– جاميعا تاجىكقىزى, ايماقتىق كوميسسياعا قانداي مىندەتتەر جۇكتەلدى؟ ارحيۆ ماتەريالدارىن ىزدەستىرۋ جۇمىسى قالاي باستالعان ەدى؟
– وسىدان 3 جىل بۇرىن, پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ 2020 جىلى 24 قاراشادا «ساياسي قۋعىن-سۇرگىن قۇرباندارىن تولىق اقتاۋعا ۇسىنىس دايىنداۋ جونىندە مەملەكەتتىك كوميسسيا قۇرۋ تۋرالى» بۇيرىعىنا جانە مەملەكەتتىك حاتشىنىڭ 2020 جىلعى 3 جەلتوقسانداعى حاتتاماسىنا سايكەس, ساياسي قۋعىن-سۇرگىن قۇرباندارىن اقتاۋ بويىنشا رەسپۋبليكانىڭ بارلىق وبلىسىندا ايماقتىق كوميسسيالار قۇرىلدى. كوميسسيا قۇرامىنا ءار سالانىڭ عالىمدارى, زاڭگەرلەر, تاريحشىلار, فيلولوگتەر, ارحيۆ قىزمەتكەرلەرى, ماگيسترانتتار سياقتى زەرتتەۋشىلەرمەن قاتار كاسىبي ماماندار ەندى.
مەملەكەتتىك كوميسسيا الدىندا تۇرعان مىندەتتەردى شەشۋدە جۇمىس توپتارىن 8 باعىتتا ۇيىمداستىردى. ساياسي قۋعىن-سۇرگىن قۇرباندارىن تولىق اقتاۋ جونىندەگى مەملەكەتتىك كوميسسيانىڭ 2021-2023 جىلدارعا ارنالعان جۇمىس توپتارىنىڭ (بولجامدى) جوسپارى جاساقتالىپ, ايماقتارعا جىبەرىلىپ وتىردى. ايماقتار سول پرەزيدەنت جارلىعىمەن بەكىتىلگەن مەملەكەتتىك كوميسسيا تۋرالى ەرەجەنى, مەملەكەتتىك كوميسسيا جۇمىسىنىڭ ءادىسناماسىن, سونداي-اق وڭىرلىك كوميسسيا جۇمىسىنا ارنالعان جادىناما-نۇسقاۋلىقتاردى باسشىلىققا الىپ جۇمىس ىستەدى.
مەن اتىراۋ وبلىسىنداعى ايماقتىق كوميسسيانىڭ كۋلاكتاردى, بايلاردى, جارتىلاي فەودالداردى (ورتا شارۋالاردى) جانە شارۋالاردى اقتاۋ بويىنشا قورىتىندىلار مەن ۇسىنىمداردى زەردەلەۋ, دايىنداۋ جونىندەگى جۇمىس توبىنىڭ جەتەكشىسى بولدىم. ءبىز اتىراۋ وبلىسىنىڭ جانە ءىىد, ۇقك, الماتى قالاسىنىڭ وما مۇراعاتتارى بويىنشا ماتەريالدار جيناۋعا كىرىستىك. باستى مىندەت – جينالعان ماتەريالدار مەن قىلمىستىق ىستەردى زەردەلەۋ نەگىزىندە ۇسىنىستار دايىنداۋ جانە ەنگىزۋ. سايكەسىنشە قانشا ادام سوتتالدى, قۋىلدى, ولاردىڭ قانشا مال-مۇلكى تاركىلەندى, سونداي-اق اشتىقتان, سۋىقتان جانە اۋرۋدان ءماجبۇرلى تۇردە قاشۋى كەزىندە قازا تاپقان بالالاردىڭ سانى قانشا – وسىنى انىقتادىق. وعان قوسا قازاقستاننان تىس جەرلەرگە قانشا ادام قونىس اۋدارۋعا ءماجبۇر بولدى, قانشا ادام قۋعىن-سۇرگىنگە ۇشىرادى, قايتارىلمايتىن جانە قايتارىلاتىن شىعىنداردى باعالاۋ سياقتى ماڭىزدى مالىمەتتەردى انىقتاپ, قورىتىندىلادىق. بۇل جۇمىستار, عىلىمي-ساراپتامالىق قورىتىندى قازاقستاننىڭ 5 ورتالىق مۇراعاتىنىڭ 50-گە جۋىق قورىنان (قر وما, قر اپ, اوما, ۇقكقا, ىىمقا, اوما, اۋداندىق ارحيۆ) جانە تمد-نىڭ ءبىر ءارحيۆى – قر ۇا مۇراعاتىنان (قالماق اسسر, رف) قۇجاتتاردى زەرتتەۋ ناتيجەلەرىمەن راستالادى.
كوللاجدى جاساعان – قونىسباي شەجىمباي, «EQ»
ح.دوسمۇحامەدوۆ اتىنداعى اتىراۋ ۋنيۆەرسيتەتى بازاسىندا ايماقتىق كوميسسيا قىزمەتىنىڭ جۇمىسىن جۇرگىزۋگە ايماقتىق جوبالىق كەڭسە قۇرىلدى. اتىراۋ وبلىستىق مەملەكەتتىك ءارحيۆى قورلارىمەن قاتار ەلدى مەكەندەرگە ىسساپارلارعا شىعىپ, قىزىلقوعا, ماقات, ماحامبەت, يساتاي, جىلىوي اۋدانىنداعى تۇرعىندارمەن جانە تاركىلەنگەن وتباسىلاردىڭ تۋعان-تۋىستارىمەن كەزدەسىپ, وسى اۋداندارداعى مەملەكەتتىك ارحيۆ مەكەمەلەرى قورلارىندا ساقتالعان قۇجاتتار مەن دەرەكتەردى تاۋىپ, سارالادىق.
– ءۇش جىل ىشىندە اتقارىلعان جۇمىستارعا كەڭىنەن توقتالساڭىز. قانداي تىڭ دەرەكتەر تاپتىڭىزدار؟
– جۇمىس بارىسىندا 1920-1930 جىلدارى ايماقتا 56 حالىق كوتەرىلىسى بولعانى, ولارعا جەتەكشىلىك جاساعان جانە ۇيىمداستىرعان 56 ادامنىڭ اتى-ءجونى ارحيۆ قۇجاتتارىمەن دالەلدەندى. كوتەرىلىسكە 6139 ادام قاتىسىپتى. ونىڭ 59-ى اتۋ جازاسىنا كەسىلگەن, 83-ءى جەر اۋدارىلعان, 331-ءى كوتەرىلىستەر كەزىندە قازا تاپقان, ال 668 ادام 1 جىلدان 10 جىلعا دەيىن سوتتالعان. زەرتتەۋلەر نەگىزىندە ەكى قۇجاتتار جيناعى, ءبىر عىلىمي مونوگرافيا, ءبىر كونفەرەنتسيا ماتەريالدارىنىڭ جيناعى شىقتى. ءۇش جىل ىشىندە جاڭادان تابىلعان فاكتىلەردىڭ ناتيجەسىندە بارلىق بولىنگەن سانات بويىنشا قۇربان بولعاندار مەن جاپپاي قۋعىن-سۇرگىننەن جاپا شەگىپ, اقتالماعان ادام سانى بارىنشا ناقتىلاندى.
اتىراۋ وبلىستىق ايماقتىق كوميسسيانىڭ مۇشەلەرى ساياسي قۋعىن-سۇرگىن رەتىندە تاركىلەنگەن ءىرى بايلار, ورتاشا بايلار (جارتىلاي فەودالدار) جانە شارۋالار تۋرالى قاجەتتى مالىمەتتەردى تاپتى. وڭدەۋ بارىسىندا جاپا شەككەن جانە زاڭسىز تاركىلەنىپ, سوتتالعان شارۋالار سانى – 649, تاركىلەنگەن ءىرى بايلار سانى – 25, ال تولىق مالىمەتى بار 162 باي بولعانى انىقتالدى. سونىمەن قاتار 71 ۇرپاقتىڭ ارىزى نەگىزىندە 12 دەرەك تابىلدى.
كسرو ورتالىق اتقارۋ كوميتەتىنىڭ 1932 جىلعى 7 تامىزداعى «مەملەكەتتىك كاسىپورىندار, كولحوزدار مەن كووپەراتسيالار مەنشىگىن قورعاۋ جانە قوعامدىق (سوتسياليستىك) مەنشىكتى نىعايتۋ تۋرالى» قاۋلىسىمەن وبلىستاعى 427 ادام سوتتالعان. 37 ازامات اتىلعان. كوتەرىلىستەر مەن نارازىلىقتار, ولارعا قاتىسۋشىلارعا قارسى ساياسي قۋعىن-سۇرگىن تۋرالى قاجەتتى دەرەكتەر تەكسەرىلىپ, 202-ءسىنىڭ اقتالماعانىنا كوز جەتكىزدىك.
حالىققا قارسى ءتۇرلى كۇشتەۋ ناۋقاندارى, سونداي-اق كوتەرىلىستەر مەن نارازىلىقتارىن باسۋ جانە اشتىق كەزىندە قازاقستان اۋماعىنا, ودان تىس جەرلەرگە كەتۋگە ءماجبۇر بولعان بوسقىندار تۋرالى مالىمەتتەر تەكسەرىلدى. كوميسسيا ساياسي قۋعىن-سۇرگىنگە ۇشىراعان, اقتالماعان قۇرباندار مەن بوسقىن بولۋعا ءماجبۇر بولعان 100 قازاقتىڭ بارىن انىقتادى.
ءداستۇرلى ءدىن وكىلدەرىن زەرتتەۋ بارىسىندا ساياسي قۋعىن-سۇرگىنگە ۇشىراعان, بىراق اقتالماي قالعان ءدىن قايراتكەرلەرى – 23, ال جارتىلاي اقتالعانى – 50, سايلاۋ (ازاماتتىق) قۇقىعىنان ايىرىلعانى 993 ادام, سونداي-اق 20 قازاق مولداسى مەن 2 ورىس ءدىن قىزمەتكەرى اتۋ جازاسىنا كەسىلگەنى بەلگىلى بولدى. كورسەتىلگەن ءداستۇرلى ءدىن وكىلدەرى اتىراۋ وبلىسىنىڭ تۇرعىندارى, ويتكەنى تىزىمگە اقتوبە, باتىس قازاقستان, ماڭعىستاۋ وبلىستارىنىڭ تۇرعىندارى ەنبەگەن.
ايماقتىق كوميسسيا مۇشەلەرىنىڭ اۋدانداردى ارالاۋ بارىسىندا ءداستۇرلى ءدىن وكىلدەرىنىڭ اراسىنان قۋعىن-سۇرگىن قۇربانى بولعاندارى ارحيۆ قۇجاتتارىمەن ءالى راستالماعان دەرەكتەرى زەرتتەلدى. اتىراۋ وبلىسى وڭىرلىك كوميسسياسى 1939-1945 جىلدارى فاشيستىك گەرمانيا, فينليانديا, باسقا دا ەۋروپا ەلدەرىنىڭ قولىنا تۇسكەن 775 قازاقستاندىق اسكەري تۇتقىن ءتىزىمىن تاپتى.
قازاقستان اۋماعىندا گۋلاگ نكۆد لاگەرىندە بولعان قۇرباندار مەن جاپا شەككەندەر, ولاردىڭ وتباسى مۇشەلەرى انىقتالىپ, قورىتىندى ساندار ناقتىلاندى. 18 جىل ىشىندە پرورۆا-استراحان ەڭبەكپەن تۇزەۋ لاگەر بولىمدەرى مەن بولىمشەلەرىندە, لاگەر پۋنكتىندە جانە باسقا دا لاگەرلەرگە قامالعان تۇتقىنداردىڭ جالپى سانى 2 مىڭنان 11 مىڭعا دەيىن جەتكەنى انىقتالدى. ءبىر ايتا كەتەرلىگى, وسى قامالعاندارعا قاتىستى قۇجاتتاردىڭ كوپشىلىگى رەسەي ارحيۆتەرىندە ساقتاۋلى. گۋرەۆ وبلىسىندا ورنالاسقان نكۆد گۋلاگ-قا قاتىستى قۇجاتتارعا سايكەس ساياسي قۋعىن-سۇرگىن قۇرباندارىن اقتاۋ ءۇشىن 300 ادامنىڭ ءتىزىمى زەرتتەلدى.
ەڭ باستىسى, ءۇش جىل ىشىندە تاريحي جاعدايلاردىڭ اشىلماعان تۇستارى انىقتالدى, ناقتىلاندى, ولاردى تۇگەندەۋگە باعىتتالعان وراسان زور جۇمىس ورىندالدى. رەسپۋبليكالىق پورتالعا قۇجاتتار جىبەرىپ مالىمەتتەرمەن قامتاماسىز ەتۋ, 72 تومدىق ارحيۆ قۇجاتتار مەن ماتەريالدار جيناعىنا تىڭ, ەرەكشە قۇجاتتار تاپسىرۋدان باسقا ايماقتىق كوميسسيا مۇشەلەرى وزدەرىنە بەلگىلەنگەن باعىتتارى بويىنشا ايماق كولەمىندە اۋقىمدى دا كۇردەلى جۇمىستاردى جاۋاپكەرشىلىكپەن اتقاردى.
– قۋعىن-سۇرگىن قۇرباندارىن اقتاۋ جونىندەگى زاڭعا قانداي ۇسىنىستار ايتىلدى؟
– ايماقتىق زەرتتەۋ-تالداۋ ورتالىقتارىنان ورتالىق جوبالىق كەڭسەگە ءارتۇرلى انىقتالعان ساناتتاعى قۇربانداردى تولىق قۇقىقتىق جانە ساياسي اقتاۋ (وڭالتۋ) ءۇشىن جاڭا زاڭ جوبالارىن ازىرلەۋ بويىنشا قورىتىندىلار مەن ۇسىنىستار بەرىلدى. بۇل – ءۇش جىل بويى اتقارىلعان جۇمىس ناتيجەسىندە تابىلعان, زەردەلەنىپ, سارالانعان جاڭا دەرەكتەر. كەڭەس وكىمەتىنىڭ رەپرەسسيالىق ساياساتى كونتەكسىندە ادام قۇقىقتارىنىڭ ورەسكەل بۇزىلۋىنا جانە قۇربانداردىڭ قادىر-قاسيەتىنە قاتىستى شىندىقتى بەلگىلەۋ قۇقىعى ساناتتارىنىڭ انىقتامالارىن بەكىتۋ قاجەتتىلىگى تۋىندايدى. وسىعان بايلانىستى قولدانىستاعى زاڭنامالارعا وزگەرىستەر ەنگىزۋ قۋعىن-سۇرگىنگە ۇشىراعان زارداپ شەككەندەردى اقتاۋعا (وڭالتۋعا) جاتاتىن جاڭا ساناتتارمەن اقتاۋ جونىندەگى نورماتيۆتىك-قۇقىقتىق اكتىلەردى تولىقتىرۋدى تالاپ ەتەدى.
بىلتىر پرەزيدەنت: «رەپرەسسيا جىلدارى قازاقستانعا كەڭەس وداعىنىڭ ءار تۇكپىرىنەن 5 ميلليونعا جۋىق ادام جەر اۋدارىلدى, ال 100 مىڭعا جۋىق وتانداسىمىز رەپرەسسيانىڭ قاتال شەڭگەلىنە ءتۇسىپ, 20 مىڭ ازامات اتىلىپ كەتتى. وسىنىڭ بارلىعى «حالىق ۇنىنە قۇلاق اساتىن مەملەكەت» تۇجىرىمداماسى اياسىندا تەرەڭ زەرتتەلىپ, الەۋمەتتىك ساياسي ميسسياسىن ورىنداۋى قاجەت» دەگەن ەدى. وسىعان سايكەس, بۇل ماسەلە بويىنشا كوميسسيا قۇرامىندا قىزمەت ەتكەن تاجىريبەلى زاڭگەرلەر مەن زاڭ سالاسىنىڭ عالىمدارى قۋعىن-سۇرگىن قۇرباندارىن اقتاۋ جونىندە جاڭا زاڭ جوباسىن جاساپ, پارلامەنتتىڭ قاراۋىنا ۇسىندى.
– وتكەن جىلى ساياسي قۋعىن-سۇرگىن قۇرباندارىن تولىق اقتاۋ جونىندەگى مەملەكەتتىك كوميسسيا جۇمىسىن اياقتادى. رەسەي ارحيۆتەرىندەگى قۇجاتتارعا تولىق قول جەتكىزە الدىق پا؟
– مەملەكەتتىك كەڭەسشى ەرلان قارين حالىق اراسىندا ۇلكەن قولداۋ تاۋىپ, ەلدىڭ ريزاشىلىعىن تۋعىزعان ۇلكەن جوبا جۇمىسىن رەسمي تۇردە قورىتىندىلادى. الايدا بۇل جۇمىس عىلىم اياسىندا جالعاسىن تابۋى كەرەك سەكىلدى. مەملەكەتتىك تۇرعىدان باعدارلامالىق-نىساندىق قارجىلاندىرۋ جولىمەن ىزدەستىرۋ, عىلىمي اينالىمعا رەپرەسسيانىڭ كوپتەگەن قۇجاتى مەن دەرەگىن ءالى دە ەنگىزۋ قاجەت.
ويتكەنى ارحيۆتەردە ساقتالعان بۇل كەزەڭدەر مەن رەپرەسسيا باعىتتارىنا قاتىستى اشىلماعان, زەرتتەۋشى قولىنا تۇسپەگەن قۇجاتتار مەن مالىمەتتەر وتە كوپ. ساياسي قۋعىن-سۇرگىننىڭ جازىقسىز قۇرباندارى, ونىڭ ىشىندە قازاقستاننىڭ بوستاندىعى, تاۋەلسىزدىگى جانە اۋماقتىق تۇتاستىعى ءۇشىن كۇرەسۋشىلەردىڭ شەتەلدەردە, رەسەي مەن تمد ەلدەرى ارحيۆتەرىندە ساقتالعان قۇجاتتار تولىقتاي قارالىپ بولعان جوق. بۇل قۇجاتتار زەردەلەنىپ, كوشىرمەلەرىن ەلگە اكەلۋىمىز كەرەك. كۇشتەپ قونىستاندىرۋ جانە وتىرىقشىلاندىرۋ قۇرباندارى بلوگى بويىنشا دا شەتەلگە بوسىپ كەتكەن, اشتان ولگەن وتانداستارىمىزدىڭ دەرەكتەرى ءالى دە تولىقتىرۋدى قاجەت ەتەدى. اسكەري تۇتقىنداردىڭ دا ماسەلەلەرى بار.
قازاقستاننىڭ وڭىرلەرىندە جانە ايماقتارىندا زورلىق-زومبىلىقپەن قونىستاندىرۋ مەن وتىرىقشىلاندىرۋدىڭ توتاليتارلىق ساياساتىنان ەڭ كوپ زارداپ شەككەندەرگە مونۋمەنتتەر, ەسكەرتكىش تاقتالارىن ورناتۋ, كوشەلەرگە زورلىق-زومبىلىقپەن قونىستاندىرۋ مەن وتىرىقشىلاندىرۋعا قارسى تۇرۋ قوزعالىسىنىڭ ەڭ بەلسەندى قاتىسۋشىلارىنىڭ ەسىمدەرىن بەرۋ سەكىلدى ماڭىزدى ىستەر تولىق اتقارىلعان جوق. ساياسي قۋعىن-سۇرگىن قۇرباندارىن ەسكە الۋ كۇنىندەگى مىندەتتى ءىس-شارالار تىزىمىنە كۇشتەپ قونىستاندىرۋ مەن وتىرىقشىلاندىرۋ تاقىرىبىن ەنگىزگەن دۇرىس. توتاليتارلىق ساياساتتىڭ قۇربانى بولعان بارلىق ورىندى كورسەتە وتىرىپ, قازاقستاندا كۇشتەپ قونىستانۋ جانە وتىرىقشىلاندىرۋ قۇرباندارىنىڭ ينتەراكتيۆتى كارتاسىن جاساعان ابزال.
بۇعان قوسا «جارتىلاي فەودالدار مەن كۋلاكتاردىڭ دەرەكقورىن» قۇرۋ تاجىريبەسىنە سۇيەنە وتىرىپ, كۇشتەپ قونىستانۋ جانە وتىرىقشىلاندىرۋ قۇرباندارىنىڭ دەربەستەندىرىلگەن دەرەكقورىن قۇرۋ كەرەك. وسى تاقىرىپتا كىتاپتار, قۇجاتتار مەن ماتەريالدار جيناقتارى, ماقالالار مەن دەرەكتى فيلمدەر سەرياسىن شىعارۋ قاجەت. حح عاسىردىڭ 20-50-جىلدارىنداعى ساياسي قۋعىن-سۇرگىن قۇرباندارى مەن كسرو-داعى توتاليتارلىق رەجىمدى قۋعىن-سۇرگىن ساياساتىنىڭ سالدارىن كورەرمەنگە جەتكىزۋ ءۇشىن ارنايى تەلەارنا قۇرۋدى ۇسىنامىز.
كۇشتەپ قونىستانۋ جانە وتىرىقشىلاندىرۋدان كوپ زارداپ شەككەن ايماقتا وسى تاريحي قۇبىلىستىڭ ەگجەي-تەگجەيىن كورسەتۋ ءۇشىن اشىق اسپان استىنداعى ارنايى مەموريالدىق مۋزەي قۇرۋ كەرەك. سونداي-اق بۇل ماسەلەنى ودان ءارى تەرەڭدەتە ءتۇسىپ, ساياسي قۋعىن-سۇرگىن قۇرباندارىنىڭ تاجىريبەسىن زەرتتەۋ جانە ىزدەستىرۋ ماقساتىندا رەسپۋبليكالىق جوبالىق كەڭسە بازاسىندا عىلىمي ورتالىق نەمەسە ينستيتۋت ۇيىمداستىرۋ دا اسا ماڭىزدى ءىس.
– بۇل ۇسىنىستارىڭىزدان بولەك, زەرتتەۋ بارىسىندا جۇمىستارىڭىزدى قوعامدا ناسيحاتتاۋ باعىتىندا قانداي ءىس-شارالار اتقارىلدى؟
– كوميسسيا جۇمىسىنىڭ مىندەتتەرى مەن ماقساتتارىن ناسيحاتتاۋ, ءتۇسىندىرۋ بارىسىندا اۋدان, قالا تۇرعىندارى, جوو ستۋدەنتتەرى, جاستارمەن ءارتۇرلى فورماتتا كەزدەسۋلەر وتكىزىلدى. قالاداعى قوعامدىق ورتالىقتاردا قۋعىن-سۇرگىن قۇرباندارىنىڭ ۇرپاقتارىمەن كەزدەسۋ ۇيىمداستىرىپ, باق بەتتەرىندە ماقالالار, سۇحباتتار جاريالاندى. اشىپ ايتساق, 10 رەت حالىقپەن كەزدەسۋ, مەكتەپ وقۋشىلارى, كوللەدج, جوو ستۋدەنتتەرىمەن 22 كەزدەسۋ, باق-تا 127 ماقالا, زەرتتەۋ جۇمىس توبى مۇشەلەرىنىڭ قاتىسۋىمەن ەفيرگە 19 تەلەحابار شىعارىلدى. جۇمىس كەزەڭىندە ايماقتىق كوميسسيانىڭ 10 ءماجىلىسى, 3 عىلىمي-تاجىريبەلىك كونفەرەنتسياسى, 4 دوڭگەلەك ۇستەلى ۇيىمداستىرىلدى. الماتى, استانا, اقتاۋ قالالارىندا وتكەن رەسپۋبليكالىق كونفەرەنتسيالارعا دا قاتىستىق. كوميسسيا قۇرامىنا تاڭداۋلى عالىمدارمەن قاتار جاس زەرتتەۋشىلەر دە تارتىلدى. مۇنداي يگى ءىس-شارالار مەن باسقوسۋلار جاستاردى عىلىمعا باۋلۋعا, زەرتتەۋ جۇمىستارىمەن اينالىسۋعا ىنتالاندىرادى.
عىلىمي-تاجىريبەلىك كونفەرەنتسيا جيناقتارىنا 100-گە جۋىق عىلىمي ماقالا جاريالاندى. 2021-2023 جىلدارى 56 ءىسساپار ۇيىمداستىرىلدى, ونىڭ ىشىندە قازاقستاندىق ارحيۆتەر – 24, اۋداندىق ارحيۆتەر – 29, شەتەلدىك – 3 (استراحان جانە ورىنبور وبلىستارى (رف) ارحيۆتەرىنە). ونىڭ ۇستىنە, الەۋمەتتىك جەلىلەردە (Facebook, Instagram, ت.ب.) پاراقشالار اشىلىپ, ايماقتىق كوميسسيانىڭ جۇمىسى تۋرالى ارنايى حابارلامالار جازىلىپ وتىردى.
جازىقسىز جازالانىپ, قۋعىنعا تۇسكەن ازاماتتار اقتالىپ, اتا-بابالارىمىزدىڭ الدىنداعى قاسيەتتى پارىزىمىزدى ورىنداساق, تاريحتىڭ جىبەرگەن قاتەلىكتەرى مەملەكەتتە ەندى قايتالانباسا, ۇرپاققا, كەيىنگى بۋىنعا ساباق بولسا ەكەن دەگەن تاربيەلىك مانىنە ءىس جۇزىندە قول جەتكىزسەك, ەڭبەگىمىزدىڭ ەڭ باستى قورىتىندىسى وسى بولماق.
– اڭگىمەڭىزگە راحمەت.
اڭگىمەلەسكەن –
زەيىن ەرعالي,
«Egemen Qazaqstan»
