«قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ۇكىمەتى مەن قىتاي حالىق رەسپۋبليكاسىنىڭ ۇكىمەتى اراسىنداعى حالىقارالىق اۆتوموبيل تاسىمالدارى تۋرالى كەلىسىمدى راتيفيكاتسيالاۋ تۋرالى» قازاقستان رەسپۋبليكاسى زاڭىنىڭ جوباسىن كولىك مينيسترلىگى ازىرلەگەن. مينيستر مارات قاراباەۆتىڭ ايتۋىنشا, ەلىمىزدىڭ ءىرى ساۋدا ارىپتەستەرىنىڭ ءبىرى سانالاتىن قىتايمەن اراداعى اۆتوكولىكپەن جۇك تاسىمالداۋ سالاسىندا جىل سايىنعى ءوسۋ تەندەنتسياسى بايقالىپ وتىر.
– مىسالى, بىلتىر تاسىمال كولەمى 2022 جىلمەن سالىستىرعاندا 2,5 ەسەگە كوبەيىپ, 1,8 ملن توننانى قۇرادى. قىتاي تاراپىمەن قولدانىستاعى كەلىسىم 1992 جىلى سول ۋاقىتتاعى تاسىمال ۇدەرىسىنىڭ مۇمكىندىكتەرىنە سايكەس جاسالعان. ال جاڭا كەلىسىم اقپاراتتىق تەحنولوگيالاردى ەنگىزۋدى, تاسىمالدار ۇدەرىسىن جەتىلدىرۋدى, سونداي-اق ەكى ەل اۋماعىنا اۆتوكولىكتەردىڭ ەمىن-ەركىن ىشكەرىلەي كىرۋىن قاراستىرعان. وسىلايشا, وتاندىق اۆتوتاسىمالداۋشىلار جۇك شوعىرلاناتىن ءىرى قالالارعا, سونداي-اق قىتايدىڭ حالىقارالىق تەڭىز پورتتارىنا دەيىن بارۋ مۇمكىندىگىنە يە بولادى, – دەيدى كولىك ءمينيسترى مارات قاراباەۆ.
سونىمەن قاتار ءمينيستردىڭ ايتۋىنشا, كەلىسىمگە سايكەس بارلىق تاسىمال رۇقسات نەگىزىندە جۇزەگە اسىرىلماق. بۇل ءوز كەزەگىندە قوس تاراپ تاسىمالداۋشىلارىنا تاسىمال پاريتەتىن ساقتاۋدى رەتتەۋگە مۇمكىندىك بەرەدى.
– كەلىسىمدى جۇزەگە اسىرۋ جولاۋشىلار مەن جۇك تاسىمالىنىڭ, سونداي-اق قازاقستان-قىتاي ساۋدا-ەكونوميكالىق ىنتىماقتاستىعىنىڭ ودان ءارى دامۋىنا ءوز ىقپالىن تيگىزەتىن بولادى, – دەدى م.قاراباەۆ.
جالپى, وسىعان ۇقساس كەلىسىم ەكى ەل ۇكىمەتىنىڭ اراسىندا بىلتىر دا جاسالعان ەدى. زەر سالساق, ەكى كەلىسىمنىڭ دە ءتۇپ توركىنى سوناۋ توقسانىنشى جىلدارعا بارىپ تىرەلەدى. دەگەنمەن وسى تۇستا بيىلعى جاڭا كەلىسىمنىڭ قانداي ايىرماشىلىعى, ارتىقشىلىعى بار دەگەن زاڭدى سۇراق تۋادى.
– ەڭ العاشقى كەلىسىم وسىدان وتىز جىلداي ۋاقىت بۇرىن جاسالعان. ول كەلىسىم دە ناقتى جاعداي ەسكەرىلىپ, سول كەزەڭنىڭ ۇدەرىستەرىنە نەگىزدەلگەن ەدى. ال قازىرگى كەلىسىمشارتتىڭ ەكى ەرەكشەلىگى بار. ءبىرىنشىسى – رۇقسات بەرۋ قۇجاتىن تولىق تسيفرلاندىرۋعا وتكىزۋ. بۇعان دەيىن جىلىنا ەكى ەلدىڭ اراسىنا تەك 50 مىڭداي عانا رۇقسات بەرەتىن ەدىك. تسيفرلىق جۇيەنىڭ ارقاسىندا قازىر وتكىزىپ جاتقان قاناتقاقتى سىناق كەزەڭىندە بىلتىر رۇقسات قۇجاتىن 113 مىڭعا كوبەيتتىك, بيىل 200 مىڭعا كوبەيتەمىز. وسىلايشا, ەكى ەل اراسىنداعى تاسىمال كولەمى ءتورت ەسەگە ارتىپ وتىر. ەكىنشى ەرەكشەلىك – بۇدان بۇرىنعى كەلىسىمگە سايكەس, قوس مەملەكەتتىڭ جۇك كولىكتەرى تەك شەكارا ماڭىنداعى قالالارعا عانا كىرە الاتىن. ال ەندى قازىر ءبىزدىڭ كولىكتەر قىتايدىڭ كەز كەلگەن قالاسىنا بارا الادى. بۇل – ءبىز ءۇشىن ۇلكەن جەتىستىك. ياعني ءوزىمىزدىڭ تاۋار تاسىمالداۋشىلاردىڭ ەندى شىعىستاعى كورشىنىڭ ءىرى پورتتارىنا تىكەلەي كىرىپ-شىعۋىنا مۇمكىندىك تۋدى. وعان قوسا قىتاي ءبىزدىڭ اۋماقتاعى ترانسكاسپي كولىك ءدالىزى ارقىلى وتەتىن بولادى, بۇل ءبىزدىڭ ترانزيتتىك الەۋەتىمىزدى وزگەرتەدى. ەرەكشە ايتىپ وتەتىن ءبىر جايت, وسى ۋاقىتقا دەيىن قىتاي حالىق رەسپۋبليكاسى بىردە-ءبىر ەلگە ءوز جەرىنە وزگە ەل كولىكتەرىنىڭ ەمىن-ەركىن كىرۋىنە رۇقسات ەتپەگەن. مۇنداي مۇمكىندىك العاش قازاقستانعا بەرىلىپ وتىر, – دەگەن مارات كارىمجان ۇلى بۇل بىلتىر مەملەكەت باسشىسىنىڭ سيان قالاسىنا جاساعان مەملەكەتتىك ساپارى اياسىنداعى كەلىسسوزدەردىڭ ناتيجەسىندە جۇزەگە اسقانىن اتاپ ءوتتى.
ال قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ۇكىمەتى مەن قىتاي حالىق رەسپۋبليكاسىنىڭ ۇكىمەتى اراسىنداعى ترانسكاسپي حالىقارالىق كولىك باعىتىن, ونىڭ ىشىندە قىتاي – ەۋروپا قاتىناسىنداعى كونتەينەرلىك پويىزدار ءۇشىن دامىتۋ تۋرالى كەلىسىم ەكى ەلدىڭ اۋماعىمەن وتەتىن كونتەينەرلىك پويىزدار ارقىلى ەكسپورتتىق-يمپورتتىق, ترانزيتتىك تاسىمالداردى ۇلعايتۋ جايلى ىنتىماقتاستىقتى ودان ءارى دامىتۋدى كوزدەيدى. سونداي-اق جۇك كولەمىنىڭ بولجامىن جۇرگىزىپ, جىلجىمالى قۇرامدى قاداعالاۋ دەرەكتەرىمەن الماسۋدى رەتتەيدى.
بىلتىر ءدالىز ارقىلى تاسىمالدار كولەمى 20,5 مىڭ كونتەينەرلىك پويىزدى قۇراعان. الايدا بۇل 2022 جىلمەن سالىستىرعاندا 39%-عا تومەندەگەن. دەسە دە بيىلعى 4 ايدىڭ قورىتىندىسىمەن 10,4 مىڭ كونتەينەرلىك پويىزدى قۇراپ, بۇل وتكەن جىلدىڭ سايكەس كەزەڭىمەن سالىستىرعاندا 70%-عا ءوسىپ وتىر.
كەلىسىمنىڭ نورمالارىن ىسكە اسىرۋ ماقساتىندا ءدالىز ارقىلى جۇكتەردى تاسىمالداۋ جونىندە بىرلەسكەن جۇمىس توبى قۇرىلادى, ول جۇك تاسىمالداۋدىڭ كەپىلدى كولەمدەرىن بەكىتپەك.
قازاق-قىتاي ساۋدا-ەكونوميكالىق ارىپتەستىگىن نىعايتاتىن تاعى ءبىر قۇجات – «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ۇكىمەتى مەن قىتاي حالىق رەسپۋبليكاسىنىڭ ۇكىمەتى اراسىنداعى ترانسكاسپي حالىقارالىق كولىك باعىتىن دامىتۋ تۋرالى كەلىسىمدى راتيفيكاتسيالاۋ تۋرالى» قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ زاڭى. كەلىسىمنىڭ ماقساتى – ترانسكاسپي حالىقارالىق كولىك باعىتى بويىنشا مۋلتيمودالدى تاسىمالداردى دامىتۋ. ول ءۇشىن اۆتوموبيل, تەڭىز جانە تەمىرجول كولىگى تۇرلەرىنىڭ ارتىقشىلىقتارىن پايدالانۋ ۇسىنىلادى, بۇل قازاقستان مەن قىتاي اۋماقتارى ارقىلى جۇكتەردى تاسىمالداۋ ءۇشىن قولايلى جاعدايلار جاساۋعا مۇمكىندىك بەرمەك.
وتكەن جىلدىڭ سوڭىندا دالىزدە جۇك تاسىمالداۋ كولەمى 2022 جىلمەن سالىستىرعاندا 65%-عا ءوستى جانە 2,7 ملن توننانى قۇراعان. بيىلعى 4 ايدىڭ قورىتىندىسىنا قاراساق, تاسىمال كولەمى 1,4 ملن توننانى قۇراپ, وتكەن جىلمەن سالىستىرعاندا 14%-عا وسكەن.
