ەسىرتكىنىڭ جۇكتىلىك كەزىندەگى انا مەن بالا دەنساۋلىعىنا زيانى

2022 جىلعى 1 قىركۇيەكتەگى  «ادىلەتتى مەملەكەت. ءبىرتۇتاس ۇلت. بەرەكەلى قوعام»  اتتى قازاقستان حالقىنا جولداۋىندا: «سينتەتيكالىق ەسىرتكى تۇتىناتىنداردىڭ كوبەيۋى ۇلت ساۋلىعىنا زور قاۋىپ توندىرۋدە», دەپ بايانداپ ەدى جولداۋدا مەملەكەتىمىزدىڭ  باسشىسى.

قازاقستان رەسپۋبليكاسى ۇكىمەتىنىڭ 2023 جىلعى 29 ماۋسىمداعى № 508 قاۋلىسىمەن «قازاقستان رەسپۋبليكاسىندا ناشاقورلىققا جانە ەسىرتكى بيزنەسىنە قارسى كۇرەستىڭ 2023 – 2025 جىلدارعا ارنالعان كەشەندى جوسپارى» بەكىتىلدى. وسىعان وراي, بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارى ارقىلى  ەسىرتكى تۇتىنۋدى بولدىرماۋ ماقساتىنداعى  پروفيلاكتيكالىق   جۇمىستار جۇرگىزۋ  قاجەتتىلىگى كەشەندى جوسپاردىڭ  قۇرامىنا ەنگىزىلدى (كەشەندى جوسپاردىڭ 54-پۋنكتىندە كورسەتىلگەن). وسىعان وراي, ەسىرتكىنىڭ  قۇرساق  ىشىندەگى دامىپ كەلە جاتقان ۇرىققا  زيانىن قىسقاشا بولسا دا, ايتىپ وتكەندى دۇرىس دەپ سانايمىن. سەبەبى انا مەن بالا دەنساۋلىعى – ارقاشان دا  مەملەكەتىمىزدىڭ  باستى نازارىندا, انا مەن بالا دەنساۋلىعىن قورعاۋ مەملەكەتىمىزدىڭ الەۋمەتتىك مىندەتىنە كىرەدى.

ەسىرتكىنىڭ قۇرساق ىشىندەگى  دامىپ كەلە جاتقان  ۇرىققا زيانى ۇرىقتىڭ  ەمبريونالدى دامۋ دەڭگەيىنە تىكەلەي بايلانىستى بولادى. ءۇش تريمەسترگە بولىنەتىن جۇكتىلىكتىڭ بارلىق كەزەڭىندە قۇرساق ىشىندەگى ۇرىق زياندى فاكتورلارعا, اسىرەسە ەسىرتكىلىك زاتتارعا وتە جوعارى  سەزىمتال بولىپ كەلەدى.

ەسىرتكىنىڭ  قۇرساق  ىشىندەگى دامىپ كەلە جاتقان ۇرىققا  ءبىرىنشى تريمەستردەگى زياندى اسەرى

ەسىرتكىنى, سونىمەن قاتار, الكوگولدىك سۋسىنداردى, تەمەكىنى, ۆەيپتەردى, كاليان ونىمدەرىن العاشقى تريمەستردە  قولدانۋ  اۋىر  سالدارلارعا, ادامنىڭ جالپى دامۋىنىڭ تەجەلۋىنە, ادامدا  تۋا بىتكەن اقاۋلاردىڭ پايدا بولۋىنا, بولاشاق ءسابيدىڭ پسيحيكالىق دامۋىنىڭ تەجەلىنە,  وزدىگىنەن بولاتىن تۇسىكتىڭ ورىن الۋىنا اكەلىپ سوعادى. 

ەسىرتكىنىڭ  جۇكتىلىكتىڭ ەكىنشى جانە ءۇشىنشى  تريمەستردەگى زيانى

ءبىرىنشى تريمەستردە ۇرىقتىڭ دەنە مۇشەلەرى پايدا بولعاننان كەيىن, جۇكتىلىكتىڭ ەكىنشى جانە ءۇشىنشى تريمەسترىندە ەسىرتكى قولدانۋ ەمبريوننىڭ فۋنكتسيونالدى دەفەكتىلەرىنىڭ دامۋىنا, قۇرساق ىشىندەگى ۇرىق ءوسۋىنىڭ تەجەلۋىنە, ۋاقىتىنان بۇرىن بوسانۋدىڭ پايدا بولۋىنا الىپ كەلۋى مۇمكىن.

جۇكتىلىك كەزىندە بولاشاق انانىڭ اعزاسىندا  مەتابوليزم, اعزاعا ءسىڭىرىلۋ پروتسەسستەرى كۇندەگىدەن  ەرەكشەلىنەدى. جۇكتىلىك كەزىندە وكپەنىڭ كومىرقىشقىل گازىن ءسىڭىرۋى, اسقازان-ىشەك جولدارىنداعى ءسىڭىرىلۋ پروتسەستتەرىندەگى وزگەرىستەر ەسىرتكىلىك زاتتاردىڭ سىڭىرىلۋىنە دە اسەر ەتەدى. جۇكتىلىك كەزىندە قانتامىرلار بويىمەن قاننىڭ اينالىمى قالىپتى كۇندەگىدەن سالىستىرعاندا جوعارىلايدى, اعزادا مايلاردىڭ جيناقتالۋى بايقالادى, ەسىرتكىلىك زاتتاردىڭ  قان سارى سۋىنىڭ مايلارىمەن  بايلانىسى  ازايادى, سونىمەن قاتار ۆەنوزدى  قىسىم ۇلعايادى, ءبىر سوزبەن ايتقاندا, قاننىڭ قۇرامىندا ەسىرتكىلىك زاتتاردىڭ  مولشەرىنە اسەر ەتەدى, اناسىنىڭ قان اينالىمى ارقىلى تۇسكەن ەسىرتكى كەدەرگىسىز ۇرىققا بارادى. جۇكتى ايەلدىڭ اعزاسى ارقىلى تۇسكەن ەسىرتكى بولاشاق نارەستەنىڭ باۋىر اعزاسىنان سۇزگى  ارقىلى وتپەي, بىردەن بالانىڭ اعزاسىنىڭ  جوعارعى بولىگىنە ەسىرتكىلىك زات ءوتىپ كەتەدى. ياعني, بولاشاق نارەستەنىڭ جۇيكە جۇيەسىن زاقىمدايدى.

جۇكتىلىك  كەزىندەگى ايەل اعزاسىندا  البۋمين دەڭگەيى ازايادى, سونىڭ سالدارىنان ەسىرتكىلىك زاتتار ۇرىققا,  پلاتسەنتاعا (بالا جولداسىنا) كەدەرگىسىز وتەدى, كەدەرگىسىز وتكەن ەسىرتكىنىڭ  كونتسەنتراتسياسىنىڭ انا اعزاسىنان شىعارىلۋى باياۋ جۇرەدى, ياعني, بولاشاق نارەستەنىڭ جالپى دامۋىنا, پسيحيكالىق دەنساۋلىعىنا زيانى تيەدى, نەۆرولوگيالىق اۋرۋلار شاقىرادى, ءتىپتى, تۋا بىتكەن اقاۋلارعا اكەلەدى.

سول سەبەپتى, قۇرمەتتى بولاشاق انالار, سىزدەردى ەسىرتكىدەن اۋلاق بولۋعا شاقىرامىن, قازىرگى ۋاقىتتا ەسىرتكىنى بىردەن قولدانۋ ءومىر بويى ەسىرتكى قولدانۋ سالدارىنان بولاتىن تاۋەلدىلىككە اكەلىپ جاتىر. ەسىرتكىدەن بولعان تاۋەلدىلىك – مەملەكەتىمىزدىڭ ادام رەسۋرستارىنا تونگەن ۇلكەن  قاۋىپ بولىپ تۇر.

دەنى ساۋ ۇلت بولامىز دەسەك, ەسىرتكىدەن مۇلدەم اۋلاق بولايىق. ءار ادامنىڭ دەنساۋلىعىنىڭ مىقتى بولۋى – مەملەكەتىمىزدىڭ تاپتىرماس بايلىعى ەكەنىن ەستەن شىعارمايىق.

ەركەبۇلان مولداحانوۆ,

جەتىسۋ وبلىسى دەنساۋلىق ساقتاۋ باسقارماسىنىڭ شجق                    

«وبلىستىق پسيحيكالىق دەنساۋلىق ورتالىعى» مكك دارىگەر ناركولوگى