«BilimBer» ءبىلىم بەرەدى
2021 جىلى ەراسىل وسپانوۆ پەن بوتا مۇسا «BilimBer» ستارتاپىن ىسكە قوستى. بۇل – ماتەماتيكا, بيولوگيا جانە قازاقستان تاريحىنان ۇبت سىناقتارىنا دايىنداپ, تەست تاپسىرۋعا مۇمكىندىك بەرەتىن پلاتفورما. ارادا كوپ ۋاقىت وتپەي, پاندەر قاتارى كەڭەيىپ, قوسىمشا فۋنكتسيالار دا پايدا بولدى. پىكىر قالدىرۋ مۇمكىندىگى, سۇراقتارعا جاۋاپ ىزدەۋ, تانىمال «Kahoot» وقۋ ستيلىندەگى زياتكەرلىك تۋرنير قوسىلدى. بۇگىندە ءموبيلدى قوسىمشا «Play Market» پەن «App Store» دۇكەندەرىندە 500 مىڭ رەت جۇكتەلىپ, حالىق ريزاشىلىعىن الىپ وتىر. جاقىندا عانا قوسىمشادا مەكتەپ وقۋشىلارىنا ارنالعان اعىلشىن ءتىلىن ۇيرەنۋدىڭ ويىن ەلەمەنتتەرى مەن «Clubhouse» فيشكالارى بار كۋرس اشىلدى.
– العاشقى وي ءبىز ۋنيۆەرسيتەتتە وقىپ جۇرگەندە كەلگەن ەدى. ال كوروناۆيرۋس پاندەمياسى باستالعان كەزدە ەسكى يدەياعا بىردەن ورالدىق. سەبەبى تەستىلەۋدەن ونلاين ءوتۋ ول كەزەڭدە وزەكتى ەدى. اۋەلى ءموبيلدى قوسىمشانىڭ العاشقى MVP-ءىن جازدىق. وعان 3 ءپان بويىنشا 1,5 مىڭ سۇراق قوستىق, ولار ازدى-كوپتى سوڭعى ۇبت تەستىلەرى جاريالانعان سايتتاردان تابىلدى. سودان كەيىن «BilimBer»-ءدى «Play Market» پەن «App Store»-عا جۇكتەدىك. ءبىرىنشى ايدا 7 مىڭ جۇكتەلىم الدىق, – دەيدى ەراسىل.
باعدارلاماشىلار باسىندا جوباعا ءوز اقشاسىن قۇيعان. «BilimBer»-گە جالپى سوماسى 15 مىڭ دوللار كەتىپتى. كەيىن ينۆەستور تارتاتىن بولىپ شەشكەن. ول كەزدە مەكتەپ وقۋشىلارى تەستىلەر مەن باسقا دا فۋنكتسيالاردى تەگىن پايدالانىپتى. قانشاما ەڭبەك پەن ىزدەنىستەن كەيىن سينگاپۋرلىق بيزنەس-پەرىشتەدەن جوباعا 50 مىڭ دوللار ينۆەستيتسيا تارتقان.
– ءبىزدى پرەزيدەنت الدىندا سويلەۋگە اقورداعا شاقىردى. جوبانى تانىستىرىپ بولعاننان كەيىن مەملەكەت باسشىسى ماعان جاقىنداپ, «يدەياڭ جاقسى ەكەن» دەدى. ساتتىلىك تىلەدى. پرەزيدەنتتىك گرانت العاندا ءبىز ءۇشىن ماڭىزدىسى اقشا ەمەس, بەدەل ەدى. ودان كەيىن شىنىمەن دە وقۋشىلارعا پايدالى بولعىمىز كەلدى. مىسالى, 9-سىنىپ وقۋشىسى كەشكە فيزيكادان تەست شەشىپ وتىرىپ, قينالدى دەلىك. اتا-اناسى كومەكتەسە المايدى, مۇعالىمگە جازايىن دەسە, كەش بولىپ قالدى. ال عالامتوردا تەك جالپى اقپارات بار. ءبىز وقۋشىنى چاتتا سۇراق قويۋعا شاقىرامىز, مۇعالىم 5 مينۋت ىشىندە وعان ونلاين رەجىمدە حات الماسۋ نەمەسە بەينەقوڭىراۋ ارقىلى كومەكتەسەدى. بۇل فۋنكتسيانى ماتەماتيكا, فيزيكا, حيميا, بيولوگيا, تاريح جانە اعىلشىن ءتىلى بويىنشا ىسكە قوستىق, – دەپ ءتۇسىندىردى بوتا.
ەراسىل مەن بوتا اتا-انالاردى الاڭداتاتىن باستى ماسەلەنى شەشكەن. ءبىزدى وسى قىزىقتىردى. ماسەلەن, قانشاما وقۋشى اعىلشىن ءتىلىن ۇيرەتەتىن كۋرستارعا قاتىسىپ, ءبىرتالاي اقشا جۇمساپ جاتىر. بالالارعا ارنالعان كۋرستاردىڭ كوپشىلىگىنىڭ باستى ماسەلەسى – ەرەسەكتەردىڭ اقشا تولەيتىنى, بىراق پايداسى بار-جوعىن بىلمەيتىنى ەمەس پە؟ اتا-انا كوبىنە بالالارىنان ۇلگەرىمى تۋرالى سۇراعاندا, ولار ء«بارى جاقسى» دەيدى. شىن مانىسىندە نە بولىپ جاتقانى بەيمالىم. مىنە, قوسىمشا ارقىلى بۇل ماسەلە دە شەشىمىن تاپقان. كۋراتورلارى ولاردىڭ ۇلگەرىمىن باقىلاپ, اتا-اناسىنا ەسەپ بەرەدى. ەگەر بالا ءبىر-ەكى كۇن پلاتفورماعا كىرمەسە, دابىل قاعىلادى. ودان بولەك, ادىسكەرلەرمەن بىرلەسە وتىرىپ, قازاق تىلىندەگى وقۋ باعدارلامالارىن دا قۇراستىرعان. وعان بەينەلەر مەن ءۇش دەڭگەيدەگى beginner, elementary, intermediate تەستىلەرى كىرەدى. ۇدەرىس ويىن رەتىندە قابىلدانۋى ءۇشىن بارلىق گەيميفيكاتسيا ەلەمەنتتەرى نازارعا الىنعان.
– ءبىز الدىمەن ەلىمىزدە بەلگىلى ءبىر ناتيجەگە قول جەتكىزگىمىز كەلەدى. وسىعان جەتسەك, ءارى قاراي جىلجيمىز. ەڭ الدىمەن وزبەكستان مەن قىرعىزستاندى قاراستىرىپ جاتىرمىز. وڭتۇستىك-شىعىس ازياعا دا شىققىمىز كەلەدى. مىسالى, يندونەزيا مەن مالايزيادا اعىلشىن ءتىلىن ۇيرەنۋگە سۇرانىس بار. دەگەنمەن بىزدەگىدەي ءموبيلدى قوسىمشالار جوق. بۇگىندە جوباعا بارلىعى 300 مىڭ دوللار ينۆەستيتسيا تارتتىق. جاقىندا گرۋزيادا اكسەلەراتوردان وتكەن «500 Global» امەريكالىق ۆەنچۋرلىق قورى, سونىمەن قاتار قازاقستان, سينگاپۋر, ءۇندىستاننىڭ بيزنەس-پەرىشتەلەرى ينۆەستور بولدى. بىزگە جاڭا نارىقتارعا شىعۋعا كومەكتەسەتىن سەرىكتەستەر جەتكىلىكتى. قازىرگى ۋاقىتتا جوبا 3 ميلليون دوللارعا باعالانىپ وتىر, – دەپ ناتيجەلەرىن ايتتى ە.وسپانوۆ.
ماتەماتيكا مايتالمانى
«Qalan.kz» – ماتەماتيكانى قازاق, ورىس تىلدەرىندە وقىتاتىن ونلاين پلاتفورما. مۇندا مەكتەپ وقۋشىلارى ەسەپتەردى مەنتوردىڭ جانە جاساندى ينتەللەكت نەگىزىندەگى چات-بوت كومەگىمەن شەشەدى. تاپسىرمانى ءساتتى ورىنداعانى ءۇشىن وقۋشىلار اقشالاي سىيلىق الادى. جوبانى قازىر بىرنەشە ەلدە 600 مىڭنان استام ادام قولدانادى. ونى قۇراستىرعان – مەكتەپ مۇعالىمى اسقار بولات پەن باعدارلاماشى قۋانىش نابيەۆ.
– مەكتەپكە جۇمىسقا بارعان كەزدە وقۋشىلاردىڭ ۇنەمى ءبىر-بىرىنەن كوشىرىپ جۇرەتىنىن كوردىم. بالالاردىڭ كوپشىلىگى ءپاندى تۇسىنبەيدى. ال مۇعالىمدەر ءار بالانىڭ ماتەريالدى قانشالىقتى مەڭگەرگەنىنە ءمان بەرمەي, جوسپارمەن جۇمىسىن جالعاستىرادى. سىنىپتاعى 3-4 ادام تاقىرىپتى جاقسى مەڭگەرەدى. قالعانى كوشىرەدى. ال ۇبت تاپسىرۋعا ءبىر جىل قالعاندا ولار رەپەتيتور جالداپ, 5-سىنىپتان باستاپ بۇكىل وقۋ باعدارلاماسىن «قۋىپ جەتۋگە» تىرىسادى. كوبى ءساتسىز. وكىنىشكە قاراي, ماسەلە جۇيەدە بولىپ تۇر, – دەيدى اسقار.
ولار ماتەماتيكانى وقىتۋدىڭ بىرەگەي ادىستەمەسىن دايىنداپ, ونى جەتىلدىرە تۇسكەن. جوبانى دايىنداۋعا ءۇش جىل ۋاقىت كەتىپتى. بارلىق ەسەپتى وزدەرى جاساعان. اۋەلدە «Qalan.kz» الەۋمەتتىك ستارتاپ رەتىندە ىسكە قوسىلعان. كوپ ۇزاماي اسقاردىڭ ۋنيۆەرسيتەتتەگى دوسى قۋانىش نابيەۆ جوباعا قوسىلىپ, باعدارلامالاۋ جاعىن قولعا الدى. سولاي 2018 جىلدىڭ كۇزىندە پلاتفورما يدەياسى پايدا بولىپ, نەگىزى قالانا باستادى. وقۋشىلار پلاتفورماعا تىركەلمەس بۇرىن ءوز ءبىلىم دەڭگەيىن انىقتاۋ ءۇشىن مىندەتتى تۇردە دياگنوستيكادان وتەدى. ءارى قاراي جۇيە وقۋشىنىڭ قابىلەتى مەن ەسەپتەردى شەشۋ جىلدامدىعىن ەسكەرىپ, تاپسىرمالاردى اۆتوماتتى تۇردە تاڭدايدى.
– وقۋشىلار اراسىنداعى جۇيەلى ولقىلىقتاردى قالاي جويۋعا بولاتىنىن ويلاي باستادىم. ويتكەنى بالالار ءار ساباقتى 100 پايىز تۇسىنسە ەكەن دەپ ارماندايتىنمىن. پەداگوگيكاعا قاتىستى كىتاپتاردى وقىپ, مامانداردان كەڭەس الىپ, ءتۇرلى ءادىس-تاسىلدەردى قاراستىرا باستادىم. ماقساتىم بالاعا تاقىرىپتى تەز تۇسىنۋگە كومەكتەسەتىن جۇيە قۇرۋ بولدى. اباي قۇنانباي ۇلىنىڭ ولەڭىندەگى «سەن دە ءبىر كىرپىش دۇنيەگە, كەتىگىن تاپ تا, بار قالان» دەگەن جولعا نازار اۋداردىم. ماعان بۇل جەردە «قالان» دەگەن ءسوزدىڭ ماعىناسى ۇنادى. جالپى, ماتەماتيكادا مىقتى ىرگەتاس قۇرۋ ماڭىزدى. ءبىزدىڭ ونلاين ترەناجەرىمىزدىڭ ماقساتى – وقۋشىعا ماتەماتيكانىڭ نەگىزىن قالاۋ, – دەپ نيەتىن ءبىلدىردى اسقار.
قوسىمشادا باقىلاۋ ۇشجاقتى جۇرەدى: مۇعالىم, وقۋشى, اتا-انا. قاتەسى بولسا نەمەسە قوسىمشا ەسەپتەرى شەشىلمەگەن بولسا, تاپسىرمالاردى ورىنداماي ءوتىپ كەتۋ مۇمكىن ەمەس. كۇندەلىكتى ەسەپتى شەشكەن وقۋشىعا «كەشبەك» وپتسياسى ارقىلى اقشالاي سىيلىق بەرىلەدى. مىسالى, قۇرىلعالى بەرى تاپسىرمانى تىڭعىلىقتى ورىنداعان وقۋشىلار جالپى سوماسى 470 ميلليون تەڭگەگە جۋىق كەشبەك الىپ, تابىس تاپقان. تاڭعالارلىق دۇنيە. ال قولدانۋشىلارىنىڭ كۇندەلىكتى ءۇي تاپسىرماسىن ورىنداۋ كورسەتكىشى – 92 پايىز. وقىتۋ جۇيەسى قاراپايىمنان كۇردەلىگە دەيىن سان الۋان تاپسىرمادان, العان ءبىلىمدى, ماتەريالدى بەكىتۋدەن تۇرادى.
– پلاتفورماعا جاساندى ينتەللەكت نەگىزىندەگى چات-بوت, اۋديوبايلانىس پەن ونلاين تاقتانى قوستىق. ولار بالا مەن مۇعالىمنىڭ ونلاين قارىم-قاتىناسىنا قاجەت. بوت مۇعالىمدەرگە حابارلامالاردىڭ 43 پايىزى اۆتوماتتى تۇردە جاۋاپ بەرۋگە كومەكتەسەدى. بۇل – ءبىزدىڭ كوماندانىڭ جەكە جاساقتاماسى. ايتپاقشى, ول قازاقشا تۇسىنەدى. ءبىز چاتقا جاۋاپ بەرۋ قىزمەتىن, قوڭىراۋلاردى وڭدەۋدى, وقىتۋدى جەكەلەندىرۋدى ودان ءارى اۆتوماتتاندىرۋدى جوسپارلاپ وتىرمىز. وسىلايشا, AI ءاربىر وقۋشىنىڭ ءالسىز تۇسىن ءتۇسىنىپ, جەكە دايىندىق تاپسىرمالارىن جاسايدى. بۇل وقۋشىلاردى كوبىرەك قامتۋعا جانە قىزمەت كورسەتۋ ساپاسىن ارتتىرۋعا مۇمكىندىك بەرەدى, – دەيدى قۋانىش.
جاناشىر جاستار قازىر ءارتۇرلى نارىقتى زەرتتەۋمەن, كاسىبي ماماندار تارتۋمەن, جاڭا ءونىم ازىرلەۋمەن اينالىسىپ جاتىر. ولار پلاتفورماعا قوسىمشا «اعىلشىن ءتىلىن» وقىتۋ فۋنكتسياسىن قوسۋدى جوسپارلاپ وتىر.ء «ال-ءجابىردىڭ اتاسى» اتتى جۋرنال شىعارىپ, عىلىم-ءبىلىمدى ناسيحاتتاۋعا ۇلەس قوسۋدا. 2023 جىلى «Qalan.kz» ورىس جانە وزبەك تىلدەرىنە اۋدارىلىپ, رەسەي مەن وزبەكستان نارىعىنا شىقتى. بيىل قىرعىزستان جانە اراب تۇبەگى ەلدەرىن باعىندىرعىسى كەلەدى.
شەتەلگە وقۋعا تۇسىرەدى
لاۋرا ۆايگوروۆا نازارباەۆ ۋنيۆەرسيتەتىنە ءتۇسىپ, ەكى مارتە ستۋدەنتتىك الماسۋ باعدارلاماسىمەن اقش-قا وقۋعا بارىپ كەلدى. ءسويتىپ ءجۇرىپ باسقالارعا شەتەلگە وقۋعا تۇسۋگە كومەكتەستى. كەيىن بۇل ءىسى دامىپ, 2021 جىلى شەتەلدىك جوعارى وقۋ ورىندارىنا تۇسۋگە دايارلايتىن ونلاين-الاڭ «Smartestprep» پلاتفورماسىن ىسكە قوستى.
– ۋنيۆەرسيتەت تاڭداۋ جۇيەسىن قۇرىپ, باسقا ەلدەردىڭ وقۋ ورىندارىنىڭ ەمتيحانىنا دايىندالۋ ءۇشىن وقۋ كۋرستارىن جاسايتىن بولىپ شەشتىك. ولار: SAT (اقش-تىڭ جوعارى وقۋ ورىندارىنا ءتۇسۋ ءۇشىن ستاندارتتالعان تەست), IELTS (اعىلشىن ءتىلىن مەڭگەرۋ سىناعى) جانە NUET (نازارباەۆ ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ ماتەماتيكا جانە سىني ويلاۋدان ەمتيحانى). سونداي-اق ەۋروپا, ازيا نەمەسە ايۆي (پليۋشش) ليگاسى وقۋ ورىندارى سياقتى ءارتۇرلى ايماقتاعى ۋنيۆەرسيتەتتەردىڭ ەرەكشەلىكتەرىنە قاراي موتيۆاتسيالىق ەسسەنى دۇرىس جازۋ دا بار. ءبىز ۋنيۆەرسيتەت دەرەكتەرىن پايدالانىپ, ۇمىتكەردىڭ بەلگىلى ءبىر ۋنيۆەرسيتەتكە ءتۇسۋ مۇمكىندىگىن باعالاي الاتىن ML الگوريتمىن جاسادىق. سودان كەيىن جۇيە مۇمكىندىكتى قالاي جوعارىلاتۋعا بولاتىنىن كورسەتەدى. مىسالى, سىزگە IELTS بالىڭىزدى جاقسارتۋ كەرەك نەمەسە ۇسىنىس حاتىڭىزبەن جۇمىس ىستەۋ قاجەت دەگەن كەڭەس بەرىپ, جول كورسەتەدى, – دەيدى لاۋرا.
بۇعان قوسا جۇيە تالاپكەرگە ونىڭ قاجەتتىلىگىنە سايكەس كەلەتىن وقۋ ورىندارىن ۇسىنادى. ولاردى 3 سانات بويىنشا تاڭدايدى: Dream, Target جانە Safety. ءبىرىنشىسى – ءسىز قالاعان نۇسقا, بىراق مۇمكىندىكتەر سونشالىقتى كوپ ەمەس. ەكىنشىسى – ستۋدەنتتىڭ بەيىنى مەن دايىندىق دەڭگەيىنە سايكەس كەلەتىن ۇتىمدى نۇسقا. ءۇشىنشىسى – ادام ەش قيىندىقسىز گرانت الا الاتىن نەمەسە شاكىرتاقى الاتىن سەنىمدى نۇسقا. شاكىرتاقى بەرەتىن 5 مىڭعا جۋىق ۋنيۆەرسيتەت جانە ءتۇرلى باعدارلاما بار. بارلىعى – ەۋروپادان. اسىرەسە گەرمانيا, يتاليا جانە نيدەرلاند وقۋ ورىندارى سۇرانىسقا يە, ولار ستۋدەنتتەرگە جاقسى شاكىرتاقى مەن گرانتتار بەرۋگە دايىن. ازيادان وڭتۇستىك كورەيا, سينگاپۋر, گونكونگ, مالايزيا, يندونەزيا, قىتاي ەلدەرى بار. ءۇندىستاننان دا بىرنەشە ۋنيۆەرسيتەت تىزىمدە تۇر. ءتىپتى اۋستراليا, كانادا, اقش-پەن جۇمىس ىستەيدى. وعان قوسا, نازارباەۆ ۋنيۆەرسيتەتى نەمەسە باكۋدەگى حازار ۋنيۆەرسيتەتى سياقتى ايماقتاعى جەتەكشى ۋنيۆەرسيتەتتەرگە تۇسۋگە كومەكتەسەدى.
– باستاپقىدا اقپاراتتى عالامتوردان جيناپ وتىردىق, بىراق كوبىنە ەسكىرىپ كەتكەن دەرەك بولاتىن. ونى بىرتىندەپ تەكسەرۋگە تۋرا كەلدى. مۇنىمەن بىرنەشە اي بويى 7-8 ادامنان تۇراتىن كوماندا اينالىستى. قازىر ءبىز تانىمال باعدارلامالارمەن دەرەكتەردى جاڭارتۋ ءۇشىن تۇراقتى تۇردە ۋنيۆەرسيتەتتەرگە حات جولداپ نەمەسە قوڭىراۋ شالىپ تۇرامىز. مۇنداي تەكسەرۋدى التى اي سايىن جاسايمىز. SAT, IELTS جانە باسقا تەستىلەرگە دايىندايتىن, موتيۆاتسيالىق ەسسەنى دۇرىس جازۋعا ۇيرەتەتىن تولىق باعدارلاما اقىلى. ايتپاقشى, ءبىز مۇنىڭ ءبارىن تەكسەرەتىن, ءالسىز تۇسىن جاقسارتۋعا ۇسىنىس بەرە الاتىن الگوريتم جاسادىق. تالاپكەرگە تالىمگەرلەر, ياعني ءتۇرلى شەتەلدىك ۋنيۆەرسيتەتتەردىڭ تۇلەكتەرى كومەكتەسەدى. ولار سۇراقتارعا جاۋاپ تاۋىپ, كەڭەس بەرەدى. قولدانۋشىلار پلاتفورمانىڭ قىزمەتىنە التى ايعا نەمەسە ءبىر جىلعا جازىلادى, – دەيدى ستارتاپشى.
بۇل ستارتاپ جاستاردىڭ ساپالى ءبىلىم الۋى مەن وسۋىنە جول اشادى. مىسالى, اقش-تاعى Williams College-دە وقۋ قۇنى جىلىنا 50 مىڭ دوللار. 4 جىلدا 200 مىڭ دوللار كەتەدى. نازارباەۆ ۋنيۆەرسيتەتىن الساق, 12 اي وقۋ قۇنى 25 مىڭ دوللار. وسى ستارتاپتىڭ كومەگىمەن ۋنيۆەرسيتەتكە 10 ادام تۇسسە, ناتيجەسىندە 1 ملن دوللار ۇنەمدەلەدى. قازاق جاستارى تەگىن وقيدى. كەيىنگى 2 جىلدا دايىندالعان ستۋدەنتتەردىڭ شامامەن 87 پايىزى جارتىلاي نەمەسە تولىق گرانت يەگەرى بولىپ, كەيبىرى شاكىرتاقى دا العان. بۇل – 4,5 مىڭ ادام. جوبا الداعى ۋاقىتتا RPI-روبوتتارى ارقىلى قۇجات تاپسىرۋدى جوسپارلاپ وتىر. مىسالى, ءسىز قۇجاتتاردى بىرنەشە ەلدىڭ ۋنيۆەرسيتەتىنە جىبەرگىڭىز كەلەدى دەلىك. اركىمنىڭ ءوتىنىشى ءارتۇرلى, بىراق قاجەت دەرەكتەر بىردەي. سوندا بىرىڭعاي قۇجات تاپسىرۋ جۇيەسى جاسالىپ, وقۋعا تاپسىرۋ تىپتەن جەڭىلدەيدى.
