وقيعا • 30 مامىر, 2024

ءوز-اعاڭنىڭ وزەكتى ارمانى

300 رەت
كورسەتىلدى
6 مين
وقۋ ءۇشىن

شىمكەنتتەگى قوعامنىڭ قاي­ناعان ورتاسى, ونەر مەن ءبىلىمنىڭ ورداسى سانالعان وزبەكالى جانى­بەكوۆ اتىنداعى وقپۋ-عا سالتاناتتى ءىس-شاراعا بارساڭىز, ءسىزدى عيمارات فويەسىندە «قازىعۇرت» فولكلورلىق ءانسامبلى سازدى كۇي­مەن قارسى الادى. قازاق ءداستۇرى مەن تاريحىن سان ءتۇرلى سازدى اس­پاپپەن قۇيقىلجىتقان «قازى­عۇرتتىڭ» تاريحى دا تەرەڭدە. ول تۋرالى بىزگە اعا وقى­تۋشى, مادەنيەت قايراتكەرى, «قۇر­مەت» وردەنىنىڭ يەگەرى ۇلبو­سىن تاجىباەۆا بىلاي دەپ سىر شەرتتى:

«الماتىداعى جەنپي-ءدى (قازىرگى قىزپي) مۋزىكا جانە ءان ايتۋ مامان­دىعى بويىنشا 1968 جىلى بىتىرگەن سوڭ, ءال فارابي اتىنداعى شىمكەنت پەداگوگيكالىق مادەنيەت ينستيتۋتىنا جۇمىسقا ورنالاستىم. ال بەس جىلدان كەيىن, ياعني 1973 جىلى م.اۋەزوۆ اتىنداعى شىمكەنت پەداگوگيكالىق ينستيتۋتىندا قىزمەتىمدى جالعاستىردىم, ول كەزدە وقۋ ورنىن مىرزاحان سارسەنباەۆ باسقاراتىن. سول كىسىنىڭ ۇسىنىسىمەن شاقىرتىلعان, قازاق تىلىندە ءدارىس وقيتىن نەبارى ەكى وقىتۋشىنىڭ ءبىرى مەن ەدىم. جاڭا جۇمىس ورنىمىزدا بولاشاق مۇعالىمدەردى, ونىڭ ىشىندە باستاۋىش ءپانى مۇعالىمدەرىن دايار­لايمىز. باستاۋىشتارعا مۋزىكا ءپانى وقىتىلاتىندىقتان, ستۋدەنتتەر دە ونى مەڭگەرەدى. وسى ماقساتتا كوپ ۇزاماي ارنايى مۋزىكا كافەدراسى اشىلىپ, 1973 جىلى سونىڭ العاشقى مەڭگەرۋشىسى بولدىم. سودان بەرى وسى وقۋ ورنىندا ەڭبەك ەتىپ كەلەمىن.

مۋزىكا كافەدراسى اشىلعاننان كەيىن ء«اليا» اتتى اكاپەللا ءانسامبلىن قۇردىم. تالاپتى, داۋىسى بار ونەر­پاز ستۋدەنتتەردى ءار فاكۋلتەتتەن جي­ناقتادىم, ولار بەس اسپاپتىڭ سۇيەمەل­دەۋىمەن 3-4 داۋىستا ءان ايتادى.

كەڭەس داۋىرىندە حالىقارالىق ونەرپازداردىڭ «ستۋدەنت كوكتەمى» اتالاتىن دۇركىرەگەن بايقاۋى بولاتىن. ونىڭ مارتەبەسى كەيىنگى «ازيا داۋىسى» سياقتى فەستيۆالداردان ارتىق بولماسا, ءبىر مىسقال دا كەم ەمەس. مىنە, سول بايقاۋدا ءبىزدىڭ ء«اليا» وداقتاعى 15 مەملەكەتتىڭ ىشىنەن سۋىرىلىپ العا شىعىپ, باس جۇلدەنى جەڭىپ الدى. ەسىمدە, ءار مەملەكەت بايقاۋدى ءوز استاناسىندا ۇيىمداستىردى. ءبىز الماتىداعى گوركي ساياباعىندا اشىق اسپان استىنداعى ساحنادا ونەر كورسەتتىك. ماسكەۋدەن قازىلار القاسى كەلىپ ونەرىمىزدى باعالادى. وسى فەستيۆالدا مەن العاش رەت وزبەكالى جانىبەكوۆ اعامىزدىڭ قولىن الدىم. ماراپاتتاۋدان كەيىن ول كىسى ءبىزدى ساحنا سىرتىنا شاقىرىپ الىپ:

«قاراعىم, وتە جاقسى كلاسسيكا بولدى! ال سەن ۇلتتىق سالت-ءداستۇر, فولكلور دەگەندى ەستىدىڭ بە؟ دەدى. مەن ء«يا, ەستىدىم. جەنپي-دە وقىپ جۇرگەندە ومىربەك بايدىلداەۆ, شارا جيەنقۇلوۆا, بيبىگۇل تولەگەنوۆا سەكىلدى ايگىلى ۇستاز­دارىمىزدان ءبىلىم الدىق», دەپ جاتىرمىن. وسى كەزدە وزبەكالى اعا:

«سەنىڭ اكاپەللاڭ وتە تاماشا, ەندى ءوزىمىزدىڭ ۇلتتىق اسپاپتاردىڭ قاتى­سۋىمەن فولكلورلىق انسامبل ۇيىم­داستىر, قولىڭنان كەلەدى. ودان ءارى قاراي مۇمكىندىك بولسا, ۇلتتىق سالت-داستۇردەن سول ۋنيۆەرسيتەتتە ساباق بەرۋگە ارەكەت جاسا», دەپ ستۋدەنتتەردىڭ كوزىنشە تاپسىردى. ال مەن سول ساحنا سىرتىندا تۇرىپ, اعاعا «جارايدى» دەپ ءسوز بەردىم.

بۇل فەستيۆالدان العان اسەرىمىز ەرەكشە بولدى. ءبىزدى بەلگىلى كۇيشى جارقىن شاكارىمنىڭ ءوزى الىپ ءجۇردى. وزبەكالى جانىبەكوۆتىڭ تاپسىرماسىمەن استانادا تاعى دا ءبىر كۇن قالىپ, كەشكە دەيىن ستۋدەنتتەردى قىدىرتىپ, دەمالتتىق. ال تۇنگى 00.00-دە تەلەستۋدياعا بارىپ, تاڭعى 5.00-گە دەيىن انسامبل قۇرامىمەن ءان جازدىق, ول اندەر تەلەارنانىڭ التىن قورىنا ەندى. 

وزبەكالى اعامەن ستۋدەنت كەزدە دە تالاي جولىققان ەكەنمىن. بىراق جاستىقتىڭ اسەرى مە, ول كىسىگە ۇلت جاناشىرى, قازاقتىڭ ماڭدايىنا تۋعان تۇلعا دەپ قاراماعانبىز. مەملەكەتتىك ءان-بي ءانسامبلىنىڭ باس ديريجەرى ءىزباسار وتەشوۆ اكەمنىڭ تۋىسقان اعاسى بولعاندىقتان, ۋنيۆەرسيتەتتە وقىپ جۇرگەندە, ۇيىنە ءجيى باراتىنبىز. سول ۇيدە دە كورگەن ەكەنمىن. ال بىرگە وقىعان قۇربىم ايىمجان باۋىرجان مومىش ۇلىنىڭ تۋعان جيەنى, ياعني باتىر ونىڭ اناسىنىڭ تۋعان اعاسى ەدى. قۇربىم دا كەيىن: ء«بىز اتانىڭ ۇيىنە بارعاندا, وزبەكالى جانىبەكوۆ اعا وتىردى عوي, ماڭدايىمىزدان ءسۇيىپ امانداسىپ, بىزگە اقشا بەرگەن ەدى عوي», دەپ جاقسى ادامدى جىلى جۇرەكپەن ەسىمە سالدى.

ال مەن ءوزىم وزبەكالى اعانىڭ سول ءبىر 1987 جىلى فەستيۆالدا گران-پري ۇتىپ العاندا, ساحنا سىرتىندا بەرگەن تاپسىرماسىن ارقاشان ۇمىتپاي ەستە ساقتادىم. وعان ءتىپتى ۇلكەن امانات رەتىندە قارادىم. بىراق وتباسىلى بولعاننان كەيىن ۇل-قىزداردى بىرىنەن كەيىن ءبىرىن دۇنيەگە اكەلىپ, باسقا دا سەبەپتەرمەن بۇل ىسكە بىردەن كىرىسىپ كەتە المادىم. تەك 1995-1996 جىلدارى اراعا توعىز جىل سالىپ العاش رەت «قازىعۇرت» فولكلورلىق ءانسامبلىن ۇيىمداستىردىم. سونداي-اق 1994 جىلى «ۇلتتىق سالت-ءداستۇر» پانىنەن تىڭعىلىقتى تۇردە ىزدەنىپ, ماتەريالدار جيناقتاپ, 2011 جىلعا دەيىن ۋنيۆەرسيتەتتە ساباق بەردىم. ايتارلىعى, «ۇلتتىق سالت-ءداستۇر» ءپانى ەلىمىزدەگى ەشقانداي جوعارى وقۋ ورنىندا وقىتىلمايدى, ال ءبىزدىڭ ۋنيۆەرسيتەتتە بۇل وزبەكالى اعانىڭ ارمانىمەن, ناقتى تاپسىرماسىمەن جۇزەگە اسقان ەدى. قازىر بۇل ءپاندى وزگە وقۋ ورىندارىنا دا وقىتاتىن كۇن تۋدى دەپ ويلايمىن.

«قازىعۇرت» تا ءوزىنىڭ بيىكتىگىن تالاي جەردە دالەلدەگەن انسامبلگە اي­نالدى. 1998 جىلى كيپردە تۇركىتىل­دەس حالىقتاردىڭ فولكلورلىق انسامبل­دەرىنىڭ فەستيۆالى ءوتتى. وسى فەستي­ۆالعا قاتىسقان 11 مەملەكەتتىڭ ىشىنەن باس جۇلدەنى جەڭىپ الدىق. تۇرىك باۋىر­لارىمىزدىڭ ەرەكشە قوشەمەتىنە بولەنىپ, قازاق اۋىلدارىن ارالاپ, 20 كۇندەي ونەر كورسەتتىك», دەيدى ۇلبوسىن تاجىباەۆا.

وزبەكالى جانىبەكوۆتىڭ ارمانىن جۇزەگە اسىرعان وقۋ ورنى قازىر مەملەكەت جانە قوعام قايراتكەرىنىڭ ءوز اتىمەن اتالادى. ۋنيۆەرسيتەتتە رۋح ساردارىنىڭ ەسىمىن جاس ۇرپاققا ناسيحاتتاۋ باعىتىندا سۇبەلى ىستەر قولعا الىنعان.

 

لاۋرا تاستانبەك,

جۋرناليستەر وداعىنىڭ مۇشەسى 

سوڭعى جاڭالىقتار