سايلاۋ ءسوزى
نۇرلان ەرىمبەتوۆ, قازاقستان رەسپۋبليكاسىنداعى سايلاۋدى بايقاۋ ءجونىندەگى رەسپۋبليكالىق قوعامدىق كوميسسيانىڭ ءتوراعاسى, «قازاقستاننىڭ ازاماتتىق اليانسى» زتۇ پرەزيدەنتى, ساياسي عىلىمدار كانديداتى:
– بىزدەر, قوعام قايراتكەرلەرى, سىرت قالماۋ جونىندە شەشتىك. سوندىقتان ءبىز قازاقستان رەسپۋبليكاسى پرەزيدەنتىنىڭ كەزەكتەن تىس سايلاۋىن بايقاۋ جونىندەگى رەسپۋبليكالىق قوعامدىق كوميسسيانىڭ قىزمەتىن قايتا قالپىنا كەلتىرۋ تۋرالى شەشىم قابىلدادىق. بۇل قۇرىلىم ءبىزدىڭ ەلىمىزدەگى بىرقاتار سايلاۋ ناۋقاندارى بويىنا ءوزىنىڭ تيىمدىلىگىن دالەلدەدى جانە اركەزدە دە سايلاۋ ناۋقانىنا ءوزىنىڭ وبەكتيۆتى باعاسىن بەردى.
جانارگۇل قۇسمانعاليەۆا, قازاقستان رەسپۋبليكاسىنداعى سايلاۋدى بايقاۋ ءجونىندەگى رەسپۋبليكالىق قوعامدىق كوميسسياسى توراعاسىنىڭ ورىنباسارى, ەۋرازيالىق ينتەگراتسيا ينستيتۋتىنىڭ ديرەكتورى, قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى جانىنداعى ادام قۇقىقتارى جونىندەگى كوميسسيانىڭ مۇشەسى:
– بارلىق سايلاۋالدى ناۋقانى بويىنا قوعامدىق كوميسسيا بۇكىل ەل بويىنشا سايلاۋ زاڭنامالارىنىڭ ساقتالۋىنا, كانديداتتاردىڭ سايلاۋالدى شتابتارىنىڭ, سايلاۋ كوميسسيالارىنىڭ جۇمىسىنا باقىلاۋدى جۇزەگە اسىردى, كانديداتتاردىڭ سايلاۋالدى ناۋقاندارىنا مونيتورينگ جۇرگىزدى.
ءوز بايقاۋشىلارىمىز ءۇشىن ءبىز ادىستەمەلىك ماتەريالدار كەشەنىن, ساراپشىلىق كەڭەستەر ازىرلەدىك, بريفينگتەر مەن سەمينارلار وتكىزدىك. ءبىز قازاق جانە ورىس تىلدەرىندە كوميسسيا سايتىن (www.bakylau.kz) قۇردىق, call-ورتالىق ۇيىمداستىردىق.
امانقۇل سەرىكباەۆ, قازاقستان رەسپۋبليكاسىنداعى سايلاۋدى بايقاۋ ءجونىندەگى رەسپۋبليكالىق قوعامدىق كوميسسيانىڭ مۇشەسى, ەۋرازيالىق ينتەگراتسيا ينستيتۋتى ديرەكتورىنىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارى:
– مەن ءۇشىن وسى ۇدەرىسكە ءوزىمنىڭ تىكەلەي قاتىسۋىم – ۇلكەن جاۋاپكەرشىلىك. مەن كورسەتىلگەن سەنىم ءۇشىن العىس ايتامىن جانە كوميسسيا مۇشەلەرىمەن, بايقاۋشىلارمەن بىرگە ءبىز بۇل سايلاۋدىڭ ءمولدىر, ادال, ءادىل بولۋى ءۇشىن ءبارىن دە جاسايمىز. كوميسسيا جۇمىسى جوسپار بويىنشا جۇرۋدە: ءبىز ەل ازاماتتارىمەن, شتابتار وكىلدەرىمەن, حالىقارالىق بايقاۋشىلارمەن كەزدەستىك, ولاردىڭ ۇسىنىستارى مەن ەسكەرتۋلەرىن تىڭدادىق.
بيبىگۇل جەكسەنباي, قازاقستان رەسپۋبليكاسىنداعى سايلاۋدى بايقاۋ جونىندەگى رەسپۋبليكالىق قوعامدىق كوميسسيانىڭ مۇشەسى, 7 ارنا ديرەكتورلار كەڭەسىنىڭ ءتورايىمى, باس رەداكتورلار كلۋبىنىڭ پرەزيدەنتى:
– باس رەداكتورلار كلۋبى اتىنان مەن قازاقستان پرەزيدەنتى سايلاۋىن بايقاۋ ءجونىندەگى جۇمىسقا العاش رەت قاتىسىپ وتىرمىن. سوندىقتان بۇل, ءبىرىنشى كەزەكتە, مەن ءۇشىن ءۇلكەن جاۋاپكەرشىلىك. قازاقستاننىڭ كوپتەگەن رەداكتسيالارى سايلاۋدى باق-تا ءادىل جازىپ كورسەتۋ تۋرالى حارتياعا قول قويدى. مەن بۇل قۇجات سونداي-اق ولاردىڭ جاۋاپكەرشىلىگىن تەرەڭىرەك سەزىنۋلەرىنە جانە سايلاۋدى ادال دا ءادىل بەينەلەۋگە كومەكتەسەدى دەپ ويلايمىن.
راحيليام ماحپيروۆا, قازاقستان رەسپۋبليكاسىنداعى سايلاۋدى بايقاۋ جونىندەگى رەسپۋبليكالىق قوعامدىق كوميسسيانىڭ مۇشەسى:
– كەز كەلگەن ادام ءۇشىن سايلاۋ – ول ازاماتتىق بورىش. مەن ءۇشىن ارينە سايلاۋدىڭ ءمولدىر, ادال, ءادىل وتكەنى, نەگىزگى دەموكراتيالىق قاعيداتتاردىڭ ساقتالعانى ماڭىزدى. ەگەر مەن وعان قاتىسار بولسام, مەن ءۇشىن ءوزىمنىڭ ازاماتتىق بورىشىمنىڭ ورىندالىپ جاتقانىن ءتۇسىنۋ وتە ماڭىزدى, سوندىقتان ءوزىمنىڭ ازاماتتىق پوزيتسيام تۇرعىسىنان مەن كوميسسيا مۇشەسى رەتىندەگى ءوز جۇمىسىمنان ۇلكەن قاناعاتتانۋشىلىق الامىن.
تامارا شيرمەر, قازاقستان رەسپۋبليكاسىنداعى سايلاۋدى بايقاۋ جونىندەگى رەسپۋبليكالىق قوعامدىق كوميسسيانىڭ مۇشەسى:
– بىزدە كوميسسيادا ەلىمىزدىڭ وتە جاۋاپتى جانە لايىقتى ازاماتتارى جۇمىس ىستەيدى. ءبىز ءوڭىرلەرگە باردىق, سايلاۋ كوميسسيالارىنىڭ, ءبىزدىڭ ءارىپتەستەرىمىز – جەرگىلىكتى جەرلەردەگى سايلاۋدى بايقاۋ ءجونىندەگى وڭىرلىك جانە قالالىق كوميسسيالار جۇمىسىمەن تانىستىق. بارلىق جەردە دە ادامدار بۇل جۇمىسقا تۇسىنىستىكپەن جانە جاۋاپكەرشىلىكپەن قارايدى, ەشقانداي قولايسىز ساتتەر بولعان جوق.
راقىم وشاقباەۆ, قازاقستان رەسپۋبليكاسىنداعى سايلاۋدى بايقاۋ ءجونىندەگى رەسپۋبليكالىق قوعامدىق كوميسسيانىڭ مۇشەسى, «اتامەكەن» ۇلتتىق كاسىپكەرلەر پالاتاسى باسقارما ءتوراعاسىنىڭ ورىنباسارى:
– سايلاۋدى بايقاۋ جونىندەگى رەسپۋبليكالىق قوعامدىق كوميسسيانىڭ مۇشەسى بولۋ, اسىرەسە, بۇل كوميسسيا سايلاۋدىڭ ترانسپارەنتتىلىگىنە, ولاردىڭ ۇلتتىق زاڭناماعا دا, سول سياقتى وزىق الەمدىك تاجىريبەگە دە تولىق سايكەستىگىنە قاتىستى تاۋەلسىز بىلىكتى كوزقاراستى قامتاماسىز ەتۋى ءتيىس ەكەنىن نازارعا الساق, ۇلكەن جاۋاپكەرشىلىك دەپ ەسەپتەيمىن. بۇكىل ەلەكتورالدىق ناۋقانعا قاتىسۋشىلارعا تابىستار تىلەپ, بارلىق تالاپتار مەن وزىق ستاندارتتاردى بارىنشا ساقتاۋعا شاقىرعىم كەلەدى.
ءومىرالى قوپاباەۆ, قازاقستان رەسپۋبليكاسىنداعى سايلاۋدى بايقاۋ جونىندەگى رەسپۋبليكالىق قوعامدىق كوميسسيانىڭ مۇشەسى:
– ءبىز پرەزيدەنت, پارلامەنت دەپۋتاتتارى سايلاۋلارىنا تالاي رەت قاتىستىق. زاڭگەر رەتىندە, سايلاۋدى بايقاۋ جونىندەگى رەسپۋبليكالىق قوعامدىق كوميسسيانىڭ مۇشەسى بولا وتىرىپ مەن سايلاۋ ناۋقانى بارىسىندا سايلاۋ زاڭنامالارىنىڭ تولىقتاي ساقتالعانىن قاداعالايمىن. سايلاۋ كۇنى ءبىز سايلاۋ ۋچاسكەلەرى مەن ودان تىس جەرلەردە پرەزيدەنتتىككە كانديداتتاردىڭ دا, سول سياقتى سايلاۋشىلاردىڭ وزدەرىنىڭ دە, سونداي-اق سايلاۋ كوميسسيالارى مۇشەلەرىنىڭ جانە, ارينە, بايقاۋشىلاردىڭ قۇقىقتارىنىڭ بۇرمالانۋىنا جول بەرىلمەۋىن باقىلايتىن بولامىز. وسىلايشا, ءبىز قازاقستاندا ءمولدىر, ءادىل جانە زاڭدى سايلاۋدىڭ وتۋىنە ءوز ۇلەسىمىزدى قوسامىز.
عادىلبەك شالاحمەتوۆ, قازاقستان رەسپۋبليكاسىنداعى سايلاۋدى بايقاۋ جونىندەگى رەسپۋبليكالىق قوعامدىق كوميسسيانىڭ مۇشەسى:
– مەنىڭ سايلاۋدى بايقاۋ جونىندەگى رەسپۋبليكالىق قوعامدىق كوميسسيا جۇمىسىنا قاتىسۋىم مەن ءۇشىن وتانعا دەگەن قاتىستىلىعىم بولىپ تابىلادى. ول نەنى بىلدىرەدى؟ بۇل بىزدەر, كوميسسيا مۇشەلەرى الىس تۇكپىردەگى ەڭ كىشى ادامنان ەڭ بيىك ادامعا دەيىن, بۇكىل قازاقستاندىقتارعا, بارلىق قولجەتىمدى قۇرالدارمەن قازىرگى قازاقستاننىڭ قانداي ەكەنىن, بۇدان دا جاقسىراق ءومىر ءسۇرۋ ءۇشىن جانە ءبىزدىڭ ءال-اۋقاتىمىز بەن بۇكىل ەلىمىزدىڭ ءال-اۋقاتىنىڭ ءبىزدىڭ تاڭداۋىمىزعا بايلانىستى ەكەنىن تۇسىندىرۋگە ءتيىسپىز دەگەن ءسوز.
نەسىپبەك ايت ۇلى, قازاقستان رەسپۋبليكاسىنداعى سايلاۋدى بايقاۋ جونىندەگى رەسپۋبليكالىق قوعامدىق كوميسسيانىڭ مۇشەسى:
– قازىر سايلاۋعا بەلسەندى دايىندىق ءجۇرىپ جاتىر. مەن, قازاقستان رەسپۋبليكاسىندا سايلاۋدى بايقاۋ جونىندەگى رەسپۋبليكالىق قوعامدىق كوميسسيانىڭ مۇشەسى رەتىندە وڭىرلەردە بولامىن. ءوزىم شىعىس قازاقستان وبلىسىنا باردىم. قالالاردا, سەلولاردا, اۋىلداردا بولدىم, بارلىق جەرلەردە دە ادامدار سايلاۋعا شىنايى قىزىعۋشىلىق بىلدىرەدى. سوندىقتان دا مەن سايلاۋ ادال, تازا, ءادىل وتەدى دەپ ويلايمىن, وڭىرلەردە ءبارى باقىلاۋدا تۇر, مەن بۇرمالاۋشىلىقتار بايقاعان جوقپىن, ءبارى دە حالىقارالىق ستاندارتتارعا سايكەس وتۋدە. دەمەك, سايلاۋ ادال جانە ءمولدىر وتەدى, ءبىز ءوز جۇمىسىمىزدى لايىقتى اياقتايمىز دەپ ويلايمىن.
نىعمەتوللا تىلەۋكەنوۆ, قازاقستان رەسپۋبليكاسىنداعى سايلاۋدى بايقاۋ ءجونىندەگى رەسپۋبليكالىق قوعامدىق كوميسسيانىڭ مۇشەسى:
– مەنىڭ سايلاۋدى باقىلاۋ جونىندەگى جۇمىستا باي تاجىريبەم بولعاندىقتان, ەلەكتورالدىق ۇدەرىستەن سىرتقارى قالعىم كەلمەدى. مەن ءوز ەلىمنىڭ بولاشاعى ءۇشىن, ءبىزدىڭ ازاماتتارىمىزدىڭ بويىندا قۇقىقتىق سايلاۋ مادەنيەتىن ارتتىرۋ ءۇشىن جاۋاپكەرشىلىكتى سەزىنەمىن. ءار كەز سايىن سايلاۋدى بايقاۋ جونىندەگى رەسپۋبليكالىق قوعامدىق كوميسسيانىڭ ءرولى ارتا تۇسۋدە. مەن ءۇشىن بۇل ءۇشىنشى سايلاۋ جانە ول العا باسۋشىلىق كورىنىپ تۇر.
پاتيما ءماتجانوۆا, قازاقستان رەسپۋبليكاسىنداعى سايلاۋدى بايقاۋ جونىندەگى رەسپۋبليكالىق قوعامدىق كوميسسيانىڭ مۇشەسى:
– ەگەمەندىككە يە بولعان ساتتەن بەرى قازاقستاندا پرەزيدەنتتىك جانە پارلامەنتتىك سايلاۋدان باستاپ جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگاندارعا دەيىنگى ءتۇرلى دەڭگەيلەردەگى بىرنەشە ەلەكتورالدىق ناۋقاندار ءوتتى. ەلىمىزدە سايلاۋ وتكىزۋدە ۇلكەن تاجىريبە جيناقتالدى جانە ولارعا «وزىق حالىقارالىق ستاندارتتارعا سايكەس» دەگەن باعالار بەرىلدى. بۇگىندە سايلاۋدى بايقاۋ جونىندەگى رەسپۋبليكالىق قوعامدىق كوميسسيانىڭ مۇشەلەرى قاتارىندا الەمنىڭ وزگە ەلدەرىندەگى سايلاۋلاردى بايقاۋعا قاتىسقان ادامدار دا بار.
ءادىل احمەتوۆ, قازاقستان رەسپۋبليكاسىنداعى سايلاۋدى بايقاۋ جونىندەگى رەسپۋبليكالىق قوعامدىق كوميسسيانىڭ ءمۇشەسى, حالىقارالىق ءتۇرىك اكادەمياسى ءتىل جانە تەرمينولوگيا ورتالىعىنىڭ جەتەكشىسى, قعا مۇشەسى:
– مەنىڭ حالىقارالىق اۋقىمدا بايقاۋشىلىق تاجىريبەم بار: ۇلىبريتانياداعى پارلامەنت سايلاۋى, اقش-تاعى پرەزيدەنت سايلاۋى, باراك وباما العاش رەت سايلانعاندا مەن ەقىۇ دەلەگاتسياسى اتىنان سايلاۋعا قاتىستىم. سوندىقتان مەن ءبىزدىڭ بايقاۋشىلارمەن ءوز تاجىريبەمدى بولىسە الامىن. بۇل مەن ءۇشىن ۇلكەن مارتەبە.
سايلاۋدى بايقاۋ جونىندەگى رەسپۋبليكالىق قوعامدىق كوميسسيا – شىنىمەن دە وتە ەلەۋلى ۇيىم. ءبىز راسىمەن دە ءادىل جانە اشىق سايلاۋلار وتكىزۋگە جاعداي جاسايمىز جانە جاساۋعا ءتيىسپىز. ءوزىمنىڭ تىكەلەي قىزمەتىمە قاتىستى ايتارىم, مەن اتىراۋ وبلىسىنداعى بارلىق سايلاۋ ۋچاسكەلەرىن ارالاپ شىقتىم جانە وبلىستىق كوميسسيا بايقاۋشىلارى تاراپىنان ولاردىڭ جۇمىسىنا قاتىستى بىردە-ءبىر ەسكەرتۋ ەستىگەن جوقپىن.
ءلاززات ءتۇسىپوۆا, قازاقستان رەسپۋبليكاسىنداعى سايلاۋدى بايقاۋ جونىندەگى رەسپۋبليكالىق قوعامدىق كوميسسيانىڭ مۇشەسى:
– الەمدە سالىستىرمالى تۇردە بايقاۋ ينستيتۋتى تاريحى كوپ ەمەس – شامامەن كوپەنگاگەن شارتى قابىلدانعاننان كەيىن 90-شى جىلداردان باستالادى. دەموكراتيالىق قاعيداتتار مەن ستاندارتتارعا ادال قازاقستان رەسپۋبليكاسى بۇل ۇدەرىستەردەن سىرت قالماق ەمەس. بۇگىندە ءبىزدىڭ قوعامىمىز بەلسەندى دامۋدا, ادامداردىڭ وي-سانالارى وزگەرۋدە – وسى ىرعاقتى ۇدەرىستەردىڭ ءبارى ازاماتتاردىڭ ەلدىڭ قوعامدىق ساياسي ومىرىنە نەعۇرلىم جاۋاپكەرشىلىكپەن, ىسكەرلىكپەن قاتىسۋىن تالاپ ەتەدى.
تالانت رامازانوۆ, قازاقستان رەسپۋبليكاسىنداعى سايلاۋدى بايقاۋ جونىندەگى رەسپۋبليكالىق قوعامدىق كوميسسيانىڭ مۇشەسى:
– سايلاۋدى بايقاۋ جونىندەگى رەسپۋبليكالىق قوعامدىق كوميسسيانىڭ قىزمەتى قازاقستاندىق دەموكراتيانى دامىتۋدا ستراتەگيالىق ماڭىزعا يە. بىزدەر دايىنداعان بايقاۋشىلار 26 ساۋىردە دە, سونداي-اق ارادا ونجىلدىقتار وتكەننەن كەيىنگى قازاقستانداعى كەلەسى سايلاۋلاردا دا پايداسىن تيگىزەتىن بولادى. وسى كوميسسياعا ءوزىمنىڭ قاتىسۋىمدى وتان الدىنداعى ءوز بورىشىمنىڭ مىڭنان ءبىرىنىڭ وتەۋى دەپ بىلەمىن.
ۆلاديمير تەلنوۆ, قازاقستان رەسپۋبليكاسىنداعى سايلاۋدى بايقاۋ ءجونىندەگى رەسپۋبليكالىق قوعامدىق كوميسسيانىڭ مۇشەسى:
– قازاقستاننىڭ سايلاۋ ناۋقاندارىن وتكىزۋدە زور جەتىستىكتەرى بار, جوعارى ۇيىمداستىرۋشىلىق دەڭگەي مەن حالىقارالىق ستاندارتتارعا سايكەستىك كورىنىس تابادى. ءبىزدىڭ قوعامدىق كوميسسيا مونيتورينگتەرگە ايرىقشا تياناقتىلىق تانىتادى. بۇگىن بارلىق كانديداتتار تەڭ مۇمكىندىكتەرگە يە بولدى جانە بارلىق سايلاۋ شتابتارىنا ۇگىت جۇمىستارىن جۇرگىزۋ ءۇشىن تەڭ جاعدايلار تۋعىزىلدى دەپ ايتۋعا بولادى.
شىڭعىس لەپسىباەۆ, قازاقستان رەسپۋبليكاسىنداعى سايلاۋدى بايقاۋ جونىندەگى رەسپۋبليكالىق قوعامدىق كوميسسيانىڭ مۇشەسى:
– مەنىڭ كوميسسيا جۇمىسىنا قاتىسۋعا دەگەن نيەتىمە حالىقارالىق بايقاۋ تاجىريبەلەرىممەن بولىسۋگە جانە قازاقستان رەسپۋبليكاسىنداعى سايلاۋدى بايقاۋ جونىندەگى رەسپۋبليكالىق قوعامدىق كوميسسيانىڭ قىزمەتىنە جۇمىستىڭ ۇزدىك ستاندارتتارىن ەنگىزۋگە دەگەن ۇمتىلىس سەبەپكەر بولدى. سونداي-اق, مەنىڭ ۇكىمەتتىك ەمەس ۇيىمداردى جانە بۇتىندەي العاندا ازاماتتىق قوعامدى ەلەكتورالدىق ۇدەرىسكە, قازاقستان رەسپۋبليكاسىنداعى سايلاۋعا تارتۋعا جانە ءرولىن ارتتىرۋعا دەگەن دە قىزىعۋشىلىعىم بار.
تامارا لاۆرينەنكو, قازاقستان رەسپۋبليكاسىنداعى سايلاۋدى بايقاۋ ءجونىندەگى رەسپۋبليكالىق قوعامدىق كوميسسيانىڭ استانالىق فيليالىنىڭ ءتورايىمى:
– ءبىز سىزدەرمەن ءبىزدىڭ ەلىمىزدىڭ دامۋىنىڭ كۋاگەرلەرى جانە بەلسەندى قاتىسۋشىلارى بولىپ تابىلامىز. تاۋەلسىزدىك جىلدارى ىشىندە مۇندا وراسان زور وزگەرىستەر ورىن الدى, قازاقستان الەمدەگى ەڭ ىرعاقتى دامۋشى مەملەكەتتەردىڭ بىرىنە اينالدى, قۇقىقتىق مەملەكەت قۇرۋ بويىنشا اۋقىمدى دەموكراتيالىق قايتا قۇرۋلار جۇرگىزىلدى جانە بۇگىندە ءادىل, اشىق, ءمولدىر سايلاۋلار وتكىزۋدە بىزدەر ءۇشىن بارلىق جاعدايلار جاسالدى.
نۇرلان ەرىمبەتوۆ, قازاقستان رەسپۋبليكاسىنداعى سايلاۋدى بايقاۋ ءجونىندەگى رەسپۋبليكالىق قوعامدىق كوميسسيانىڭ ءتوراعاسى, «قازاقستاننىڭ ازاماتتىق اليانسى» زتۇ پرەزيدەنتى, ساياسي عىلىمدار كانديداتى:
– بىزدەر, قوعام قايراتكەرلەرى, سىرت قالماۋ جونىندە شەشتىك. سوندىقتان ءبىز قازاقستان رەسپۋبليكاسى پرەزيدەنتىنىڭ كەزەكتەن تىس سايلاۋىن بايقاۋ جونىندەگى رەسپۋبليكالىق قوعامدىق كوميسسيانىڭ قىزمەتىن قايتا قالپىنا كەلتىرۋ تۋرالى شەشىم قابىلدادىق. بۇل قۇرىلىم ءبىزدىڭ ەلىمىزدەگى بىرقاتار سايلاۋ ناۋقاندارى بويىنا ءوزىنىڭ تيىمدىلىگىن دالەلدەدى جانە اركەزدە دە سايلاۋ ناۋقانىنا ءوزىنىڭ وبەكتيۆتى باعاسىن بەردى.
جانارگۇل قۇسمانعاليەۆا, قازاقستان رەسپۋبليكاسىنداعى سايلاۋدى بايقاۋ ءجونىندەگى رەسپۋبليكالىق قوعامدىق كوميسسياسى توراعاسىنىڭ ورىنباسارى, ەۋرازيالىق ينتەگراتسيا ينستيتۋتىنىڭ ديرەكتورى, قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى جانىنداعى ادام قۇقىقتارى جونىندەگى كوميسسيانىڭ مۇشەسى:
– بارلىق سايلاۋالدى ناۋقانى بويىنا قوعامدىق كوميسسيا بۇكىل ەل بويىنشا سايلاۋ زاڭنامالارىنىڭ ساقتالۋىنا, كانديداتتاردىڭ سايلاۋالدى شتابتارىنىڭ, سايلاۋ كوميسسيالارىنىڭ جۇمىسىنا باقىلاۋدى جۇزەگە اسىردى, كانديداتتاردىڭ سايلاۋالدى ناۋقاندارىنا مونيتورينگ جۇرگىزدى.
ءوز بايقاۋشىلارىمىز ءۇشىن ءبىز ادىستەمەلىك ماتەريالدار كەشەنىن, ساراپشىلىق كەڭەستەر ازىرلەدىك, بريفينگتەر مەن سەمينارلار وتكىزدىك. ءبىز قازاق جانە ورىس تىلدەرىندە كوميسسيا سايتىن (www.bakylau.kz) قۇردىق, call-ورتالىق ۇيىمداستىردىق.
امانقۇل سەرىكباەۆ, قازاقستان رەسپۋبليكاسىنداعى سايلاۋدى بايقاۋ ءجونىندەگى رەسپۋبليكالىق قوعامدىق كوميسسيانىڭ مۇشەسى, ەۋرازيالىق ينتەگراتسيا ينستيتۋتى ديرەكتورىنىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارى:
– مەن ءۇشىن وسى ۇدەرىسكە ءوزىمنىڭ تىكەلەي قاتىسۋىم – ۇلكەن جاۋاپكەرشىلىك. مەن كورسەتىلگەن سەنىم ءۇشىن العىس ايتامىن جانە كوميسسيا مۇشەلەرىمەن, بايقاۋشىلارمەن بىرگە ءبىز بۇل سايلاۋدىڭ ءمولدىر, ادال, ءادىل بولۋى ءۇشىن ءبارىن دە جاسايمىز. كوميسسيا جۇمىسى جوسپار بويىنشا جۇرۋدە: ءبىز ەل ازاماتتارىمەن, شتابتار وكىلدەرىمەن, حالىقارالىق بايقاۋشىلارمەن كەزدەستىك, ولاردىڭ ۇسىنىستارى مەن ەسكەرتۋلەرىن تىڭدادىق.
بيبىگۇل جەكسەنباي, قازاقستان رەسپۋبليكاسىنداعى سايلاۋدى بايقاۋ جونىندەگى رەسپۋبليكالىق قوعامدىق كوميسسيانىڭ مۇشەسى, 7 ارنا ديرەكتورلار كەڭەسىنىڭ ءتورايىمى, باس رەداكتورلار كلۋبىنىڭ پرەزيدەنتى:
– باس رەداكتورلار كلۋبى اتىنان مەن قازاقستان پرەزيدەنتى سايلاۋىن بايقاۋ ءجونىندەگى جۇمىسقا العاش رەت قاتىسىپ وتىرمىن. سوندىقتان بۇل, ءبىرىنشى كەزەكتە, مەن ءۇشىن ءۇلكەن جاۋاپكەرشىلىك. قازاقستاننىڭ كوپتەگەن رەداكتسيالارى سايلاۋدى باق-تا ءادىل جازىپ كورسەتۋ تۋرالى حارتياعا قول قويدى. مەن بۇل قۇجات سونداي-اق ولاردىڭ جاۋاپكەرشىلىگىن تەرەڭىرەك سەزىنۋلەرىنە جانە سايلاۋدى ادال دا ءادىل بەينەلەۋگە كومەكتەسەدى دەپ ويلايمىن.
راحيليام ماحپيروۆا, قازاقستان رەسپۋبليكاسىنداعى سايلاۋدى بايقاۋ جونىندەگى رەسپۋبليكالىق قوعامدىق كوميسسيانىڭ مۇشەسى:
– كەز كەلگەن ادام ءۇشىن سايلاۋ – ول ازاماتتىق بورىش. مەن ءۇشىن ارينە سايلاۋدىڭ ءمولدىر, ادال, ءادىل وتكەنى, نەگىزگى دەموكراتيالىق قاعيداتتاردىڭ ساقتالعانى ماڭىزدى. ەگەر مەن وعان قاتىسار بولسام, مەن ءۇشىن ءوزىمنىڭ ازاماتتىق بورىشىمنىڭ ورىندالىپ جاتقانىن ءتۇسىنۋ وتە ماڭىزدى, سوندىقتان ءوزىمنىڭ ازاماتتىق پوزيتسيام تۇرعىسىنان مەن كوميسسيا مۇشەسى رەتىندەگى ءوز جۇمىسىمنان ۇلكەن قاناعاتتانۋشىلىق الامىن.
تامارا شيرمەر, قازاقستان رەسپۋبليكاسىنداعى سايلاۋدى بايقاۋ جونىندەگى رەسپۋبليكالىق قوعامدىق كوميسسيانىڭ مۇشەسى:
– بىزدە كوميسسيادا ەلىمىزدىڭ وتە جاۋاپتى جانە لايىقتى ازاماتتارى جۇمىس ىستەيدى. ءبىز ءوڭىرلەرگە باردىق, سايلاۋ كوميسسيالارىنىڭ, ءبىزدىڭ ءارىپتەستەرىمىز – جەرگىلىكتى جەرلەردەگى سايلاۋدى بايقاۋ ءجونىندەگى وڭىرلىك جانە قالالىق كوميسسيالار جۇمىسىمەن تانىستىق. بارلىق جەردە دە ادامدار بۇل جۇمىسقا تۇسىنىستىكپەن جانە جاۋاپكەرشىلىكپەن قارايدى, ەشقانداي قولايسىز ساتتەر بولعان جوق.
راقىم وشاقباەۆ, قازاقستان رەسپۋبليكاسىنداعى سايلاۋدى بايقاۋ ءجونىندەگى رەسپۋبليكالىق قوعامدىق كوميسسيانىڭ مۇشەسى, «اتامەكەن» ۇلتتىق كاسىپكەرلەر پالاتاسى باسقارما ءتوراعاسىنىڭ ورىنباسارى:
– سايلاۋدى بايقاۋ جونىندەگى رەسپۋبليكالىق قوعامدىق كوميسسيانىڭ مۇشەسى بولۋ, اسىرەسە, بۇل كوميسسيا سايلاۋدىڭ ترانسپارەنتتىلىگىنە, ولاردىڭ ۇلتتىق زاڭناماعا دا, سول سياقتى وزىق الەمدىك تاجىريبەگە دە تولىق سايكەستىگىنە قاتىستى تاۋەلسىز بىلىكتى كوزقاراستى قامتاماسىز ەتۋى ءتيىس ەكەنىن نازارعا الساق, ۇلكەن جاۋاپكەرشىلىك دەپ ەسەپتەيمىن. بۇكىل ەلەكتورالدىق ناۋقانعا قاتىسۋشىلارعا تابىستار تىلەپ, بارلىق تالاپتار مەن وزىق ستاندارتتاردى بارىنشا ساقتاۋعا شاقىرعىم كەلەدى.
ءومىرالى قوپاباەۆ, قازاقستان رەسپۋبليكاسىنداعى سايلاۋدى بايقاۋ جونىندەگى رەسپۋبليكالىق قوعامدىق كوميسسيانىڭ مۇشەسى:
– ءبىز پرەزيدەنت, پارلامەنت دەپۋتاتتارى سايلاۋلارىنا تالاي رەت قاتىستىق. زاڭگەر رەتىندە, سايلاۋدى بايقاۋ جونىندەگى رەسپۋبليكالىق قوعامدىق كوميسسيانىڭ مۇشەسى بولا وتىرىپ مەن سايلاۋ ناۋقانى بارىسىندا سايلاۋ زاڭنامالارىنىڭ تولىقتاي ساقتالعانىن قاداعالايمىن. سايلاۋ كۇنى ءبىز سايلاۋ ۋچاسكەلەرى مەن ودان تىس جەرلەردە پرەزيدەنتتىككە كانديداتتاردىڭ دا, سول سياقتى سايلاۋشىلاردىڭ وزدەرىنىڭ دە, سونداي-اق سايلاۋ كوميسسيالارى مۇشەلەرىنىڭ جانە, ارينە, بايقاۋشىلاردىڭ قۇقىقتارىنىڭ بۇرمالانۋىنا جول بەرىلمەۋىن باقىلايتىن بولامىز. وسىلايشا, ءبىز قازاقستاندا ءمولدىر, ءادىل جانە زاڭدى سايلاۋدىڭ وتۋىنە ءوز ۇلەسىمىزدى قوسامىز.
عادىلبەك شالاحمەتوۆ, قازاقستان رەسپۋبليكاسىنداعى سايلاۋدى بايقاۋ جونىندەگى رەسپۋبليكالىق قوعامدىق كوميسسيانىڭ مۇشەسى:
– مەنىڭ سايلاۋدى بايقاۋ جونىندەگى رەسپۋبليكالىق قوعامدىق كوميسسيا جۇمىسىنا قاتىسۋىم مەن ءۇشىن وتانعا دەگەن قاتىستىلىعىم بولىپ تابىلادى. ول نەنى بىلدىرەدى؟ بۇل بىزدەر, كوميسسيا مۇشەلەرى الىس تۇكپىردەگى ەڭ كىشى ادامنان ەڭ بيىك ادامعا دەيىن, بۇكىل قازاقستاندىقتارعا, بارلىق قولجەتىمدى قۇرالدارمەن قازىرگى قازاقستاننىڭ قانداي ەكەنىن, بۇدان دا جاقسىراق ءومىر ءسۇرۋ ءۇشىن جانە ءبىزدىڭ ءال-اۋقاتىمىز بەن بۇكىل ەلىمىزدىڭ ءال-اۋقاتىنىڭ ءبىزدىڭ تاڭداۋىمىزعا بايلانىستى ەكەنىن تۇسىندىرۋگە ءتيىسپىز دەگەن ءسوز.
نەسىپبەك ايت ۇلى, قازاقستان رەسپۋبليكاسىنداعى سايلاۋدى بايقاۋ جونىندەگى رەسپۋبليكالىق قوعامدىق كوميسسيانىڭ مۇشەسى:
– قازىر سايلاۋعا بەلسەندى دايىندىق ءجۇرىپ جاتىر. مەن, قازاقستان رەسپۋبليكاسىندا سايلاۋدى بايقاۋ جونىندەگى رەسپۋبليكالىق قوعامدىق كوميسسيانىڭ مۇشەسى رەتىندە وڭىرلەردە بولامىن. ءوزىم شىعىس قازاقستان وبلىسىنا باردىم. قالالاردا, سەلولاردا, اۋىلداردا بولدىم, بارلىق جەرلەردە دە ادامدار سايلاۋعا شىنايى قىزىعۋشىلىق بىلدىرەدى. سوندىقتان دا مەن سايلاۋ ادال, تازا, ءادىل وتەدى دەپ ويلايمىن, وڭىرلەردە ءبارى باقىلاۋدا تۇر, مەن بۇرمالاۋشىلىقتار بايقاعان جوقپىن, ءبارى دە حالىقارالىق ستاندارتتارعا سايكەس وتۋدە. دەمەك, سايلاۋ ادال جانە ءمولدىر وتەدى, ءبىز ءوز جۇمىسىمىزدى لايىقتى اياقتايمىز دەپ ويلايمىن.
نىعمەتوللا تىلەۋكەنوۆ, قازاقستان رەسپۋبليكاسىنداعى سايلاۋدى بايقاۋ ءجونىندەگى رەسپۋبليكالىق قوعامدىق كوميسسيانىڭ مۇشەسى:
– مەنىڭ سايلاۋدى باقىلاۋ جونىندەگى جۇمىستا باي تاجىريبەم بولعاندىقتان, ەلەكتورالدىق ۇدەرىستەن سىرتقارى قالعىم كەلمەدى. مەن ءوز ەلىمنىڭ بولاشاعى ءۇشىن, ءبىزدىڭ ازاماتتارىمىزدىڭ بويىندا قۇقىقتىق سايلاۋ مادەنيەتىن ارتتىرۋ ءۇشىن جاۋاپكەرشىلىكتى سەزىنەمىن. ءار كەز سايىن سايلاۋدى بايقاۋ جونىندەگى رەسپۋبليكالىق قوعامدىق كوميسسيانىڭ ءرولى ارتا تۇسۋدە. مەن ءۇشىن بۇل ءۇشىنشى سايلاۋ جانە ول العا باسۋشىلىق كورىنىپ تۇر.
پاتيما ءماتجانوۆا, قازاقستان رەسپۋبليكاسىنداعى سايلاۋدى بايقاۋ جونىندەگى رەسپۋبليكالىق قوعامدىق كوميسسيانىڭ مۇشەسى:
– ەگەمەندىككە يە بولعان ساتتەن بەرى قازاقستاندا پرەزيدەنتتىك جانە پارلامەنتتىك سايلاۋدان باستاپ جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگاندارعا دەيىنگى ءتۇرلى دەڭگەيلەردەگى بىرنەشە ەلەكتورالدىق ناۋقاندار ءوتتى. ەلىمىزدە سايلاۋ وتكىزۋدە ۇلكەن تاجىريبە جيناقتالدى جانە ولارعا «وزىق حالىقارالىق ستاندارتتارعا سايكەس» دەگەن باعالار بەرىلدى. بۇگىندە سايلاۋدى بايقاۋ جونىندەگى رەسپۋبليكالىق قوعامدىق كوميسسيانىڭ مۇشەلەرى قاتارىندا الەمنىڭ وزگە ەلدەرىندەگى سايلاۋلاردى بايقاۋعا قاتىسقان ادامدار دا بار.
ءادىل احمەتوۆ, قازاقستان رەسپۋبليكاسىنداعى سايلاۋدى بايقاۋ جونىندەگى رەسپۋبليكالىق قوعامدىق كوميسسيانىڭ ءمۇشەسى, حالىقارالىق ءتۇرىك اكادەمياسى ءتىل جانە تەرمينولوگيا ورتالىعىنىڭ جەتەكشىسى, قعا مۇشەسى:
– مەنىڭ حالىقارالىق اۋقىمدا بايقاۋشىلىق تاجىريبەم بار: ۇلىبريتانياداعى پارلامەنت سايلاۋى, اقش-تاعى پرەزيدەنت سايلاۋى, باراك وباما العاش رەت سايلانعاندا مەن ەقىۇ دەلەگاتسياسى اتىنان سايلاۋعا قاتىستىم. سوندىقتان مەن ءبىزدىڭ بايقاۋشىلارمەن ءوز تاجىريبەمدى بولىسە الامىن. بۇل مەن ءۇشىن ۇلكەن مارتەبە.
سايلاۋدى بايقاۋ جونىندەگى رەسپۋبليكالىق قوعامدىق كوميسسيا – شىنىمەن دە وتە ەلەۋلى ۇيىم. ءبىز راسىمەن دە ءادىل جانە اشىق سايلاۋلار وتكىزۋگە جاعداي جاسايمىز جانە جاساۋعا ءتيىسپىز. ءوزىمنىڭ تىكەلەي قىزمەتىمە قاتىستى ايتارىم, مەن اتىراۋ وبلىسىنداعى بارلىق سايلاۋ ۋچاسكەلەرىن ارالاپ شىقتىم جانە وبلىستىق كوميسسيا بايقاۋشىلارى تاراپىنان ولاردىڭ جۇمىسىنا قاتىستى بىردە-ءبىر ەسكەرتۋ ەستىگەن جوقپىن.
ءلاززات ءتۇسىپوۆا, قازاقستان رەسپۋبليكاسىنداعى سايلاۋدى بايقاۋ جونىندەگى رەسپۋبليكالىق قوعامدىق كوميسسيانىڭ مۇشەسى:
– الەمدە سالىستىرمالى تۇردە بايقاۋ ينستيتۋتى تاريحى كوپ ەمەس – شامامەن كوپەنگاگەن شارتى قابىلدانعاننان كەيىن 90-شى جىلداردان باستالادى. دەموكراتيالىق قاعيداتتار مەن ستاندارتتارعا ادال قازاقستان رەسپۋبليكاسى بۇل ۇدەرىستەردەن سىرت قالماق ەمەس. بۇگىندە ءبىزدىڭ قوعامىمىز بەلسەندى دامۋدا, ادامداردىڭ وي-سانالارى وزگەرۋدە – وسى ىرعاقتى ۇدەرىستەردىڭ ءبارى ازاماتتاردىڭ ەلدىڭ قوعامدىق ساياسي ومىرىنە نەعۇرلىم جاۋاپكەرشىلىكپەن, ىسكەرلىكپەن قاتىسۋىن تالاپ ەتەدى.
تالانت رامازانوۆ, قازاقستان رەسپۋبليكاسىنداعى سايلاۋدى بايقاۋ جونىندەگى رەسپۋبليكالىق قوعامدىق كوميسسيانىڭ مۇشەسى:
– سايلاۋدى بايقاۋ جونىندەگى رەسپۋبليكالىق قوعامدىق كوميسسيانىڭ قىزمەتى قازاقستاندىق دەموكراتيانى دامىتۋدا ستراتەگيالىق ماڭىزعا يە. بىزدەر دايىنداعان بايقاۋشىلار 26 ساۋىردە دە, سونداي-اق ارادا ونجىلدىقتار وتكەننەن كەيىنگى قازاقستانداعى كەلەسى سايلاۋلاردا دا پايداسىن تيگىزەتىن بولادى. وسى كوميسسياعا ءوزىمنىڭ قاتىسۋىمدى وتان الدىنداعى ءوز بورىشىمنىڭ مىڭنان ءبىرىنىڭ وتەۋى دەپ بىلەمىن.
ۆلاديمير تەلنوۆ, قازاقستان رەسپۋبليكاسىنداعى سايلاۋدى بايقاۋ ءجونىندەگى رەسپۋبليكالىق قوعامدىق كوميسسيانىڭ مۇشەسى:
– قازاقستاننىڭ سايلاۋ ناۋقاندارىن وتكىزۋدە زور جەتىستىكتەرى بار, جوعارى ۇيىمداستىرۋشىلىق دەڭگەي مەن حالىقارالىق ستاندارتتارعا سايكەستىك كورىنىس تابادى. ءبىزدىڭ قوعامدىق كوميسسيا مونيتورينگتەرگە ايرىقشا تياناقتىلىق تانىتادى. بۇگىن بارلىق كانديداتتار تەڭ مۇمكىندىكتەرگە يە بولدى جانە بارلىق سايلاۋ شتابتارىنا ۇگىت جۇمىستارىن جۇرگىزۋ ءۇشىن تەڭ جاعدايلار تۋعىزىلدى دەپ ايتۋعا بولادى.
شىڭعىس لەپسىباەۆ, قازاقستان رەسپۋبليكاسىنداعى سايلاۋدى بايقاۋ جونىندەگى رەسپۋبليكالىق قوعامدىق كوميسسيانىڭ مۇشەسى:
– مەنىڭ كوميسسيا جۇمىسىنا قاتىسۋعا دەگەن نيەتىمە حالىقارالىق بايقاۋ تاجىريبەلەرىممەن بولىسۋگە جانە قازاقستان رەسپۋبليكاسىنداعى سايلاۋدى بايقاۋ جونىندەگى رەسپۋبليكالىق قوعامدىق كوميسسيانىڭ قىزمەتىنە جۇمىستىڭ ۇزدىك ستاندارتتارىن ەنگىزۋگە دەگەن ۇمتىلىس سەبەپكەر بولدى. سونداي-اق, مەنىڭ ۇكىمەتتىك ەمەس ۇيىمداردى جانە بۇتىندەي العاندا ازاماتتىق قوعامدى ەلەكتورالدىق ۇدەرىسكە, قازاقستان رەسپۋبليكاسىنداعى سايلاۋعا تارتۋعا جانە ءرولىن ارتتىرۋعا دەگەن دە قىزىعۋشىلىعىم بار.
تامارا لاۆرينەنكو, قازاقستان رەسپۋبليكاسىنداعى سايلاۋدى بايقاۋ ءجونىندەگى رەسپۋبليكالىق قوعامدىق كوميسسيانىڭ استانالىق فيليالىنىڭ ءتورايىمى:
– ءبىز سىزدەرمەن ءبىزدىڭ ەلىمىزدىڭ دامۋىنىڭ كۋاگەرلەرى جانە بەلسەندى قاتىسۋشىلارى بولىپ تابىلامىز. تاۋەلسىزدىك جىلدارى ىشىندە مۇندا وراسان زور وزگەرىستەر ورىن الدى, قازاقستان الەمدەگى ەڭ ىرعاقتى دامۋشى مەملەكەتتەردىڭ بىرىنە اينالدى, قۇقىقتىق مەملەكەت قۇرۋ بويىنشا اۋقىمدى دەموكراتيالىق قايتا قۇرۋلار جۇرگىزىلدى جانە بۇگىندە ءادىل, اشىق, ءمولدىر سايلاۋلار وتكىزۋدە بىزدەر ءۇشىن بارلىق جاعدايلار جاسالدى.
