ەردىڭ ەڭسەلى ءمۇسىنى ونىڭ 100 جىلدىعىنا ورايلاستىرىلىپ بوي كوتەرگەنىن دە ايتا كەتكەن ءجون. بۇعان دەيىن دە ءوڭىردىڭ جەر-جەرىندە باتىردى ەسكە الۋ ءىس-شارالارى ۇيىمداستىرىلسا, ولار جىل سوڭىنا دەيىن جالعاساتىن بولادى.
وسىنداي الىپ تۇلعالارعا كيە, قاسيەت قونادى دەگەن دە سەنىم-نانىم بار ەكەنى بەلگىلى. وعان كوز جەتكىزگەن ءبىر جايت بىلتىر استانادا بولدى. كەڭەس وداعىنىڭ باتىرى اتاعىن ەكى مارتە العان داڭقتى ۇشقىش تالعات بيگەلدينوۆتىڭ ەسكەرتكىشىن اشۋ ءراسىمى كەزىندە ەڭسەلى ءمۇسىننىڭ وڭ يىعىنا ءبىر اق كوگەرشىن كەلىپ قونىپ, گۇل شوقتارى قويىلىپ, وركەستر ويناپ تۇرسا دا ول ءىس-شارا تولىق اياقتالعانشا, بەيبىت ءومىردىڭ تىلەكشىسىندەي بولىپ سول ورنىندا تاپجىلماستان وتىردى.
ال ساعادات نۇرماعامبەتوۆ ەسكەرتكىشىنىڭ اشىلۋ ءراسىمى الدىندا كۇن نۇرىن مولىنان شاشىپ, كوكتەمنىڭ جانعا جايلى جايدارى ءساتى جۋىر ماڭدا وزگەرە قويمايتىنداي اسەر قالدىرىپ تۇرعان ەدى. ەسكەرتكىشتىڭ جامىلعىسى سىپىرىلار كەز جاقىنداعاندا اۋا رايى كۇرت وزگەرىپ سالا بەردى. بۇعان دەيىن شايداي اشىق كوك اسپاندى لەزدە قالىڭ بۇلت تورلاپ, كوپ كەشىكپەي جاپالاقتاپ قار جاۋا باستادى. جاۋعان قار باتىرعا ارنالعان ءىس-شارا تولىق تامامدالعانشا تولاستاماي, جەردى اق كورپەسىنە ورادى دا تاستادى.
مىنە, كىم-كىمدى دە تاڭعالدىراتىن وسىنداي وقيعالاردان كەيىن كەي ادامعا قاسيەت قوناتىنىنا شىن مانىندە سەنگىڭ كەلەدى ءارى مۇنداي ءىس-شارالار اركىمنىڭ ەسىندە ءاردايىم ساقتالاتىنى انىق. ال باتىرلارىمىزعا بەيبىت ومىردە دە ەلى مەن حالقىنا ەتكەن ادال ەڭبەكتەرى ءۇشىن العىسىمىزدى ايتىپ, و دۇنيەنىڭ شاراپاتىنا بولەنە بەرىڭدەر دەگەن تىلەك قوسامىز. سونداي-اق ەلى ءۇشىن ءتۇرلى ەرلىك ىستەرگە بارعان كەشەگى, بۇگىنگى ەرلەرىمىزدىڭ دارەجەسىن كوزدەرى تىرىسىندە ءار كەز كوتەرىپ, جاس ۇرپاق اراسىندا ناسيحاتتاي جۇرسەك, ولاردىڭ جۇرەكتەرىنە دە ەرلىك پەن ورلىكتىڭ ءنارىن سەبەتىنىمىز اقيقات.
بولات تەمىرباەۆ,
قازاقستان رەسپۋبليكاسى ارداگەرلەر ۇيىمىنىڭ مۇشەسى
اقمولا وبلىسى
اتا ءداستۇردىڭ ورنى بولەك
اقش-تىڭ, تامىر-ءتۇبىرى, ۇلتتىق تەگى جوق ەلدىڭ ىرگەسىن قالاۋشى پرەزيدەنتى توماس دجەففەرسون: «جاقسى زاڭىڭ بولعانشا, جاقسى ءداستۇرىڭ بولسىن!..» دەپ ارمانداپ كەتكەن ەكەن. بۇل – مەملەكەتتىك باسقارۋ ىسىندە اتا ءداستۇردىڭ ءمانى مەن ماڭىزىن تەرەڭ تۇسىنگەن الەم مويىنداعان ۇلى قايراتكەردىڭ ارمانى.
قازاقتىڭ كوبى قازىر اتا زاڭدى دا, اتا ءداستۇردى دە جىلى جاۋىپ قويعان, نە ۇكىمەتىن, نە ۇلكەندەرىن تىڭدامايدى. زاڭدارىمىزدىڭ دا كەمشىن تۇستارى جوق ەمەس, سوندىقتان كەيبىر ەسكەرىلمەگەن تۇستارىنا وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزىلىپ جاتادى. ەڭبەكقور جان زاڭنىڭ ءتيىمدى جاقتارىن ۇتىمدى پايدالانىپ, جەمىسىن كورەدى. ءداستۇردىڭ دە وزىعى مەن توزىعى بولادى: ۇلتتىق مىنەزى بار جان وزىعىن الىپ, ۇلتىنا قىزمەت ەتەدى.
ال قانداي جاعدايدا دا زاڭعا جۇگىنۋ, زاڭ تالابىن ورىنداۋ – ءار ازاماتتىڭ قاسيەتتى پارىزى.
بۇگىندە قازاقتىڭ ۇلكەندەرىنە سەنىمى بولماۋى دا قيسىندى, ولاردىڭ ءبارى بىردەي «اقساقال» دەگەن اتىنا لايىق اتالى دا باتالى, ونەگەلى ءسوز ايتا المايتىنى انىق. وندايلاردى كورگەندە قارنىڭ اشاتىنىن نەسىنە جاسىرامىز. اتا ءداستۇردىڭ ساقتاۋشىسى دا, كەلەر ۇرپاققا جەتكىزۋشىسى دە وسى اقساقالدارىمىز ەمەس پە ەدى؟
ءداستۇر بار جەردە ءتارتىپ بار, بەرەكە بار. ءداستۇر – ۇلت ءۇشىن اكسيوما, دالەلدەۋدى قاجەت ەتپەيدى, كەرىسىنشە, مىقتى ءداستۇر تولىق ءپىسىپ-جەتىلمەگەن زاڭدارىمىزدىڭ ورنىن تولىقتىرىپ تۇرادى. مىڭ ءولىپ, مىڭ تىرىلگەن قازاقتى تاريحتىڭ سوقپاق جولدارىمەن سۇرىندىرمەي امان الىپ كەلە جاتقان دا وسى ءداستۇرىمىز!
اقىل تارازىسى بىلاي دەيدى: داستۇرگە سۇيەنبەگەن زاڭ جەتىم, ءداستۇردىڭ قۇندىلىعى وسىمەن ولشەنەدى, ۇلتىمىزدى زاڭ اداستىرسا دا, ءداستۇر اداستىرمايدى.
ءسىز قالاي ويلايسىز, وقىرمان؟
ءمۇتالاپ ءابساتتاروۆ,
مەملەكەتتىك قىزمەتكەر
استانا
نيەت پەن پەيىل وڭ بولسىن
ادامنىڭ جاس كەزەڭىنىڭ وزىندىك ەرەكشەلىكتەرى بارىن ەش ۇمىتۋعا بولمايدى. قانشا جاس كورىنگىڭ كەلىپ, سوڭعى ۇلگىمەن كيىنىپ, بويانىپ, ساندەنىپ شىقساڭ دا كوشەدە, كولىكتە, كوپشىلىك ورىنداردا كەزدەسكەن جاستار ساعان ۇلكەن كىسى رەتىندە: «اپا, وتىرىڭىز!» دەپ ورىن بەرىپ, تانيتىندارى «اپا, قايدا باراسىز؟» دەپ ءجون سۇراسىپ جاتادى. بۇل – كەلگەن جاسىڭدى جاسىرا المايتىنىڭنىڭ دالەلى.
قازاقى نەگىزىمىزگە تارتساق, كەيىنگىمىز نەمەرە, الدىمىز شوبەرە ءسۇيىپ جاتقان شاقتا تابيعاتىمىزعا قارسى كەلمەي-اق ءتان سۇلۋلىعىن ەمەس, جان سۇلۋلىعىن جەتىلدىرىپ, ۇرپاعىمىزعا ۇلتتىق تاربيە مەن ۇلتتىق قۇندىلىقتارىمىزدى ناسيحاتتاساق, ساۋاپتى ءىس بولار ەدى.
وسى كۇنى و دۇنيە تۋرالى كوبىرەك ويلانىپ, ول تۋرالى اڭگىمەلەرگە كوبىرەك قۇلاق ءتۇرىپ, بەلگىسىز الەمگە ۇركە قاراپ قوياتىن كەزدەرىم دە بولادى. ادامنىڭ موسقال تارتۋى دا تابيعاتتىڭ جازىلماعان زاڭى دەسەك, جاراسار. سوندىقتان ۇلتتىق كيىمىمىزدى ۇلىقتايتىن, ياعني كيمەشەك كيەتىن جاسقا دا جەتىپ قالىپپىز. بۇل, ارينە, كارىلىككە اسىققاندىقتىڭ ەمەس, ءوزىمدى كەلگەن جاسىما قاراي بەيىمدەسەم دەگەن نيەتتىڭ كورىنىسى بولسا كەرەك.
جەتپىس يەگىمىزدىڭ استىنا كەلىپ قالدى, ورامال مەن كيمەشەكتى باسىمىزدان تاستاماي, بەس ۋاقىت نامازىمىزدى وقىپ, قۇلشىلىعىمىزدى جاساپ جۇرەتىن كەز كەلگەنى داۋسىز. بۇرىن تامىرىمىزدان اجىراپ, داستۇرىمىزدەن اتتاپ كەتىپ جاتقانىمىزعا سولاقاي ساياسات كىنالى دەدىك, ەندى ەسىمىزدى جيىپ, وزىمىزگە عانا ءتان دۇنيەنى قايتارىپ الساق, وعان كىم كەدەرگى؟
70-80 جاسىندا دا جاس كورىنەمىن دەپ الەك بولىپ قانا قويماي, نەمەرەسى بار بولسا, سونىمەن جارىسىپ كۇيەۋگە شىعۋعا ۇمتىلىپ جاتاتىن شەتەلدىك ايەلدەردىڭ ارەكەتى قازاقى قالپىمىزبەن ەش ۇيلەسپەيتىنىن دە ايتسام دەيمىن.
جۇماگۇل نالىباەۆا,
ارداگەر ۇستاز
تۇركىستان وبلىسى
