توسىننان كەلەتىن اپاتتىڭ الدىن الۋ ماڭىزدى

قالىپتى ومىرگە قايتا ورالۋ

ۆيتسە-پرەمەر قانات بوزىمباەۆ ەلدەگى سۋ تاسقىنى جاعدايى تۇراقتانىپ جاتقانى تۋرالى ايتتى. دەسە دە, وسى اپتادا اتىراۋ وبلىسىندا سۋ تاسقىنىنىڭ شارىقتاۋ شەگى بولادى دەگەن بولجام بار. بۇگىندە جايىق وزەنىندەگى سۋ دەڭگەيى يندەربور مەن ماحامبەت كەنتىندەگى سۋ بەكەتتەرىندەگى قاۋىپتى بەلگىلەردەن اسىپ ءتۇستى. قازىر وڭىردە اۋماققا توپىراق ءۇيۋ, قۇم تولتىرىلعان قاپشىقتاردى توسەۋ, سۋ ايداۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلىپ جاتىر.

ەلدىڭ سەگىز وڭىرىندە جەرگىلىكتى اۋقىمداعى توتەنشە جاعداي رەجىمى ساقتالىپ وتىر. اقتوبە وبلىسىنداعى ەكى ەلدى مەكەندە ءالى دە كولىك قاتىناسى جوق. تۇرعىندار ازىق-ت ۇلىكپەن جانە ءدارى-دارمەكپەن قامتاماسىز ەتىلگەن. سۋ باسقان ايماقتاردان 119 مىڭنان استام ادام, ونىڭ ىشىندە 44 مىڭ بالا ەۆاكۋاتسيالاندى. بۇگىندە 55,6 مىڭ ادام ءوز ۇيلەرىنە ورالدى. ەندى ەۆاكۋاتسيالاۋ بەكەتتەرىندە 5 مىڭعا جۋىق ازامات قالدى.

سۋ تاسقىنى سالدارىنان 12 908 تۇرعىن ءۇيدى سۋ باستى. ءۇش وڭىردە ءالى 264 ءۇي سۋ استىندا قالىپ وتىر. سونداي-اق 18 025 ساياجاي ءۇيى بار 25 921 جەر ۋچاسكەسىن دە سۋ سۋ باسقان.

بۇگىندە 20 600 وتباسى 100 اەك مول­شەرىندە ءبىر رەتتىك تولەم الدى. تولەنگەن قاراجاتتىڭ جالپى سوماسى 7,5 ملرد تەڭگەنى قۇرادى. 680 وتباسىنا 362 ملن تەڭگە كولەمىندە كەلتىرىلگەن ماتەريالدىق شىعىن وتەلدى. 568 وتباسى 710 ملن تەڭگەگە تۇرعىن ءۇيدى جوندەۋگە جانە قالپىنا كەلتىرۋگە وتەماقى الدى. وڭىرلەردە كەلتىرىلگەن زالالدى باعالاۋ جانە وتەۋ جۇمىستارى جالعاسىپ جاتىر. جاعداي تۇراقتى باقىلاۋدا.

ۇكىمەت باسشىسى ءتيىستى قۇرىلىمدارعا تاسقىنعا قارسى جۇمىستاردى جالعاس­تىرۋ­دى تاپسىردى. اسىرەسە جايىق وزەنىندەگى قاۋىپ­تى دەڭگەيدەن اسىپ كەتكەن يندەربور جانە ماحامبەت ەلدى مەكەندەرىندەگى جاعداي­دى باقىلاۋعا الۋ كەرەك. «ەۆاكۋاتسيالىق بەكەتتەر كەز كەلگەن ۋاقىتتا ادامدار­دى قابىلداۋعا دايىن بولۋعا ءتيىس. كۇشتەر مەن قۇرالدار دا ساقاداي ساي تۇرۋى كەرەك. سۋ رەسۋرستارى مينيسترلىگى مەن اتىراۋ وبلىسىنىڭ اكىمدىگى جايىق وزەنىندەگى سۋ دەڭگەيىنە تۇراقتى مونيتورينگ جۇرگىزۋدى قامتاماسىز ەتسىن», دەدى و.بەكتەنوۆ.

اقتوبە وبلىسىندا ەكى ەلدى مەكەندە ءالى كۇنگە كولىك قاتىناسى جوق. وندا ازىق-ت ۇلىك پەن ءدارى-دارمەكتىڭ بولۋىن مۇقيات باقىلاۋعا الۋ قاجەت. ەلەكتر جارىعىنسىز وتىرعان اۋىلداردا جوندەۋ جۇمىستارىن تەزدەتۋ كەرەك. «سونداي-اق سۋ تاسقىنى جاعدايى تۇراقتالعان وڭىرلەردە اكىمدىكتەر باعالاۋ جانە جوبالاۋ جۇمىستارىن كۇشەيتۋگە ءتيىس. كەلتىرىلگەن زالالدى وتەۋ, ونىڭ ىشىندە ۇيلەر مەن ينفراقۇرىلىمدى قالپىنا كەلتىرۋ جونىندەگى بارلىق شارا بەلگىلەنگەن مەرزىمدە ىسكە اسىرىلۋى ءلازىم. ءبىز زارداپ شەككەن تۇرعىنداردىڭ مۇمكىندىگىنشە تەزىرەك قالىپتى ومىرگە قايتا ورالۋىن قامتاماسىز ەتۋىمىز كەرەك», دەدى پرەمەر-مينيستر.

تۋريستىك ايماقتاردا  قولايلى جاعداي جاساۋ قاجەت

پرەزيدەنتتىڭ وتكەن جىلعى حالىققا ارناعان جولداۋىندا ايتىلعان تاپسىرمالارىن جۇزەگە اسىرۋ بويىنشا جۇرگىزىلىپ جاتقان جۇمىستار تۋرالى تۋريزم جانە سپورت ءمينيسترى ەرمەك مارجىقپاەۆ, بۇقارالىق ءتۋريزمدى دامىتۋ مەن ينۆەستور تارتۋدا الەۋەتى جوعارى بىرقاتار ءوڭىردىڭ باسشىسى بايانداما جاسادى.

بىلتىرعى جىلدىڭ قورىتىندىسى بو­يىنشا تۋريزم سالاسى نەگىزگى كورسەتكىشتەر بويىنشا تاريحي ەڭ جوعارى دەڭگەيگە جەتتى. ەلىمىزگە 9,2 ملن شەتەلدىك كەلدى, سونداي-اق وتاندىق تۋريستەر سانى 9,6 ملن ادامنان استى. تۋريستەرگە 230 ملرد تەڭگەنىڭ قىزمەتى كورسەتىلىپ, قازىنا 450 ملرد تەڭگە سالىق تۇسىمىمەن تولىقتى. نەگىزگى كاپيتالعا سالىنعان ينۆەستيتسيا كولەمى وتكەن جىلى 53%-عا ارتىپ, 787 ملرد تەڭگەنى قۇرادى. ال بيىلعى ءبىرىنشى توقساننىڭ قورىتىندىسى بويىنشا سالاعا سالىنعان ينۆەستيتسيا 3 ەسەگە ءوسىپ, 177 ملرد تەڭگەگە جەتتى.

دەسە دە, ولجاس بەكتەنوۆ ينۆەستيتسيا تارتۋ دەڭگەيىنىڭ تومەندەۋى تىركەلگەن, تۋريستىك الەۋەتى تولىق ىسكە اسىرىلماعان بىرقاتار ءوڭىردى اتادى. بۇل – اتىراۋ, قارا­عاندى, پاۆلودار, اقمولا, باتىس قازاق­ستان جانە جەتىسۋ وبلىستارى. اكىمدەرگە ينفرا­قۇرىلىم ماسەلەلەرىن كەشەندى تۇر­دە شەشىپ, قىزمەت كورسەتۋ ساپاسىن تۇبە­گەيلى جاقسارتۋدى تاپسىردى. بۇگىندە 82 ەل­دىڭ ازاماتتارى قازاقستانعا ۆيزاسىز كەلە الادى, 29 ەلگە 108 باعىت بويىنشا حالىقارالىق اۋە قاتىناسى جۇزەگە اسىرىلادى.

پرەمەر-مينيستر مەملەكەت تاراپىنان تۋريستىك ايماقتاردا ينفراقۇرىلىم قامتاماسىز ەتىلىپ, ينۆەستورلار ءۇشىن قولايلى جاعداي جاسالاتىنىن ايتتى. ءوز كەزەگىندە بيزنەس تاراپى تۋريستىك اۋماقتاردى ۇقىپتى پايدالانۋدى جانە قولايلى باعامەن ساپالى قىزمەت كورسەتۋدى قامتاماسىز ەتۋى كەرەك. بۇل اۋە جانە تەمىرجول بيلەتتەرىنىڭ باعاسىنا دا قاتىستى. شاعىن ازاماتتىق اۆياتسيا مۇمكىندىكتەرىن دە ءتۋريزمدى دامىتۋعا پايدالانۋعا بولادى.

«ول ءۇشىن كولىك مينيسترلىگى ينفرا­قۇرى­لىمدى قايتا قاراپ, الەۋەتتى ينۆەس­تورلاردى تارتۋ ءۇشىن جاعداي جاساۋعا ءتيىس. سونىمەن قاتار قاۋىپسىزدىك ماسەلەلەرىن پىسىقتاپ, كورشىلەس ەلدەرمەن قاتار الىس شەتەلدەردىڭ دە تاجىريبەسىن زەرتتەپ كورۋ كەرەك. ەلىمىزدە تابيعي تۋريستىك ايماقتار شالعاي ورنالاسقان, سوندىقتان شاعىن اۆياتسيانى دامىتۋ وتە وزەكتى بولىپ تابىلادى. كىشىگىرىم ۇشاقتار مەن تىكۇشاقتارعا بەتون جولاقتار قاجەت ەمەس, شاعىن ينفراقۇرىلىم سالسا جەتىپ جاتىر. بۇل ءبىزدىڭ تابيعي جانە تاريحي ايماقتارىمىزدىڭ الەۋەتىن ارتتىرىپ, تۋرلاردىڭ جاڭا پۋلىن قالىپتاستىرۋعا ىقپال ەتەدى», دەدى و.بەكتەنوۆ.

ۇكىمەت باسشىسى كولىك, تۋريزم جانە سپورت مينيسترلىكتەرى مەن اكىمدىكتەرگە دەمالىس ايماقتارىنداعى ينفراقۇرىلىم جوبالارىنىڭ اياقتالۋىن قامتاماسىز ەتۋدى, سونداي-اق «سامۇرىق-قازىنا» قورىمەن بىرلەسىپ, پويىزدار سانىن كوبەيتىپ, اۆيابيلەتتەرگە باعا بەلگىلەۋ ماسەلەسىن شەشۋدى تاپسىردى.

ورتكە قارسى كۇرەس بايىپتالدى

سونىمەن قاتار ۇكىمەت وتىرىسىندا ءتيىستى ۆەدومستۆولار مەن اكىمدىكتەردىڭ ءورت شىعۋ قاۋپى بار كەزەڭگە دايىندىعى كۇن تارتىبىنە شىقتى. توتەنشە جاعدايلار ءمينيسترى شىڭعىس ءارىنوۆ, ەكولوگيا جانە تابيعي رەسۋرستار ءمينيسترى ەرلان نىسانباەۆ جاعداي تۋرالى باياندادى. بۇرىن ءىرى ءورت ورىن العان اباي, پاۆلودار, قوستاناي وبلىستارىنىڭ اكىمدەرى وڭىردە جۇرگىزىلىپ جاتقان الدىن الۋ شارالارى تۋرالى ەسەپ بەردى.

وتكەن جىلى ءورت 116 مىڭ گەكتاردان استام ورمان قورىن شارپىدى. ماتەريالدىق شىعىن كەلتىرىلگەن ەكولوگيالىق زالالدى ەسەپتەمەگەندە 160 ملرد تەڭگەدەن استى. وبلىس اكىمدىكتەرى توتەنشە جاعدايلار مينيسترلىگىمەن بىرگە ماتەريالدىق-تە­ح­نيكالىق جاراقتاندىرۋ, ججم رەزەرۆىن نى­عايتۋ, مينەرالداندىرىلعان جولاق­تار قۇرۋ, اۋە كەمەلەرىن تارتۋ ماسەلە­لەرىن قامتيتىن تابيعي ورتتەردىڭ الدىن الۋ جوس­پارىن بەكىتتى. سونىمەن قاتار ورمان شا­­رۋاشىلىعى مەكەمەلەرىمەن قوسىمشا 53 ءورت-تاكتيكالىق وقۋ-جاتتىعۋ وتكىزىلىپ, ور­مان كۇزەتىنىڭ 1,3 مىڭ قىزمەتكەرى وقى­تىل­دى. ءىرى ورتتەرمەن كۇرەسۋ ءۇشىن ءار وڭىردە كۇشتەر مەن قۇرالدار توبى دايىندالدى.

پرەمەر-مينيستر وتكەن جىلى ءىرى ورمان ورتتەرىن ءسوندىرۋ كەزىندە تجم اۋە كەمەلەرى جەتكىلىكسىز بولعاندىقتان, قورعانىس, ىشكى ىستەر مينيسترلىكتەرى مەن ۇلتتىق قاۋىپسىزدىك كوميتەتىنىڭ تىكۇشاق­تارى تارتىلعانىن ايتتى. قازىر قازاۆيا­قۇتقارۋ اۆياتسياسىنىڭ 19 ۇشاعى تۇراقتى دايىندىق رەجىمىندە بولسا, ونىڭ 9-ى سۋ توگەتىن قۇرىلعىلارمەن جابدىقتالعان. اۋەدەن بارلاۋ ءۇشىن 120 درون بار.

ۇكىمەت جالپى قارجىلاندىرۋ كولەمى 68 ملرد تەڭگەدەن اساتىن ورمان شارۋاشى­لىقتارىن ماتەريالدىق-تەحنيكالىق جاراقتاندىرۋدى نىعايتۋ جونىندەگى 2023-2027 جىلدارعا ارنالعان كەشەندى جوس­پاردى ىسكە اسىرىپ جاتىر. ناتيجەسىندە, وتكەن جىلى ەكولوگيا جانە تابيعي رەسۋرستار مينيسترلىگىنىڭ تابيعاتتى قورعاۋ ۇيىمدارى ءۇشىن 9 ملرد تەڭگەگە 25 ءورت ءسوندىرۋ ماشيناسى, 51 شاعىن ورمان ءورت ءسوندىرۋ كەشەنى, 154 تراكتور, 73 پاترۋلدىك كولىك, 655 بىرلىك ءورت ءسوندىرۋ تەحنيكاسىن, ال جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگاندار 6,6 ملرد تەڭگەگە 20 ءورت ءسوندىرۋ ماشيناسىن, 127 تراكتور, 76 پاترۋلدىك كولىك ساتىپ الدى. بۇعان دەيىن ورمان شارۋاشىلىعىن ماتەريالدىق-تەحنيكالىق جاراقتاندىرۋعا مۇنداي قارجى بولىنبەگەن.

ءبارىبىر قولدا بار تەحنيكانىڭ توزۋ پا­يىزى جوعارى كۇيىندە قالىپ وتىر. وندا ءورت ءسوندىرۋ ماشينالارى 72%, تراكتورلار 50%, پاترۋلدىك كولىكتەر 55%-دى قۇرايدى. بيىل كەشەندى جوسپار شەڭبەرىندە ماتەريالدىق-تەحنيكالىق جاراقتاندىرۋ جۇمىستارى جالعاسادى. بۇل ماقساتتارعا جەرگىلىكتى بيۋدجەتەن – 3,8 ملرد تەڭگە, ال ۆەدومستۆونىڭ تابيعات­تى قورعاۋ ۇيىمدارىنا ءتۇرلى قارجى كوزىنەن 15,4 ملرد تەڭگە ءبولىندى.

بيىل جاز ايلارى ىستىق ءارى قۇرعاق­شىلىق بولادى دەپ كۇتىلمەك. اسىرەسە ەلىمىزدىڭ باتىسى مەن شىعىسىندا جانە وڭتۇستىگىندە اپتاپ ىستىق ۇزاق ساقتالۋى مۇمكىن. وسىعان بايلانىستى پرەمەر-مينيستر ءورت قاۋپىنىڭ جوعارى ەكەن­ى­نە توقتالىپ, الدىن الا دايىندىقتى قامتاماسىز ەتۋدى تاپسىردى. بيىلدىڭ وزىندە 30-عا جۋىق ورمان ءورتى تىركەلدى. ماسەلەن, وتكەن جىلى ورتتەن قاتتى زارداپ شەككەن «سەمەي ورمانى» اۋماعى بيىل تاعى دا وتقا وراندى. اباي وبلىسىنىڭ اكىمدىگى باقىلاۋدى كۇشەيتۋى كەرەك. الماتى وبلىسىندا ىلە-بالقاش تابيعي رەزەرۆاتى­نىڭ اۋماعىندا دا قامىس ورتەنىپ, ۇلكەن اۋماققا جايىلىپ كەتتى. اقتوبە, اتىراۋ, قاراعاندى, جامبىل, قىزىلوردا وبلىستارىندا قامىس پەن قۋراعان ءشوپ جانىپ, ورتكە ۇلاستى.

«ورمان جانە تابيعاتتى قورعاۋ مەكەمەلەرىن ءورت ءسوندىرۋ تەحنيكالارىمەن جاراقتاندىرۋ قارقىنى ماردىمسىز. ءبىز بۇعان وتكەن جىلى كوز جەتكىزدىك. ۇشقىشسىز ۇشاتىن اپپاراتتاردىڭ تاپشىلىعى ورمان قورى مەن دالانى اۋەدەن تولىق تەكسەرۋگە مۇمكىندىك بەرمەي وتىر. قازاقستاندا مۇنداي اپپاراتتاردى جاساپ شىعاراتىندار بار. زاماناۋي تەحنيكالار مەن تابيعي ورتتەردى سوندىرەتىن قۇرالداردىڭ بولماۋى قىزىل جالىنمەن كۇرەستە شۇعىل شارالار قابىلداۋعا كەدەرگى كەلتىرەدى. بۇل ماسەلەنىڭ بارلىعى كەشەندى شەشىمدەر مەن ورتالىق جانە جەرگىلىكتى مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ ۇيلەسىمدى جۇمىسىن تالاپ ەتەدى», دەدى و.بەكتەنوۆ. ءسويتىپ, ورمان ورتتەرىن جەدەل انىقتاۋ ءۇشىن جاڭا تەحنولوگيالاردى ەنگىزۋدى تاپسىردى.

بۇگىنگى تاڭدا مەملەكەتتىك ورمان قورى­نىڭ 2%-ى عانا ورمان ءورتىن ەرتە انىقتاۋ جۇ­يە­سى­مەن قامتىلعان. «بۋراباي» ۇلتتىق پاركى­نىڭ اۋماعىندا قولدانىسقا ەنگىزىلگەن سمارت-جۇيەنىڭ ارقاسىندا كەيىنگى جىلدا­رى ونداعى ءورت وقيعاسى ايتارلىقتاي قىس­قار­دى جانە ورتكە قارسى شۇعىل ارەكەت ەتۋ جۇ­مىس­تارى كۇشەيتىلدى. بۇل تاجىريبەنى باسقا دا تابيعي پاركتەر مەن رەزەرۆاتتاردا قولدانۋ كەرەك.

پرەمەر-مينيستر ۆەدومستۆولار مەن وڭىرلەردىڭ باسشىلارىنا بىرقاتار تاپسىرما بەردى:

• اكىمدىكتەر ەلدى مەكەندەردە ءورت ءسوندىرۋ بەكەتتەرى مەن ورتكە قارسى ەرىكتى قۇرى­لىم­داردى ۇيىمداستىرۋ جۇمىس­تارىن جالعاس­تىرۋى قاجەت. سونىمەن قاتار ورمان شارۋا­شىلىعى مەكەمەلەرى كۇندەلىكتى ءورت ءسوندىرۋ قۇرالدارىمەن قامتاماسىز ەتىلۋگە ءتيىس.
• ەكولوگيا جانە تابيعي رەسۋرستار مينيسترلىگى مەن جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگاندار بۇرىن ورىن العان ورتتەردىڭ تاجىري­بە­سىن ەسكەرە وتىرىپ, ءورت قاۋپى جوعارى جەرلەردە قوسىمشا باقىلاۋ بەكەتتەرىن قويۋعا ءتيىس. سونداي-اق توتەنشە جاعدايلار مينيسترلىگىمەن جانە اكىمدىكتەرمەن بىرلەسىپ, ءورت ءسوندىرۋ كولىكتەرىمەن جانە تىكۇشاقتارمەن سۋ الۋ ءۇشىن سۋ كوزدەرى مەن ءورت ءسوندىرۋ توعاندارىن دايىنداۋ قاجەت.
• توتەنشە جاعدايلار, ەكولوگيا جانە تابيعي رەسۋرستار مينيسترلىكتەرى مەن اكىم­دىكتەرگە تابيعي ورتتەرگە قارسى شۇعىل ارە­كەت ەتۋ بويىنشا كورشى ەلدەردىڭ شەكارا ماڭىنداعى اۋماقتارىنىڭ ءتيىستى قىز­مەت­­تەرىمەن ءوزارا ءىس-قيمىلدى كۇشەيتۋ ءلازىم.
• توتەنشە جاعدايلار, مادەنيەت جانە اقپارات مينيسترلىكتەرى, اكىمدىكتەر ءورت قاۋىپسىزدىگى تالاپتارىن ساقتاۋ ماسەلەسى بويىنشا حالىق اراسىندا ءتۇسىندىرۋ جۇمىستارىن كۇشەيتىپ, ءتيىستى وقۋ-جاتتىعۋلار وتكىزۋى كەرەك.
• توتەنشە جاعدايلار مينيسترلىگى مۇددەلى مەملەكەتتىك ورگاندارمەن بىرلەسىپ, ەلدەگى ورمان جانە دالا ورتتەرىنىڭ الدىن الۋ جانە ولاردى جويۋ جونىندەگى ارنايى ۆەدومستۆوارالىق جوسپاردىڭ ىسكە اسىرىلۋىن كۇندەلىكتى باقىلاۋعا الۋعا ءتيىس.