنان تابىلىپتى. وسى كەزدە ءتۇرلى تىلدەگى مالىمەتتەر قازاق تىلىنە اۋ­دارىلىپ, توتە جازۋمەن قاعاز بەتىنە تۇسكەن باتىر ءجونىن­دەگى جىر-اڭىزدار قازىرگى قولدا­نىستاعى الىپبيمەن قايتا كوشى­رىلىپتى. بىرقاتار عالىمدار زەرتتەۋ جۇمىستارىن جۇرگىزىپ, قاس باتىردىڭ ازاتتىق جولىندا كورسەتكەن ەرلىكتەرىن جوعارى باعالاعان. بۇل جونىندە بەردىقوجا باتىر تۋرالى ىزدەنىپ, ىندەتە زەرتتەپ, وعان قاتىستى شارالاردىڭ ۇيىمداستىرىلۋىنا مۇرىندىق بولىپ جۇرگەن تەحنيكا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, بىرقاتار وتاندىق جانە حالىقارالىق اكادەميالاردىڭ اكادەميگى باقتىباي قاسىمبەكوۆ اڭگىمەلەدى. عىلىمي شارادا باتىر تۋرالى فيلم ۇسىنىلىپ, وندا اتقارىلعان شارالار جونىندە باياندالدى. سونداي-اق, باتىردىڭ قاتىسقان جورىقتارى مەن اتامەكەنىن جانە جەرلەنگەن جەرىن كورسەتتى. زيراتىن عىلىمي تۇرعىدا قالاي انىقتاپ, زەرتتەۋ جۇمىستارى قانداي باعىتتاردا جۇرگىزىلگەنى ءسوز بولدى. اكادە­ميكتىڭ ايتقاندارىنا زەر سالساق, وسى كەزگە دەيىن الكەي مار­عۇلان اتىنداعى ارحەولوگيا ينس­تيتۋتى بەردىقوجا باتىر كەسەنەسىنە ارحەولوگيالىق-ەتنو­گرافيالىق زەرتتەۋ جاساعان. وعان قاتىستى عىلىمي ماتەريالداردىڭ بيبليو­گرا­فيا­سى قۇراستىرىلعان. رەسەي عىلىم اكادەمياسى­نىڭ ەتنولوگيا جانە انتروپولوگيا ينستيتۋتى­نىڭ م.گەراسيموۆ اتىنداعى زەرت­حاناسىنىڭ عالىم­دارى باتىرعا قاتىستى انترولوگيالىق جانە گەنەتيكالىق زەرتتەۋلەر ءجۇر­گىزگەن. «قازاقستان تاريحى» وقۋلىعىنا ەسىمى ەنگىزىلىپ, «بەردىقوجا باتىر» اتتى كىتاپ جارىق كورگەن. راسىن ايتقاندا, حالقى­مىزدىڭ ەشبىر باتىرى بۇعان دەيىن ءدال وسىلاي تىڭعىلىقتى زەرتتەلمەپتى. بۇلاي دەۋىمىزدىڭ سەبەبى, بەردىقوجا باتىردىڭ زيراتى بىرنەشە جەر كارتالارى ارقىلى انىقتالعان. ءتىپتى, سول كەزدەگى رەسەيدىڭ ورتا ازيا تۋرالى اسكەري كارتاسىندا دا انىق كورسەتىلىپتى. بۇل ماعلۇماتتارمەن قاتار, زيراتتىڭ عارىشتان تۇسىرىلگەن نۇسقاسى دا كوپشىلىككە ۇسىنىلدى. جيناقتالعان ەڭبەكتەردىڭ كوپتىگى مەن دەرەكتەردىڭ ناقتىلىعىنا كوڭىلى تولعان عالىمدار ءوز ريزاشىلىقتارىن ءبىلدىردى. قازاقتىڭ ءار باتىرىنا وسىنداي زەرتتەۋ جۇمىستارىن جۇرگىزۋ كەرەك ەكەنىن ايتقان اكادەميك سەيىت قاسقاباسوۆ اڭگىمەنى ارىدەن قوزعاپ, بەردىقوجا باتىردى زەرتتەپ جۇرگەن عالىمداردىڭ ەڭبەگىن لايىقتى باعالادى. كونفەرەنتسياعا قاتىسقان قاۋىم ەندىگىدە بەردى­قوجا با­تىردىڭ باسىنا جاڭادان كەسەنە تۇرعىزىپ, قالالارعا ەسكەرتكىشتەرىن قويۋ ۇرپاق پارىزى ەكەنىن ەسكەرىپ, وسىناۋ يگى ءىستى جۇزەگە اسىرۋعا ءباتۋالاستى. نۇرباي ەلمۇراتوۆ, «ەگەمەن قازاقستان.