شىعىستىڭ شىرايى

تاياۋدا وسكەمەندە, ەركە ەرتىستىڭ سول جاعالاۋىندا شامدالدارى جارقىراعان جاڭا تەاتر عيماراتىنىڭ اشىلۋىنا, كەندى التايداعى كەنەۋلى قۋانىشقا ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ ورتاقتاسۋى – شىعىسقازاقستاندىقتاردى شابىتتاندىرعان شۇعىلالى شاققا اينالدى. باعزى انتيكا, كونە ريم, ورتا عاسىرلىق ەۋروپانىڭ قايتا ورلەۋ داۋىرلەرىنىڭ ماڭىزدى بولىگى تەاترلار تاريحىنان تۇراتىنىن ەسكەرسەك, تەاتردىڭ الميساقتان بەكزات ونەر ءورىسى, مادەنيەت مايەگىنىڭ وشاعى ەكەنىن باعامدايمىز. زەردەلەسەك, قىزىلورداداعى العاشقى كاسىبي تەاتردىڭ قۇرىلۋىنان ىلگەرىرەك, جاس مۇحتاردىڭ العاش رەت ابايدىڭ ايگەرىمىنىڭ وتاۋىندا «ەڭلىك-كەبەكتى» ساحنالاۋى مەن تاۋەلسىزدىك جىلدارىندا ەڭسەلى ەرەكشە تەاتردىڭ ەلىمىزدىڭ شىعىس وڭىرىندە بوي كوتەرۋىندە ءوزارا ساباقتاستىق جاتقان سياقتى. شىعىس قازاقستان جۇرتشىلىعىنىڭ كوپتەن كۇتكەن نىسانىنىڭ ءبىرى بولعان وبلىستىق دراما تەاترىنىڭ اشىلۋ سالتاناتىندا مەملەكەت باسشىسىنىڭ: «مەن تەاتر عيماراتىنىڭ سالىنۋىنا مۇددەلى بولدىم. وسكەمەنگە جىل سايىن كەلەمىن. بۇل – ەلىمىزدىڭ يندۋستريالىق جۇرەگى. الگىندە مەتاللۋرگتەرمەن جۇزدەسكەنىمدە, جاستىق شاعىمدى ەسىمە الدىم. مەتاللۋرگتەردىڭ ەلدىڭ تۇراقتىلىعى, دوستىعى, ادامداردىڭ ءوزارا تۇسىنىستىگىن قولدايتىندىعى تۋرالى ويلارىن دەن قويا تىڭدادىم. ولار سىزدەرگە كەلىپ, وزدەرىن رۋحاني تۇرعىدان بايىتا تۇسەتىن بولادى, – دەپ ارىدەن تولعاۋى بەكەر ەمەس. ءوندىرىستى ءوڭىردىڭ ونەرى دە ءورىستى بولۋىن مەڭزەگەن ەلباسى وبلىس ورتالىعىندا ءحىح عاسىردا سالىنعان تار عيماراتتا قازاق جانە ورىس دراما تەاترىنىڭ قىسىلا-قىمتىرىلا ورنالاسۋى قيىندىق تۋدىرعاندىقتان جاڭا نىسان قۇرىلىسىن سالۋعا تاپسىرما جۇكتەگەنىن اتاپ ءوتىپ, بارلىق جاعداي جاسالعان ونەر ورداسىنىڭ اشىلۋىمەن شىن جۇرەكتەن قۇتتىقتاعان-دى. – سوڭعى كەزدە كوپتەگەن قيىندىقتارعا قاراماستان, قازاقستاندا 3 وپەرا جانە بالەت تەاترى جۇمىس ىستەۋدە. استانادا بىرەگەي وپەرا تەاترى سالىندى. مەن پاريج, ۆەنا, سەۋل جانە سيدنەي سياقتى الەمدىك وپەرا تەاترلارىن كوردىم. ءبىزدىڭ تەاترىمىز ەڭ ادەمى تەاتر دەر ەدىم. بارلىق ازاماتتار ونىڭ اكۋستيكا, تەحنيكا بويىنشا ەڭ ۇزدىك تەاتر ەكەنىن ايتۋدا. بۇگىندە وبلىستاردا 50 قازاق جانە ورىس دراما تەاترى جۇمىس ىستەيدى. بۇل – مەملەكەتتىڭ ەكونوميكامەن بىرگە رۋحاني-مادەني ومىرگە جاساعان قامقورلىعىنىڭ كورىنىسى. حالقىمىزعا ابايدى, شاكارىمدى, مۇحتار اۋەزوۆ سەكىلدى ۇلىلارىمىزدى الىپ كەلگەن وڭىردە مۇنداي عيمارات بولۋى كەرەك ەدى. سوندىقتان وسى تەاتردىڭ اشىلۋىنا كەلگەنىمە وتە قۋانىشتىمىن. قازاق جانە ورىس تەاترىنىڭ قاتار ورنالاسقانىن جاقسىلىققا بالايمىن. ءبىز ەشكىمدى وزەككە تەپپەيتىن حالىقپىز. قازاق حالقى بارشاعا ۇيىتقى بولىپ وتىرمىز, – دەگەن مەملەكەت باسشىسى ونەر ۇجىمىنىڭ كەشەگى تاريحپەن بىرگە قازىرگى زاماندى كورسەتۋ كەرەكتىگىن اتاپ وتكەن بولاتىن. ءوز كەزەگىندە تەاتر ۇجىمى جاڭا نىسان­نىڭ تۇساۋكەسەر ساتىندە تۇڭعىش پرەزي­دەنتكە شەكسىز ريزاشىلىعىن جەتكىزىپ, اقجارما تىلەكتەرىن جاۋدىردى. تاريحقا كوز جۇگىرتسەك, وبلىستىق دراما تەاترىنىڭ وسىعان دەيىنگى ورنالاسقان عيماراتى 1902 جىلى پايدالانۋعا بەرىلگەن ەكەن. عاسىردان اسا تاريحى بار ەسكى عيمارات قازىر قالانىڭ ساۋلەتتىك مادەني-تاريحي ەسكەرتكىشتەرىنىڭ قاتارىنا ەنگەن. حالىق ءۇيى رەتىندە قالانىڭ قوعامدىق-مادەني ورتالىعى بولعان عيماراتتا العاش رەت «رابوچايا سلوبودكا» اتتى پەسا ساحنالانعانىمەن, تۇراقتى كاسىبي تەاتر جۇمىس ىستەمەگەن كورىنەدى. سوندىقتان وسكەمەندىكتەر 1935 جىلى م.كا­لينينگە تەاتر ترۋپپاسىن قۇرۋعا كومەك كورسەتۋ جونىندەگى ۇسىنىستارىن جولدايدى. وسىلايشا, وسكەمەندە 1936 جىلى ن.گوگولدىڭ «ۇيلەنۋ» قويىلىمىمەن تۇڭعىش تەاتر ماۋسىمى اشىلدى. 1939 جىلى شىعىس قازاقستان جەكە وبلىس بولىپ بولىنگەندە, قالالىق تەاتر وبلىستىق تەاتر مارتەبەسىنە يە بولدى. 1946 جىلى جامبىلدىڭ 100 جىلدىق مەرەيتويىنا وراي وبلىستىق تەاترعا جىراۋدىڭ ەسىمى بەرىلدى. ۇزاق جىلدار بويى رەپەرتۋارىندا ورىس جانە شەتەل كلاسسيكاسى بولعان جامبىل اتىنداعى تەاتردىڭ بازاسىندا 2000 جىلى قازاق ترۋپپاسى قۇرىلىپ, العاشقى ماۋسىمىن «قوزى كورپەش – بايان سۇلۋ» قويىلىمىمەن اشقان بولاتىن. تەاتردا «مادەنيەت سالاسىنىڭ ۇزدىگى», «مادەنيەت قايراتكەرى» اتانعان اعا جانە ورتا بۋىن وكىلدەرىمەن بىرگە ويناعان رولدەرىن رەجيسسەردىڭ دىتتەگەن ماقساتىنا جەتكىزە بىلەتىن تالانتتى جاس بۋىن وكىلدەرى ەڭبەك ەتۋدە. بۇگىندە ونەر ۇجىمى تاتارستان, قىرعىزستان, باشقۇرتستان, تۇركيا ەلدەرىندە وتكەن حالىقارالىق فەستيۆالدەردىڭ لاۋرەاتى اتاندى. تەاتردا 600 جانە 150 ورىندىق ەكى كورەرمەن زالى جانە 3 دايىندىق زالى بار. ەدەن مەن قابىرعالارداعى ءمارمار تاستار مەن اعاش قاپتامالار ادەمى ۇيلەسىم تاۋىپ, كىرە بەرىس حوللدىڭ وزىنەن مادەني ورىننىڭ لەبى ەسەدى. ەكىنشى قاباتقا كوتەرىلگەندە, قوس قاپتالى بيىك, كەڭ حولل جارق ەتە قالدى. ۇلكەن زالعا ەكىنشى جانە ءۇشىنشى قاباتتان كىرۋگە بولادى. زالدىڭ جوعارى بولىگىندە جارىق بەرۋشى, اۋدارماشى, ساۋندديزاينەر, لازەرلى شوۋ باعدارلاماسىن ۇيلەستىرۋشىلەر جايعاسقان تەحنيكالىق بولمە بار. ەلىمىزدەگى وزگە تەاترلاردان ەرەكشەلىگى, وبلىس اكىمى دانيال احمەتوۆتىڭ باستاماسىمەن نىسانداعى ءتورتىنشى قاباتتا بالالارعا ارنالعان جاسوسپىرىمدەر تەاترى جۇمىس ىستەيدى. ياعني, تەاترعا كەلگەن كورەرمەندەر بالالارىن وزدەرىمەن بىرگە الىپ كەلىپ, قويىلىم سوڭىنا دەيىن جاسوسپىرىمدەر تەاترىنا قالدىرۋىنا بولادى. تەاتردىڭ كوزگە كوپ شالىنا بەرمەيتىن تۇستارى دا جەتەرلىك. زاماناۋي تەحنولوگيامەن جاسالعان ساحنانىڭ قاجەت كەزىندە شەڭبەر جاساپ اينالىپ تۇراتىنىن جانە باسقا دا كۇردەلى رەجيسسەرلىك شەشىمدەردى ورىنداۋعا قابىلەتتى ەكەنىن اڭداۋعا بولادى. ايتا كەتەلىك, تەاتر عيماراتىنىڭ سالىنۋىنا ءوڭىردىڭ بۇرىنعى باسشىسى, قازىرگى پرەمەر-ءمينيستردىڭ ورىنباسارى بەردىبەك ساپارباەۆ ولشەۋسىز ۇلەس قوستى. ءوڭىردىڭ بارلىق قالالارى مەن اۋداندارى قاتىسىپ, قازاقتىڭ «اسار» داستۇرىمەن قۇرىلىستىڭ العا جىلجۋىنا اتسالىستى. سونداي-اق, تەاتر جوباسىنا قۇرىلىس بارىسىندا وبلىس باسشىسى دانيال احمەتوۆ بىرقاتار وزگەرىستەر ەنگىزدى. – بۇگىندە تەاتر ۇجىمىندا 287 ادام ەڭبەك ەتەدى. اكتەرلىك قۇرامدى كەڭەيتۋىمىز ءۇشىن قوس تەاترعا 35 اكتەردان الۋعا مۇمكىندىك بەرىلىپ, 70 شتات بەكىتىلدى. ارينە, ارىپتەستەرىمىز وسال ەمەس. الايدا, وسىنداي زاماناۋي ءزاۋلىم تەاتر سالىنعاننان سوڭ سپەكتاكلدىڭ ساپاسىنا قويىلاتىن تالاپ تا جوعارىلايدى. ال وڭىردە تەاتر سالاسىندا وقىعان بىلىكتى اكتەرلەر وتە از. سول سەبەپتى بىزگە جاقسى رەجيسسەرلەر مەن اكتەرلەر اۋاداي قاجەت. قازىر استاناداعى ونەر ۋنيۆەرسيتەتىمەن كەلىسىم جاساۋدامىز. ەسكى تەاترداعى قويىلىمداردىڭ دەكوراتسياسى جاڭا ساحناعا ساي كەلمەيدى. بۇل – رەپەرتۋار مەن دەكوراتسيانى جاڭا ساحناعا لايىقتاۋدى قاجەت ەتەدى. تەاترعا حالىقتىڭ كەلۋى, جارنامانىڭ ءجۇرۋى, قويىلىم دەڭگەيىنىڭ ارتۋى, ياعني جان-جاقتى جۇمىس ىستەۋىمىز, ەلباسىنىڭ ۇجىمعا جۇكتەگەن سەنىمىن اقتاۋىمىز قاجەت, – دەدى تەاتردىڭ جاڭا ديرەكتورى دىنمۇحامەد ۇياباي. دۋمان اناش, «ەگەمەن قازاقستان». وسكەمەن. سۋرەتتەردى تۇسىرگەن عىلىمبەك ءسابيتوۆ.