ەڭبەك قۇقىن قورعاۋدىڭ جاڭا ءتاسىلى

ەل كاسىپورىندارىندا 18 مىڭنان اسا وندىرىستىك كەڭەس جۇمىس ىستەيدى. وندا 24 مىڭنان اسا ەڭبەكتى قورعاۋ جونىندەگى تەحنيكالىق ينسپەكتور بار. 2023 جىلى ينسپەكتورلار 112 مىڭعا جۋىق تەك­سەرۋ جۇرگىزىپتى. ەقجق تالاپتارىنىڭ ­142 مىڭنان استامى بۇزىلعانى انىق­تا­لىپ, ونىڭ 121 مىڭى جويىلعان. بۇل تۋرالى ورتالىق كوممۋنيكاتسيالار الاڭىندا وتكەن ءباسپاسوز جيىنىندا ەڭبەك جانە الەۋمەتتىك قورعاۋ كوميتەتىنىڭ توراعاسى, مەملەكەتتىك باس ەڭبەك ينسپەكتورى تولەگەن وسپانقۇلوۆ ايتىپ بەردى.

ونىڭ ايتۋىنشا, ەڭبەك كودەكسىنە ساي قۇرىلىس الاڭىندا ءبىر مەزگىلدە بىرنەشە ۇيىم جۇمىس جۇرگىزگەن جاعدايدا ولاردىڭ ەڭبەك قاۋىپسىزدىك تالاپتارىن ساقتاۋ جۇمىسىن باس مەردىگەر جۇزەگە اسىرادى دەگەن نورما ەنگىزىلدى. 258 كاسىپورىن وسىنداي باقىلاۋ مودەلىن قابىلدادى. تالاپتاردىڭ بۇزىلۋىن الدىن الۋ, قاداعالاۋ جانە ونى بولدىرماۋ ماقساتىندا ەلىمىزدىڭ 3 214 كاسىپورنى ەڭبەك قاۋىپسىزدىگى ستاندارتىن ەنگىزدى.

«hr.enbek.kz ەڭبەك رەسۋرستارى پورتالىندا ورنالاستىرىلعان «ونلاين ەڭبەك كونسۋلتانتى» فۋنكتسيونالى جۇمىس ىستەيدى. وندا جۇمىس بەرۋشى ەڭبەك ينسپەكتورىن الماستىراتىن, ينتەر­اكتيۆتى رەجىمدە جوسپارلانعان نەمەسە ورىندالعان راسىمدەردى تەكسەرەتىن قىزمەتكە جۇگىنە الادى», دەدى سپيكەر.

1 مامىردا مەملەكەتتىك ەڭبەك ينس­پەك­تورلارى 2 366 تەكسەرۋ جۇرگىزىپ, ­ەڭ­بەك­ قاۋىپسىزدىگى جانە ەڭبەكتى قورعاۋ, حا­لىقتى جۇمىسپەن قامتۋ سالاسىندا ­3 199 زاڭ بۇزۋشىلىقتى انىقتاعان. جۇ­مىس بەرۋ­شىلەرگە 1 409 ۇيعارىم بەرىلىپ, 177 ملن­ تەڭگەدەن اسا قاراجات كولەمىندە ­1 780 ايىپپۇل سالىندى. 241 ارنايى تەر­گەۋ جۇرگىزىلىپ, 37 قىلمىستىق ءىس ­قوز­عال­عان.

قازىر جۇمىسشىلاردىڭ قۇقىقتارىن قورعاۋ ماسەلەسىندە جۇمىس بەرۋشى مەن جۇ­مىسشىلار اراسىنداعى ۇجىمدىق-شارت­تىق قاتىناستارعا باسا نازار اۋدارىلادى. ءىرى جانە ورتا كاسىپورىنداردىڭ 97%-ىندا ۇجىمدىق شارتتارى بار. ­بو­لا­­شاقتا بۇل قۇجاتتار جۇمىس بەرۋ­شى­لەر­دىڭ الەۋمەتتىك كەپىلدىكتەرىن باقى­لاۋ ءۇشىن ەلەكتروندىق فورماتقا اۋىس­تى­رىلماق.

باس ەڭبەك ينسپەكتورىنىڭ ايتۋىن­شا,­ بيىل ەلىمىزدە 496 ادام زارداپ شەككەن.­ بۇل 2023 جىلدىڭ سايكەس كەزەڭىنەن 16,7%-عا ارتىق. سونداي-اق 59 ادام قازا تاپقان. بۇل دا بىلتىرعى كورسەتكىشتەن ارتىق. جاراقاتتانۋدىڭ جوعارعى دەڭگەيى – قوستاناي, اباي, قاراعاندى, اقتوبە, شىعىس قازاقستان وبلىستارىندا, الماتى قالاسىندا تىركەلگەن. زارداپ شەك­كەن­دەردىڭ كوپ بولىگى تاۋ-كەن مەتاللۋرگيا ونەركاسىبى كاسىپورىندارىندا (17%), قۇرىلىس سالاسىندا (13%) بايقالادى.

«ستاتيستيكاعا سەنسەك, 2023 جىلى زەرتتەلگەن 1,69 ملن قىزمەتكەردىڭ 519 مىڭ جۇمىس ورنى زياندى جانە قاۋىپتى بولىپ شىقتى. زاڭعا سايكەس, مۇنداي جاعدايدا جۇمىسشىلارعا جۇمىس بەرۋ­شى كەپىلدىك پەن وتەماقى بەرەدى. وعان جۇمىس ۋاقىتىنىڭ قىسقارۋى, جىل سايىنعى قوسىمشا ەڭبەك دەمالىسى جانە جالاقىنىڭ جوعارىلاۋى, ءسۇت بەرۋ, ەمدىك جانە پروفيلاكتيكالىق تاماقتانۋ كىرەدى. ماسەلەن, بىلتىر 697 مىڭ قىزمەتكەر 255 ملرد تەڭگە مول­شە­­­رىندە زياندى جاعدايداعى جۇمىسى ءۇشىن وتەماقى الدى. بۇل 2022 جىلمەن سا­­لىس­­تىرعاندا 23%-عا ارتىق», دەدى باس ينس­پەكتور.

وندىرىستىك جاراقاتتانۋ سەبەبىنىڭ ءبىرى قاۋىپسىز ەڭبەك ەرەجەلەرىن وقى­تۋ­داعى كەمشىلىكتەر دەيدى مامان. جازا­تايىم وقيعالاردىڭ 20%-ى بىلىك­تى­ مامان تاپشىلىعى بولسا, جاۋاپ­كەر­شى­لىك­تىڭ بولماۋىنان ەكەن. بۇل ماسەلەنى شەشۋ ماقساتىندا وقۋ ورتالىقتارىنا قو­يى­لاتىن تالاپتار كۇشەيتىلىپ, بىرىڭ­عاي وقۋ-ادىستەمەلىك ورتالىق قۇرىلماق.

مينيسترلىك جانىنان 2021 جىلدان­ باستاپ باقىلاۋ ورتالىعى جۇمىس ىس­تەي­­­دى. ت.وسپانقۇلوۆتىڭ ايتۋىنشا, با­قى­­لاۋ ورتالىعى جۇمىسكەرلەر مەن كا­سىپ­­وداق­تاردىڭ وتىنىشتەرىن, قۇزى­رەتتى ور­­­گان­­­داردىڭ جەدەل اقپاراتىنا, ەڭ­بەك­ ۇجىم­­­­­د­ارىنداعى احۋالعا تالداۋ ­جۇر­­­­گى­­­ز­ەدى.

جىل باسىنان بەرى ەلىمىزدەگى 127 كاسىپ­ورىنعا وسىنداي باقىلاۋ جۇرگى­زىلىپتى. ناتيجەسىندە, 50 كاسىپورىندا ءبىر پروب­لەما شەشىلگەن كورىنەدى.

«قازىر 77 كاسىپورىندا باقىلاۋ جۇر­گىزىلىپ جاتىر. بيىل ەلىمىزدەگى 13 كاسىپ­­ورىندا ەرەۋىل بولدى. قىزمەت­كەر­لەردىڭ نەگىزگى تالاپتارى – جالاقىنى كو­تەرۋ. «قازمۇنايگاز» اق ەنشىلەس ۇيىم­دارىنىڭ شتاتىنا اۋىستىرۋ, سىي­لىق­اقى الۋ, ەڭبەك جاعدايلارىن جاق­سار­تۋ, جالاقىنى يندەكستەۋدى جۇر­گىزۋ. سون­داي-اق نارازىلىقتاردىڭ تۋىن­داۋ سەبەپ­تە­رى­نىڭ ءبىرى سەرۆيستىك كومپا­نيا­لاردىڭ كەلىسىمشارتتارى قىسقا مەر­زىم­دىلىگىنە بايلانىستى بولىپ وتىر», دەدى سپيكەر.

بيىل مەملەكەتتىك ەڭبەك ينسپەكتور­لارى 126 كاسىپورىندا 1,5 ملرد تەڭگە­دەن اسا قاراجات كولەمىندە 9,7 مىڭ قىز­­مەت­كەر جالاقىسىن الماعانىن انىق­تاپ­تى. ءسويتىپ, ونىڭ 8,1 مىڭىنىڭ قۇقى قور­عال­دى. ولارعا 890 ملن تەڭگە تولەنىپتى. جۇمىس بەرۋشىلەرگە 170 ملن تەڭگەدەن اسا قاراجات كولەمىندە 1 780 اكىمشىلىك ايىپپۇل سالىندى.

ال زياندى ەڭبەك جاعدايىندا جۇمىس ىس­تەيتىن قىزمەتكەرلەردى الەۋمەتتىك قور­عاۋدىڭ قوسىمشا تەتىگى رەتىندە 2024 جىل­عى 1 قاڭتاردان باستاپ ارنايى الەۋ­مەت­تىك تولەم ەنگىزىلدى. ونى 55 جاسقا تول­عان جانە مىندەتتى كاسىپتىك زەي­نەت­اقى جار­نالارى كەمىندە 7 جىل اۋدا­رىلعان قىز­مەتكەر الۋعا قۇقىلى. تولەم­نىڭ نە­گىز­گى شارتى – زياندى ەڭبەك جاع­دا­يىندا جۇ­مىس­تى توقتاتۋ.

ت.وسپانقۇلوۆ قىزمەتكەر زەينەت­كەر­لىك جاسقا تولعانعا دەيىن ارنايى الەۋمەتتىك تولەم الاتىنىن جەتكىزدى.

«4 ساۋىرگە دەيىن 4 183 ادام 665 ملن تەڭگەدەن اساتىن ارنايى تولەم الدى. ارنايى الەۋمەتتىك تولەمگە بايلانىستى بىرقاتار نورماعا قوسا, «قىزمەتكەردى ەڭبەك مىندەتتەرىن ورىنداۋ كەزىندە جازاتايىم وقيعالاردان مىندەتتى ساقتاندىرۋ تۋرالى» زاڭدا ەڭبەك جاعدايلارىن جاق­سار­تۋ ماقساتىندا جۇمىس بەرۋشىلەردىڭ الدىن الۋ شارالارىنا جۇمساعان شى­عىن­­دارىن وتەۋ جونىندەگى نورمالار ەنگى­زىلدى. ياعني جۇمىس بەرۋشىنىڭ ساق­تان­­دىرۋ كومپانيالارىنان قاۋىپسىزدىك جونىندەگى قىزمەتكەرلەردىڭ ءبىلىمىن ارت­­تىرۋعا تۇسەتىن قاراجاتتىڭ 6%-ى شەگىندە, سونداي-اق وڭالتۋ شارالارىنا جۇم­سالعان شىعىستاردى تولەنگەن ساق­تان­­دىرۋ سىيلىقاقىسىنىڭ 6%-ىنا دەيىن وتەۋ­دى تالاپ ەتۋگە قۇقىعى بار», دەيدى ول.

ەلىمىزدە 2024-2030 جىلدارعا ارنالعان قاۋىپسىز ەڭبەك تۇجىرىمداماسى بەكىتىلدى. ول ەڭبەك ادامىنىڭ قۇقىن قورعاۋعا قا­تىستى الەمدىك وزىق تالاپتارعا ساي­ جۇيەلى جۇمىس جۇرگىزۋدىڭ جاڭا تاسىل­دەرىن قامتيدى.