جادىگەر • 23 مامىر, 2024

ايرىقشا زەرمەن ادىپتەلگەن بەلبەۋ

151 رەت
كورسەتىلدى
3 مين
وقۋ ءۇشىن

مىنا بەلبەۋ شال اقىننىڭ (1748-1819) تۋعان ءىنىسى قازاقپايدىڭ تىكەلەي ۇرپاعى قوشان جانتىلەۋوۆ اقساقالدىڭ 30-40 جىلداي قولىنان تاستاماي تۇتىنعان دۇنيەسى ەكەن. جاقسى يلەنگەن وگىز تەرىسىنەن جاسالعان.

ايرىقشا زەرمەن ادىپتەلگەن بەلبەۋ

سالىنعان ورنەكتەرى قازاقتىكى ەمەس, كاۆكازدىق زەرلەرمەن كومكە­رىلگەن, ىلمەشەگى دە ەرەكشە, قولدان جاسالعان بۇيىم. بەلگىسىز زەرگەردىڭ ۇزاق ۋاقىت بويى كوز مايىن تاۋىسىپ جاساعان اسىل بۇيىمىن سولتۇستىك قازاقستان وبلىستىق مۇراجايىنان كوردىك. وسى مۇراجايدىڭ ءبولىم مەڭگەرۋشىسى عاليا جاقىپوۆا بۇل ەكسپوناتتىڭ تاريحى مەن جاسالۋى جونىندە ايتتى. ونى مۋزەيگە قوشان اقساقالدىڭ نەمەرەسى مۇرات اعامىز تاپسىرىپتى.

قوشان اقساقالدىڭ تاعى ءبىر بالاسى اكادەميك امانجول قو­شانوۆتى (1934-2021) حالىق جاقسى بىلەدى. ول ەكونوميكا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, ۇلتتىق عىلىم اكادەمياسىنىڭ اكادەميگى اتانعان. مەملەكەتتىك سىي­لىقتىڭ لاۋرەاتى, قازاقستانعا ەڭ­بەك سىڭىرگەن قايراتكەر. ۇزاق جىلدار بويى اكادەميانىڭ ەكونوميكا ينستيتۋتىن باسقارعان. نارىقتىق ەكونوميكانىڭ بىلگىرى رەتىندە تانىلىپ, 1995 جىلدان ەكونوميكا ينستيتۋتىنىڭ نارىقتىق ەكونوميكا تەو­ريالارى ءبولىمىن باسقارعان, ال 2010 جىلدان ءومى­رىنىڭ سوڭىنا دەيىن الەۋمەتتىك باع­دارلانعان ەكونوميكا تەو­ريالارى ورتا­لىعى­نىڭ ديرەكتورى بولدى. ول 400-دەي ماقالانىڭ, 29 مو­نوگرا­فيانىڭ اۆتورى.

ال اكادەميكتىڭ اكەسى قو­شان جان­تىلەۋوۆ اقساقالدىڭ ءوزى شەجىرەشى, تەرەڭ بىلىكتى اڭگىمەشى بولعان. ول تاريحتى, اقىندار مەن جىراۋلاردىڭ شىعارمالارىن تەگىس ءبىلىپ, كەزىندە حالىق مۇرالارىن جيناعان جازۋشى, عالىم مۇحتار ماعاۋينگە اكەسىنىڭ اعاسى شال اقىن تۋرالى مول ماعلۇمات بەرگەن. مۇحتار اعامىز 1964 جىلى قوشان اق­ساقالدىڭ ۇيىندە قونا جاتىپ, شال اقىن تۋرالى كوپ مالىمەت جازىپ العان.

مىنا بەلبەۋدى اق­ساقالعا كاۆ­­كازدىق زەر­گەردىڭ ءوزى سىي­عا تارتىپتى. تۇر­مىستا ءتوزىمدى ءارى ءساندى بەلبەۋدى اقساقال 50-جىلداردىڭ ورتاسىنان ءومىرىنىڭ سوڭىنا دەيىن تاستاماي, بۋىنىپ جۇرگەن. اكەسىنەن قالعان اسىل كوزدى مۇرات قوشانوۆ ۇزاق جىلدار بويى ساقتاپ, اقىرى مۋزەيگە تاپسىرعان. ءسويتىپ, ول قازىر كوڭىلگە ءتۇرلى وي سالار وتكەن تاريحىمىزدىڭ ءبىر كۇندەرىن ەسكە سالىپ, مۋزەي كو­رەرمەندەرىنىڭ كوزايىمىنا اينالىپ تۇر.

ستاليندىك قۋعىن-سۇرگىن جىلدارىندا قاپ تاۋىنىڭ تۇرعىندارىن قازاقستانعا كوشىردى ەمەس پە؟ اسىرەسە 1944 جىلى قاپ تاۋى ءوڭىرى حالقىن تۇتاستاي قازاقستان مەن ورتا ازياعا جەر اۋداردى. سوندا كەلگەن كاۆكازدىق شەبەردىڭ ءبىرى قوشان اقساقالدان ءبىر قامقورلىق كورىپ, ءوزىنىڭ قولىنداعى اسىل دۇنيەسىن سىيعا تارتىپ كەتكەن بولۋى كەرەك. مۋزەي قىزمەتكەرلەرى ونىڭ تاريحىن ءالى دە زەرتتەپ, انىقتاي تۇسەمىز دەپ وتىر.

 

سولتۇستىك قازاقستان وبلىسى 

سوڭعى جاڭالىقتار