قويما كوپ, قوياتىن ورىن جوق...

تاپشىلىق – سۇرانىستىڭ «تۋعان اعاسى»

«Focus Logistics» باس ديرەكتورىنىڭ ورىنباسارى اسەت ق ۇلىسباەۆتىڭ ايتۋىن­شا, قازىر ماركەتپلەيس, ازىق-ت ۇلىك رەتەيلى, ديستريبيۋتور جانە لو­گيس­­­تي­كالىق وپەراتورلار تاراپىنان جاڭا الاڭقايلارعا دەگەن سۇرانىس كۇشتى.

«ەلدەگى كوپتەگەن قويما 10-12 جىل بۇرىن سالىنعان. سول ۋاقىتتان بەرى جاڭا اۋقىمدى الاڭدار تۇرعىزىلمادى. تاۋارلاردىڭ باسىم بولىگى ءالى كۇنگە قويماعا اينالدىرىلعان كەڭەستىك عي­ما­راتتاردا ساقتالادى. الداعى ەكى جىلدا «Focus Logistics» دەۆەلوپەرى ال­­­ما­­تىدا 120 مىڭ شارشى شاقىرىم جاڭا قويمانى پايدالانۋعا بەرۋدى جوس­پارلاپ وتىر. اسىرەسە وسى الماتى اگلومەراتسيا­سىندا تۇتىنۋدىڭ جوعارى دەڭگەيى بايقالادى – سىرتتان كەلگەندەردى ەسەپكە العاندا 2,8 ملن ادام تۇرادى. شاھارداعى جەتىسپەۋشىلىك كولەمى – 300 مىڭ ­شار­شى شاقىرىم», دەيدى.

«IBC Real Estate» كونسالتينگ كومپانياسى اناليتيكتەرىنىڭ دەرەگى بو­يىنشا, 2023 جىلى 70 مىڭ شارشى مەتر جاڭا قويما سالىنعان.

«2023 جىلدىڭ باسىندا ينفلياتسيا­نىڭ كۇرت ءوسۋى قۇرىلىس قارقىنىن باياۋ­­لاتىپ تاستادى. بىراق 2024 جىلدىڭ باسىندا اقشا-نەسيە ساياساتىنىڭ جۇمسارۋىمەن جوبالار كولەمى دە ارتتى. قويما نىساندارىنا دەگەن ۇلكەن سۇرانىستىڭ قاسىندا بوس الاڭداردىڭ ۇلەسى بىرنەشە جىل بويى وتە تومەن دەڭگەيدە تۇر. جاڭا قويمالار قۇرىلىس ءجۇرىپ جاتقان كەزدىڭ وزىندە-اق جالعا الىنادى. ۇسىنىستىڭ از بولۋىنا نەسيە­لەۋ قۇنىنىڭ جوعارى بولۋى دا اسەر ەتەدى. بۇل ءۇردىس ءوز كەزەگىندە ارەندا مولشەرلەمەسىنىڭ ءوسىمىن ىنتالاندىرادى. 2021 جىلمەن سالىستىرعاندا ارەندا قۇنى 2 ەسە ءوستى», دەپ مالىمدەدى كومپانيا اناليتيكتەرى.

2021 جىلى قويمانى جالعا الۋدىڭ قۇنى شارشى مەترىنە ءبىر ايعا 3100-3300 تەڭگە بولسا, 2022 جىلى – 4000-4500 تەڭگە, 2023 جىلى – 4500-5000 تەڭگە, ال 2024 جىلى ناۋرىزدا 5500-5800 تەڭگە بولعان. جىل سوڭىندا كور­سەت­كىش 5800-6000 تەڭگەگە جەتەدى دەپ بولجانىپ وتىر. سوندا اۋماعى 1000 شارشى مەتر بولاتىن الاڭدى جالعا الۋدىڭ ءبىر ايلىق باعاسى (شارشى مەترى 5500 تەڭگە جاعدايىندا) 5 500 000 تەڭگە بولسا, جىلدىق اقىسى – 66 000 000 تەڭگە.

قىمباتشىلىق تۋرالى پىكىردى لوگيستيكا سالاسىنىڭ ساراپشىسى تيمۋر وسپانوۆ تا قۋاتتايدى.

«ورتالىق ازياداعى قويما نارى­عى جابىق كلۋب سەكىلدى, سەبەبى وندا كىرۋ قۇنى تىم قىمبات. شەتەلدە قويما نارىعى كلاستارعا بولىنبەيدى. ارىپ­تەستەرىمنىڭ ايتۋىنشا, مۇنداي ءبولى­نىس­تى تمد نارىعى ءۇشىن ويلاپ تاپقان. ويتكەنى كەڭەستىك مۇرانىڭ ارقاسىندا بىزدە وداق ىدىراعاننان كەيىن تا­ۋار ساقتاۋ ءۇشىن پايدالانىلعان كوپ­تە­گەن ونەركاسىپتىك جىلجىمايتىن م ۇلىك بولدى. ولار ساپالى زاماناۋي قويما ستاندارتتارىنا سايكەس كەل­مەدى, سوندىقتان جىكتەلە باستادى. ال سۇرا­­نىسقا كەلسەك, ول وتە جوعارى. 2020 جىل­دان كەيىن قاتتى ارتا باستادى. بۇل ءبىرىن­شى كەزەكتە رەسەيلىك كومپانيالار رەلو­كاتسياسىمەن بايلانىستى», دەدى ساراپشى «CREW Warehouse-2023» كونفەرەنتسياسىندا.

الاڭنىڭ تاپشىلىعى مەن باعاسىنا الاڭداعان كومپانيالار قويما لوگيس­تيكاسىن سەرۆيستىك پروۆايدەرلەرگە تاپسىرۋعا كوشكەن. كروسس-دوكينگتى, قايتا وراۋدى جانە تاڭبالاۋدى قوسا العاندا, جاۋاپتى ساقتاۋعا سۇرانىس ءبىرىنشى جارتىجىلدىقتا 60-75%-عا (ەلدىڭ وڭىرىنە بايلانىستى) وسكەن. تۇراق­تى سۇرانىستى ءبىرىنشى كەزەكتە حا­لىقارالىق كومپانيالار قالىپ­تاس­­تىرىپ جاتىر, ولاردىڭ ەداۋىر بو­لىگى قويما لوگيستيكاسىن اۋت­سور­­سينگكە بەرەدى. «لوگيستيكانىڭ ءۇشىن­شى بۋىنى» اتانعان 3PL-قىزمەت ايا­سىن­­دا قىزمەتتىڭ كەشەندى نۇسقاسى ۇسىنىلادى – پروۆايدەر تاۋاردى ساقتاۋ, تاسىمالداۋ, قاپتاۋ, تاڭبالاۋ سياقتى مىندەتتەردىڭ بارلىعىن ءوز موي­نىنا الادى. تاپسىرىس بەرۋشى كومپانيا قويما ىزدەپ باس اۋىرتپايدى. لوگيستيكالىق وپەراتورلاردىڭ دەرەگىنشە, e-commerce ويىنشىلارى اراسىندا ءدال قازىر فۋلفيلمەنتكە (لو­گيستيكالىق كەشەندى قىزمەت) دەگەن سۇرا­نىس ارتىپ كەلەدى.

نارىقتا كىمنىڭ ءباسى جوعارى؟

وتان­دىق نارىققا شەتەلدىك (اسى­رەسە رەسەيلىك) لوگيستيكالىق وپەرا­تور­لار جاپپاي ورنىعىپ جاتىر. پەك بىلتىر ماۋسىمدا الماتىدا كەشەندى لوگيستيكاعا كولەمى 3 مىڭ شارشى مەتر­­دەن استام قويما اشتى. «Major» 2025 جىلدىڭ سوڭىنا دەيىن قالادا 5 مىڭ شارشى مەترلىك جاڭا حاب سالۋدى جوس­پارلاپ وتىر. «Spark» الماتىداعى الاڭىن 14 مىڭ شارشى مەترگە ۇلعايتتى, الداعى جىلداردا 18 قالادان قويما اشۋ­­دى كوزدەيدى.

«ILP Group» الماتىدا 23 مىڭ شارشى مەتر بولاتىن, «AIE Logistics» استانادا 20 مىڭ شارشى مەتر بولاتىن قويما سالۋدا. «Focus Logistics» 2025 جىلى جالپى اۋماعى 500 مىڭ شارشى مەتر بولاتىن ەڭ ءىرى ساۋدا-لوگيستيكالىق ورتالىعىن پايدالانۋعا بەرمەك. جوبادا قويمامەن قاتار اۋماعى 100 مىڭ شارشى مەترلىك light industrial (زاماناۋي وندىرىستىك-قويما نىساندارى) قۇرىلىسى جانە جىل سايىنعى وتكىزۋ قابىلەتى 100 مىڭ جفە بولاتىن كونتەينەرلىك تەرمينال قۇرىلىسى قاراستىرىلعان.

ەلدەگى قويما نىساندارىنىڭ نەگىزگى رەزيدەنتتەرى رەتىندە بىرنەشە كومپانيا­نى ايتا الامىز:

• «DNS», «LC Waikiki», «Small», «Mango», «Inditex», «Metro», «Koton», «LPP», «OBI», «Nike», «Galmart», «Magnum», «دەتسكي مير», «سپورت­ماس­تەر», «زولوتوە يابلوكو», «Reebook», «Leroy Merlin» سياقتى كوپ كانالدى ريتەيل­­دەر;
• «Kaspi», «Sulpak», «Alser», «Clovo», «Wildberries», «Jmart», «Mechta.kz», «Technodom», «Ozon», «Halyk Market», «Lamoda», «AliExpress», «Shop.kz», «Carefood» سەكىلدى ونلاين ريتەيلدەر;
• «CDEK», «DPD», «Jet Logistic», «TMSlog», «Boxberry», «DHL», «Atasu» سەكىلدى لوگيستەر;
• «پريما», «Akniet», «STN», «RPV Trade», «Viled», «Al-Style» سەكىلدى ديستريبيۋ­­­تورلار وتاندىق قويما نارى­­عى­نىڭ باستى تۇتىنۋشىلارى سانالادى.

جالپى, لوگيستيكا-قويمالاۋ نارى­عىن­دا ماركەتپلەيستەردىڭ ءباسى ارتىپ كەلە جاتقانى بەلگىلى. ءدال قازىر وتاندىق نارىقتا جەرگىلىكتى ريتەيلەر – «Kaspi.kz»-ءتىڭ ۇلەسى باسىم. سەرۆيستىڭ بىلتىرعى تاۋار اينالىمى 2022 جىلمەن سالىستىرعاندا 45 پايىزعا ارتىپ, 9,2 ملرد دوللارعا جەتكەن. دەگەنمەن جاقىن پەرسپەكتيۆادا «Kaspi.kz»-پەن باسەكەلەسۋگە نيەتتى قوس رەسەيلىك ماركەتپلەيس بار, ولار – «Wildberries» جانە «Ozon». «Wildberries»-ءتىڭ ەلىمىزدىڭ
6  قالاسىندا  9  قويما نىسانى بار. جيىنتىق كولەمى – 111,8 مىڭ شارشى شاقىرىم. 150 مىڭ شارشى شاقىرىم بولاتىن قويما استانا قالاسىندا جوبالانىپ جاتىر. «Ozon»-نىڭ استانا مەن الماتىدا ەكى نۇكتەسى جۇمىس ىستەيدى, جيىنتىق كو­لەمى – 42,5 مىڭ شارشى مەتر. الما­تىدا كولەمى 42 مىڭ شارشى مەتر بولاتىن الىپ قويما سالىنىپ جاتىر.

ساراپشىلاردىڭ ايتۋىنشا, ەلدەگى قويما نارىعى ءالى دامۋ كەزەڭىندە. نارىققا كىمنىڭ ۇستەمدىك جۇرگىزەرى, ياعني باسىم ۇلەستى ءوز لوگيستيكاسىن قالىپتاستىراتىن ونلاين-ريتەيلدەر («Wildberries» سياقتى) يەلەنە مە, الدە نارىقتاعى ءىرى ويىنشىلاردىڭ بارلىق لوگيس­­­تيكالىق ۇدەرىسىن ۇيلەستىرۋگە بەيىم لوگيستيكالىق كومپانيالار («Kaspi.kz» سياقتى) العا شىعا ما, ول جا­­­قىن جىلداردا شەشىلمەك.

ءبىر اقيقات بار, ەلەكتروندى كوممەرتسيا ەلدەگى قويما نارىعىن دامىتۋدا ەڭ باستى قوزعاۋشى كۇش بولىپ وتىر. بۇعان پاندەميا, گەوساياسي جاعداي, جەتكىزۋ تىزبەگى مارشرۋتىنىڭ وزگەرۋى, ەلدەگى بوس كەڭىستىك سەكىلدى فاكتورلار ۇلەس قوستى.

«قالا اگلومەراتسياسى, ۋاقىت تاپ­شى­لىعى, قولما-قول ەمەس تولەمنىڭ بە­لەڭ الۋى بولشەك ەلەكتروندى كوممەر­تسيا نارىعى ءوسىمىنىڭ درايۆەرى بولدى. حالىقتىڭ باسىم بولىگى تاۋاردى ونلاين ساتىپ الۋعا ادەتتەنە باستادى. بۇعان 2023 جىلدىڭ ءبىرىنشى جارتىسىندا ورتاشا چەكتىڭ تومەندەۋى (-4%), ترانزاكتسيا سانىنىڭ ارتۋى (+87%) دالەل بولا الادى. كەيىنگى بەس جىلدا e-com سالاسىنىڭ ورتاشا جىل­دىق مان­دەگى ءوسىمى 62-63 پا­يىزدى قۇرا­دى. بىلتىر نارىق كولەمى 1,8 ترلن تەڭگەدەن استى. بۇل 2022 جىلدان 33 پايىزعا جوعارى جانە ەلدەگى بولشەك ساۋدانىڭ 12 پايىزىنا جۋىقتايدى», دەيدى «Focus Logistics قازاقستان» باس ديرەكتورى دياس عاليەۆ.

ايماقتار الەۋەتىن تەڭدەستىرۋ ماڭىزدى

ماماندار ەلىمىزدىڭ ترانزيتتىك الەۋەتىن جوعارى باعالايدى. ارينە, ءوسىپ كەلە جاتقان گەوساياسي قىسىم جانە مەملەكەتتىڭ ترانزيتتىك الەۋەتكە ايرىقشا كوڭىل ءبولۋى اياسىندا ولاي باعالاماسقا شاراسى دا جوق.

«ترانسپورتتىق بايلانىستاردىڭ دامۋى جانە لوگيستيكانىڭ كۇش الا باستاۋى – مەملەكەتتىڭ باستى باسىم­دىق­تارىنىڭ ءبىرى. قازىر قازاقستاننىڭ جاھاندىق لوگيستيكالىق تىزبەكپەن ين­تەگراتسياسى بەلسەندى ءجۇرىپ جاتىر. ترانسقۇرلىقتىق مارشرۋتتارعا جاڭا ترانزيتتىك جۇك اعىنىن تارتۋ ترانزيتتىك جۇك تاسىمالىنىڭ وسىمىنە اسەر ەتتى. ترانزيتتىك جۇك تاسىمالى كەيىنگى 6 جىلدا 1,5 ەسە – جىلىنا 16,0-دەن 23,2 ملن تونناعا دەيىن ءوستى. ءوسىم نەگىزىنەن «قحر – ەو – قحر», «قحر – وا – قحر», «رەسەي – وا – رەسەي» جانە ترانسكاسپي حالىق­ارا­لىق كولىك ءدالىزى باعىتىنداعى ءتران­زيتتىڭ ۇلعايۋىمەن مۇمكىن بولدى. جالپى, تاسىمال كولەمىنىڭ 94 پا­يىزدان استامىن قۇرايتىن ىشكى جانە ەكسپورتتىق-يمپورتتىق تاسىمالدار دا ۇلكەن ماڭىز­عا يە. وسى ورايدا ترانسپورت جانە قويمالاۋ باعىتى قارقىندى دامىدى. 2023 جىلى بۇل باعىتتىڭ ءوسىمى 7,1 پايىز (2022 جىلمەن سالىستىرعاندا) بولدى. ونىڭ ىشكى جالپى ونىمدەگى ۇلەسى 5,3 پايىزعا جەتتى. كەيىنگى جىلدارى ەكونوميكادا وسىنداي سالالاردىڭ وڭ ديناميكاسى بايقالادى», دەيدى «ەكو­نو­ميكالىق زەرتتەۋلەر ينستيتۋتى» اق وڭىرلىك زەرتتەۋلەر ورتالىعىنىڭ ديرەكتورى ەرلان كارىموۆ.

«NF Group» كونسالتينگ كومپا­نياسىنىڭ «ورتالىق ازيا, كاۆكاز, بەلارۋس رەسپۋبليكاسىنداعى ساپالى قويما نارىعى» اناليتيكالىق ەسەبىنىڭ دەرەگىنە سايكەس, ەلىمىز  قويمامەن قامتۋ كورسەتكىشى بويىنشا ورتالىق ازيادا ليدەر. بىزدە قويمانىڭ جالپى كولەمى 1,3 ملن شارشى مەتر بولسا, وزبەكستاندا بۇل كورسەتكىش – 221 مىڭ شارشى مەتر, قىرعىزستاندا – 46 مىڭ شارشى مەتر, تاجىكستاندا – 10 مىڭ شارشى مەتر.

«الايدا قازاقستاندا بوس قوي­ما­لار­دىڭ قالماۋى كوممەرتسيالىق جالعا الۋ شارتىنا تەرىس اسەر ەتىپ وتىر. جالعا الۋ مولشەرلەمەسى – مەن­شىك يەسىنىڭ پورتفەلىنە, نى­سان­نىڭ گەوگرافيالىق ورنالاسۋى­نا, الەۋەتتى جالعا الۋشىنىڭ سەنىمدىلىگى مەن پرو­في­لىنە بايلانىستى. ا كلاسىنداعى قوي­ما­لاردىڭ ايلىق شارشى مەتر قۇنى – 4000-4500 تەڭگە توڭىرەگىندە. «Krisha.kz» ينتەرنەت-رەسۋرسىنىڭ تالداۋىنشا, ەلدە الاڭى 1000 شارشى مەتردەن اساتىن 300-دەن استام قويما نىسانى بار. سونىڭ 64 نىسانى الماتىدا. قالادا ورتالىق ازياداعى ەڭ ءىرى ا كلا­سىن­داعى مۇزداتقىش قويمالارى بار بىرەگەي لوگيستيكالىق وپەراتورلار بار, ولاردىڭ قىزمەتتەرى بارلىق نيەت بىل­دىرۋ­شىلەر ءۇشىن قولجەتىمدى», دەيدى ورتالىق باسشىسى.

ساراپشىنىڭ ايتۋىنشا, سىرتقى ساۋداداعى وڭىرلەر پوزيتسياسى بىركەلكى ەمەس. نەگىزگى ەكسپورتتاۋشى ءوڭىر اتى­راۋ (ەكسپورتتىڭ 34 پايىزى تيەسىلى) بولسا, ءىرى يمپورتتاۋشى ءوڭىر – الماتى (يمپورتتىڭ 40 پايىزى تيەسىلى). وزگە وڭىرلەر ۇلەسى شامالاس جانە 10 پايىزدان اسا قويمايدى. مۇندايدا قويما تاپشىلىعى الماتىدا قاتتى سەزىلەدى, سوعان قاراماستان وزگە ايماقتارداعى لوگيستيكانىڭ دامۋىنا دا ەرەكشە ءمان بەرىلۋى كەرەك دەيدى.

ونىڭ پىكىرىنشە, جەر تەلىمىن ءبولۋ جانە ءتيىستى ينفراقۇرىلىم جۇرگىزۋ ەسەبىنەن قويما كولەمىن كوبەيتۋگە بولادى.

«دامىپ كەلە جاتقان نارىقتا ءىرى جەرگىلىكتى بولشەك ريتەيلدەر ءبىرىن­شى بولىپ جوعارى ساپالى قويما كەڭىس­تى­گىنە سۇرانىس جاساي باستايدى. ا كلاس­تى قويمالارعا سۇرانىستى جوعارى ساپالى لوگيستيكالىق جۇيە­لەر­دى قاجەت ەتەتىن حالىقارالىق برەند­تەر قا­لىپ­تاستىرادى. رەسپۋب­لي­كالىق ماڭىزى بار قالالاردا نەگىزگى لوگيس­تي­­كالىق ورتالىقتار قۇرىل­عا­نىن ەس­كە­رە وتىرىپ, كاسىپ­كەرلەرگە جەر تەلىم­دەرىن ءبولىپ, قاجەتتى ينفرا­قۇ­رى­لىممەن قامتاماسىز ەتۋ ارقىلى وزگە وڭىر­لەر­دە بيزنەستى دامىتۋعا ىنتا­­­لان­دىرۋ جۇمىستارىن جۇرگىزگەن ءجون. اتاپ ايتقاندا, جەرگىلىكتى اۋەجاي, تەمىر­جول, اۆتوموبيل جولىنىڭ الە­ۋە­تىن پايدالانۋ, سونداي-اق جوعارى ساپالى ينجەنەرلىك ينفراقۇرىلىم قىز­مەت­تە­رىن كورسەتۋ كەرەك», دەيدى.

دياس عاليەۆ قازاقستانداعى لوگيس­تيكانى تەمىرجولدان ءبولىپ قاراي المايمىز, ويتكەنى جەتكىزۋ ءۇشىن قا­شىق­تىق وتە ۇلكەن دەگەن وي ايتادى.

«سول سەبەپتى قويما ينفراقۇرى­لى­مىن تەمىرجول جانە اۆتوجول نۇك­تە­لەرىنە جاقىن جەرگە ورنالاستىرۋ وتە ماڭىزدى. ءتىپتى رەسەي اۋماعىندا اۆتوموبيل ترانسپورتىمەن جۇمىس ىستەيتىن كلاسسيكالىق مار­كەت­پلەيس­­تەر­دىڭ ءوزى ەلىمىزدە تەمىر­جول لوگيستيكا­سىنا وتۋگە نازار اۋدارا باستادى», دەيدى ساراپشى.

«قازپوشتا» باسقارما توراعاسى اسەل جاناسوۆانىڭ ايتۋىنشا, ءدال قازىر قوي­­ما­عا ينۆەستيتسيا قۇيۋدىڭ ماڭىزى زور.

«كانادادا 648 مۋلتيمودالدى قوي­­ما بار ەكەن, ال «قازپوشتادا» ۇشەۋ عانا. كليەنتكە جاقىن بولۋ ءۇشىن بىزگە تەزىرەك قويمالار سالۋ كەرەك. بيىل اقتوبە, الماتى, استانا قالا­لارىندا, تۇركىستان, الماتى, سولتۇستىك قازاقستان وبلىستارىندا قويما قۇرىلىستارى باس­تالدى. سونىڭ ار­قاسىندا اتالعان ءوڭىر تۇرعىندارى تاپسىرىس بەرگەن تاۋارلارىن 7 ەمەس, 2 كۇن ىشىندە الاتىن بولادى», دەيدى ول.