جاپون قۇبىلىسىنىڭ سەگىز قاعيداسى

جاھاندىق ينتەرنەت جە­لى­­سىندەگى عىلىم سۇز­گى­­­سىنەن وتكەن شىنا­يى­ ەن­تسي­­­­كلوپەديالىق اقپارات كوز­دە­رى­نەن كورىپ وتىرعانىمىزداي, ەكونو­ميكالىق الەۋەتىنىڭ قۋاتتىلىعى مەن جالپىۇلتتىق ىشكى ءونىمىنىڭ اۋقىمدىلىعى جاعىنان بۇگىندە كۇللى الەمنىڭ كوشباسىندا اقش, قىتاي, گەرمانيا, جاپونيا كەلە جاتقانى كوپكە ءمالىم. اۋماعىنىڭ كولەمى جاعىنان الەمدە 61-ورىندا تۇرعان جاپونيا سىندى مەملەكەتتىڭ اقش پەن قىتاي سەكىلدى الپاۋىتتارمەن باسەكەلەسەتىنى كىمدى بولسا دا تاڭداندىراتىنى بەلگىلى. ەكىنشى دۇنيەجۇزىلىك سوعىستا بۇل مەملە­كەتتىڭ الاپات جەڭىلىسكە ۇشىرا­عانىنا قاراماستان, تەز ەسىن جيىپ, ەكونوميكاسىن قىسقا مەرزىم ىشىندە قايتا قالپىنا كەلتىرە ءبىلدى. عىلىمي الەۋەتىن دە شارىقتاتا دامىتىپ, زاماناۋي تەحنولوگيالاردى دا تەز يگەرىپ العانى – ەشكىمدى بەيجاي قالدىرمايتىن قۇپيانىڭ ءبىرى.

اتالعان جەتىستىگىنىڭ ارقاسىندا سالىق اتاۋلىنى الەمدەگى ەڭ تومەنگى دەڭگەيگە تۇسىرگەن كۇنشىعىس ەلىنىڭ فرانتسيا, يتاليا, كانادا, ۇلى­بريتانيا, گەرمانيا سياقتى وزا دامىعان قۋاتتى ەلدەرمەن قاتار كەڭەس وداعى سەكىلدى الىپ يمپەريانى دا باسىپ وزىپ, كەلەسى 40 جىل بويى اقش-تان كەيىنگى الەمنىڭ ەكىنشى ەكونوميكاسى اتانعانى دا تاڭقالارلىق قۇبىلىس.

الايدا 2010 جىلى قىتايدى العا وز­دىرىپ, ءۇشىنشى ورىنعا تۇراق­­تا­عانىمەن, 1955-1973 جىلدار ارا­لىعىندا ەكونو­ميكالىق قۋاتىن ءار جىل سايىن 10 پايىزدىق وسىممەن ەسەلەگەن جاپونيا كۇللى الەمدى اۋزى­نا قايتا قاراتىپ, «جاپوندىق ەكونوميكالىق عاجايىپقا» اينالىپ شىعا كەلگەن-ءدى. 70-جىلدارى بۇل ەل ءوز ەكونوميكاسىنىڭ كۇللى قۇرى­لىمىن قايتا رەفورمالاۋعا كىرىسىپ, وعان حالىقارالىق سيپات بەرۋگە كۇش سال­عان ەدى. وسى ساياساتىنىڭ ارقاسىندا جاپونيانىڭ سىرتقى ساۋ­دا بايلانىسى كۇرت كۇشەيىپ, كاپيتال وندىرۋگە, ەكسپورت-يمپورتقا دا ۇلكەن مۇمكىندىگى اشىلىپ, ەندىگى جەردە ترانسۇلتتىق كورپوراتسيالارى الەم ەكونوميكالارىنا بەلسەنە ەنە باستاعان-دى. ناتيجەسىندە, جاپوندىق كاسىپكەرلەر بيزنەس وشاقتارىن شەتەلدەرگە جىلجىتىپ, ونداعى وندىرىستىك بازالارىن دا قوسا قالىپتاستىرىپ العان-دى.

90-جىلدارعا قاراي جاپونيا حا­لىق­ارالىق نارىقتا قالىپتاسقان نورمالار مەن قاعيدالارعا سايكەس كەلمەيتىن ترانسشەكارالىق ساۋدا, كاپيتال قوزعالىسى جانە تەحنولوگيالار الماسۋ سەكىلدى سالالارداعى شەكتەۋلەرىن تۇگەل الىپ تاستادى. ناتيجەسىندە, كورپوراتسيالارىنىڭ ءوندىرىس جەلىلەرى جاھاندىق دەڭگەيگە كوتەرىلىپ, كۇللى الەمگە تانىلا باس­تادى. مىنە, سوندىقتان دا بولار, جاپونيا سومداعان ەكونوميكالىق عاجايىپتىڭ سىرىن ۇعۋعا تالپىنعان مەملەكەتتەر سانى كۇرت كوبەيىپ, بۇل ءۇردىس, ءتىپتى كۇنى بۇگىنگە دەيىن ەش تولاستاعان ەمەس.

جاپونيا ەكونوميكاسىنىڭ تارتىم­دى­لىعىن بۇرىنعىدان بەتەر ارتتىرا تۇسكەن تومەندەگى يننوۆاتسيالىق سيپات­­تارىن دا اتاپ كەتكەن ارتىق بول­ماس. ولاردىڭ قاتارىندا مىنالار تۇر:

– ەل ىشىندەگى تاۋار ءوندىرۋشى كوم­پا­نيالاردىڭ, سول سياقتى ولاردى شيكىزات رەسۋرسىمەن قامتاماسىز ەتۋشى قۇرىلىمداردىڭ, سونداي-اق دايىن ونىمدەردى ساتۋشى كومپانيالار مەن بانكتەردى ءبىر نۇكتەگە توعىستىرىپ, ولاردى ءبىر-بىرىمەن تىعىز بايلانىستىراتىن كەيرەتسۋ دەپ اتالاتىن دانەكەر بىرلەستىكتەردىڭ بەلسەندى قىزمەتى;

– كاسىپكەرلەر كورپۋسىنىڭ ۇكىمەت­پەن ءوزارا ءتيىمدى قارىم-قاتىناس ورنا­تۋعا باعىتتالعان ۇيىمشىلدىعى;

– جۇمىسشىلارعا ءىرى كورپورا­تسيا­لاردا ءومىر بويى قىزمەت ىستەۋ­گە كەپىلدىك بەرەتىن جاپوندىق مەنەد­جەرلىك مادەنيەتتىڭ ۇستەمدىگى;

– جۇمىسشىلاردىڭ قۇقىن قور­عاي­تىن كاسىپوداق ۇيىمدارىنىڭ بيىك ابىرويى.

كۇنشىعىس ەلى سونىمەن قاتار الەمدىك كاپيتال نارىعىندا دا وتە ماڭىزدى رولگە يە. ماسەلەن, 2021 جىلى 411 تريلليون يەنگە تەڭ تازا ينۆەستيتسيالىق ۇستانىمى بار الەمدەگى ەڭ ءىرى نەسيە بەرۋشى مەملەكەت جاپونيا بولعان ەكەن. سوسىن, بۇل ەل اسا اۋقىمدى التىن-ۆاليۋتا رەزەرۆتەرىنىڭ دە يەگەرى. بۇل تۇرعىدان كەلگەندە, جاپونيانىڭ 2021 جىلى الەمدە قىتايدان كەيىنگى 2-ورىنعا كوتەرىلگەنى وسىنىڭ ناقتى دالەلى.

ال ەندى جاپونيا سومداعان جوعارىداعى ەكونوميكالىق عاجا­يىپتىڭ تاريحي باستاۋ كوزدەرى مەن تامىرلارى قايدا جاتىر دەيتىن بولساق, ونى تومەندەگىشە تارقاتۋعا بولادى:

بىرىنشىدەن, جاپون حالقىنىڭ ءتول تاريحىمەن بىتە قايناسقان بىرەگەي مادەنيەتى مەن سالت-ءداستۇر ساباقتاستىعى;

ەكىنشىدەن, ەل-جۇر­تىنىڭ وتبا­سىلىق ءتالىم-تاربيەسىنىڭ عاسىرلار بويى جالعاسىپ كەلە جاتقان ونەگەسى;

ۇشىنشىدەن, ءبىلىم-عىلىم وردالا­رىنىڭ بيىك ساپاسى;

تورتىنشىدەن, ەستە جوق ەسكى زامانداردان باستاپ, كۇنى بۇگىنگە دەيىن ءۇزىلىسسىز جالعاسقان جاپون ەلىنىڭ يمپەراتورلار ديناستياسىنىڭ ەگوتيزم, نەپوتيزم جانە جەمقورلىق سەكىلدى جەگى­قۇرتتاردان مۇلدە ادا ءارى كىرشىكسىز تازالىعى;

بەسىنشىدەن, مەم­لە­كەتتىك قىزمەتتىڭ وزگە بۋىن­دارىنداعى كۇللى لاۋازىم يەلەرىنىڭ مەريتوكراتيالىق ۇستا­نىمدارىنىڭ بەرىكتىگى جانە تاريحي ساباقتاستىعى;

التىنشىدان, مەملە­كەتتىڭ قارا قىلدى قاق جاراتىن قۇقىق جۇيە­سى مەن ينكليۋزيۆتى ينس­تي­تۋتتارىنىڭ ادىلەتتىلىگى مەن قۋاتتىلىعى;

جەتىنشىدەن, ساياسي بيلىك پەن حالىق­تىڭ اراسىنداعى سە­نىمنىڭ سەلكەۋ تۇسپەس بۇل­جىماستىعى;

سەگىزىنشىدەن, مەملەكەت بولاشاعى مەن قاۋىپسىزدىگىنە قاتەر ءتوندىرۋى مۇمكىن كەز كەلگەن اششى شىندىق­تى حالىقتىڭ نازارىنان قۇپيا ۇستاۋعا نەمەسە جاسىرىپ قالۋعا يمپەراتورلاردىڭ ەشقاشان جول بەرمەگەندىگى.

سوسىن, بۇل اسا ماڭىزدى ءارى ەلى­مىز­گە دە وتە تاعىلىمدى اقپاراتتىڭ بۇل­تارتپاس دالەلدەرى تەك جاھاندىق امبە­باپ ەنتسيكلوپەديالاردا عانا ەمەس, سونىمەن قاتار جاپونيا تاريحى مەن مادەني قۇندىلىقتارىنا تەرەڭ بويلاپ, ولاردى ۇزاق جىل بويى ءۇزىلىسسىز زەرتتەپ-زەردەلەگەن الەم عالىمدارىنىڭ عىلىمي جۇمىستارىندا دا تۇنىپ تۇر. ماسەلەن, سونداي عىلىمي تۋىندىلاردىڭ بىرەگەيى – ورىس تىلىندە 2010 جىلى جارىق كورگەن رەسەيلىك ديپلومات-عا­لىم الەكساندر مەششە­رياكوۆتىڭ «ياپونيا ۆ وبيا­تياح­ پروسترانستۆا ي ۆرەمەني» اتتى ەنتسيكلوپەدياعا بەرگىسىز مونوگرافياسى. ايتسا ايتقانداي-اق, تاريح عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, پروفەسسور, ادەبيەتتانۋشى, اقىن ءارى كاسىبي اۋدارماشى الەكساندر مەششەرياكوۆ جاپونيا تۋرالى تەرەڭ عىلىمي زەرتتەۋلەرىنە عۇمىرىنىڭ 40 جىلىن ارناپتى. بۇل كۇندە جاسى جەتپىس ۇشتەگى زەردەلى عالىم جاپونيا مەملەكەتىنىڭ تاريحى مەن مادەنيەتىن عانا ەمەس, كۇنشىعىس ەلىنىڭ مەملەكەتتىك قۇرىلىمىن دا, ىشكى-سىرتقى ساياساتىن دا, سول سياقتى اينالاسىن تۇگەلدەي تەڭىز قورشاعان مىڭداعان ۇلكەندى-كىشىلى ارالدان قۇرالعان ارحيپەلاگتىڭ سان قيلى تابيعي قۇبىلىستارمەن تەرەڭ ۇيلەسىم تاپقانىن تەرەڭنەن قوزعايدى. ءارى ۇزاقتىعى 1 280 000 ء(بىر ميلليون ەكى ءجۇز سەكسەن مىڭ) كيلومەترگە جۋىق جول سالعان ەڭبەكقور جاپوندىقتاردىڭ بىرەگەي تۇرمىس-تىرشىلىگىن دە, ولاردىڭ ازىق-ت ۇلىك پەن كۇنكورىس كوزدەرىن دە, نانىم-سەنىمدەرىن دە تىلگە تيەك ەتەدى. سونىمەن قاتار اۆتور: «جاپونيا يمپەراتورلارىنىڭ ديناستياسى­ نەلىكتەن الەمدەگى ەڭ ۇزاق ديناس­تيا؟»; «جاپوندىقتار نەدەن كوبىرەك قورقادى, جەر سىلكىنىسىنەن بە, جوق الدە قۇرعاقشىلىقتان با؟»; «ولار نەگە ەت جەمەگەن؟»; «ساكۋرا نەلىكتەن جاپونيانىڭ بويتۇمارى؟» سياقتى وقىرمانعا قىزىق الۋان ءتۇرلى ساۋالعا دا وتە تۇشىمدى جاۋاپ بەرەدى. سوسىن الەكساندر مەششەرياكوۆتىڭ جاپون تىلىنەن ورىس تىلىنە تىكەلەي ءوزى اۋدارعان «بايىرعى جاپونيا: بۋدديزم جانە سينتويزم»; «بايىرعى جاپونيا: مادەنيەت جانە ءماتىن»; «يمپەراتور مەيدزي جانە ونىڭ جاپونياسى»; «جاپونيا يمپەراتورى جانە ورىس پاتشاسى», ت.س.س. جيىرمادان استام ىرگەلى تۋىندىسىمەن قاتار جاپون وركەنيەتىنە قاتىستى ۇزىن سانى 300-گە تارتا ساراپتامالىق ەسسە مەن ماقالا توپتاماسىنىڭ اۆتورى ەكەنى دە ەرەكشە اسەر قالدىرادى. سونداي-اق 40 جىل ىشىندە ءوز زەرتتەۋ نىسانىنىڭ تەڭدەسى جوق بىلگىرىنە اينالعان عۇلاما عالىم «كەز كەلگەن حالىقتىڭ مادەنيەتىنەن كۇللى مادەنيەت اتاۋلىدا بولۋى مۇمكىن بارلىق قۇندىلىقتى تابۋعا بولادى» دەگەن تەرەڭ عىلىمي بايلامعا تابان تىرەيدى. تاجىريبەلى اۆتوردىڭ بۇل بايلامى – ەشبىر دالەلدى كەرەك ەتپەيتىن اكسيوما. ويتكەنى ايتۋلى عالىمنىڭ تەرەڭ ءبىلىمى مەن باي تاجىريبەسىنە سۇيەنە وتىرىپ, ءبىر ءسات قانا ويلانساق, جاپون حالقىنىڭ تاريحي-مادەني قۇندىلىقتارى عانا ەمەس, الەمدەگى وزگە حالىقتاردىڭ دا, ولاردىڭ ىشىندە, ءوز حالقىمىزدىڭ ءتول مادەنيەتىنىڭ وزەگىنە عاسىرلار بويى ورىلگەن كىسىلىك پەن كىشىلىك, ادىلەت پەن شىندىق, مەيىرىم مەن شاپقات, ارىلۋ مەن تازارۋ, قاناعات پەن ىنساپ, ىزەت پەن ادەپ, تەكتىلىك پەن ادەپتىلىك, تازالىق پەن پاكتىك, ۇيات پەن ار, قاجىر مەن قايرات, پاراسات پەن پايىم, قاناعات پەن قايىرىم, سابىر مەن ءتوزىم, ارمان مەن مۇرات, نامىس پەن جىگەر سەكىلدى قاسيەتتى ۇعىمداردىڭ كۇللى ادامزات وركەنيەتىنە ءتان ەكەنىنە دە ەشبىر كۇمانسىز كوز جەتكىزە الامىز. بۇل بىرىنشىدەن.

ەكىنشىدەن, تاعى ءبىر ءسات وي­لانساق, ەستە جوق ەسكى زاماننان بەرى قاراي, ادامزات وركەنيەتىمەن جاعالاسىپ, ونىڭ جالىنا جارماسىپ, اياعىنان شالىپ, قۇيىسقانىنا قىستىرىلىپ كەلە جاتقان الاياقتىق, كوزبوياۋشىلىق, ساتقىندىق, ۇرلىق-قارلىق, دۇنيە­قوڭىزدىق, جەمقورلىق جانە پارا­قورلىق سەكىلدى جەگىقۇرتتارمەن كۇرەستىڭ ۇنەمى جالعاسىپ كەلە جات­قانىنا قاراماستان, الگى جيرەنىشتى قۇبىلىستاردىڭ, اسىرەسە اقپارات تەحنولوگيا­لارى دامىعان بۇگىنگى تاڭدا ۇدەپ بارا جاتقانىنىڭ دا كۋاسى بولىپ وتىرمىز.

ۇشىنشىدەن, تاعى ءبىر ءسات ويلانساق, «حاندا­ قى­رىق كىسىنىڭ اقىلى بار, بيدە قىرىق ادامنىڭ ارى مەن ءبىلىمى بار» دە­مەكشى, ادىلەت پەن ادالدىقتى, ار مەن ۇياتتى بارىنەن بيىك قويىپ, ءبىر اۋىز ءۋالى سوزىمەن عانا قارا قىلدى قاق جارا داۋ شەشكەن بيلەردىڭ ءوز حالقىمىزدىڭ ادەپ قاعيدالارىمەن استاسىپ جاتقان شەشەندىك سوزدەرى مەن ءتالىم-تاربيەنىڭ مايەگىنە اينالعان ماقال-ماتەلدەرىمىزدەن ءجيى كورىنىس تاباتىنىن دا جاس ۇرپاققا ۇلگى ەتۋدەن جالىقپاعانىمىز ءجون. ماسەلەن, توبە بي اتانعان تولە ءبيدىڭ:

«حالقىڭا ءادىل بول,

جاۋىڭا قاتال بول,

دوسىڭا ادال بول» دەگەن اتالى سوزدەرى مەن قاز داۋىستى قازىبەك ءبيدىڭ:

«التىن ۇياڭ – وتان قىمبات,

تۋىپ-وسكەن ەلىڭ قىمبات.

ۇيات پەنەن ار قىمبات»

دەگەن تاعىلىمدى جىر جولدارى, سول سياقتى تاۋكە حاننىڭ تۇسىندا ءومىر ءسۇرىپ, قازاق جۇرتىنىڭ ىرگەلى ەل بولۋىنا ىسىمەن دە, سوزىمەن دە زور ۇلەس قوسقان ايتەكە ءبيدىڭ ەل مۇددەسىن قورعاشتاي وتىرىپ, ورمانبەت بيگە ايتقان:

«باي بولساڭ, حالقىڭا پايداڭ ءتيسىن,

باتىر بولساڭ, جاۋعا نايزاڭ ءتيسىن.

باي بولىپ ەلگە پايداڭ تيمەسە,

باتىر بولىپ جاۋعا نايزاڭ تيمەسە,

ەلدەن بوتەن ءۇيىڭ كۇيسىن»,

سىندى تاس جاراتىن ۇندەۋى نەمەسە «مالىم – جانىمنىڭ ساداقاسى, جانىم – ارىمنىڭ ساداقاسى», «اشكوزدىك ەلدى ازدىرادى, تويىمسىزدىق تورەنى توزدىرادى», «تۋرا بيدە تۋعان جوق, تۋعاندى بيدە يمان جوق» سەكىلدى ايتىلماسا اتاسى ولەتىن ماقال-ماتەلدەرىمىزدىڭ جاس ۇرپاقتىڭ ءتالىم-تاربيەسىنە ءاردايىم باعدارشام بولارى ءسوزسىز. ەندەشە, وسىنداي قاسيەتتى قۇندىلىقتارىمىزدى كوزىمىزدىڭ قاراشىعىنداي ساقتاي ءبىلىپ, ولاردى ءومىر ءسۇرۋ سالتىمىزعا اينالدىرۋمەن قاتار جاس­تارىمىزدىڭ ساناسىنا سىڭىرە بىلسەك, ەلىمىز دە الەمنىڭ وزا دامىعان ەلدەرى سەكىلدى دامۋدىڭ سارا جولىنا ءتۇسىپ كەتەر ەدى دەگەن ءۇمىت وتى لاۋلايدى. ول ءۇشىن, ەڭ الدىمەن, كۇللى قوعامىمىزدىڭ اعزاسىنا اسىرەسە كەيىنگى وتىز جىلدا تەرەڭ بويلاپ, ۋىن شاشىپ ۇلگەرگەن جەگىقۇرتتاردان ارىلۋ تەك بۇگىنگى كۇننىڭ عانا ەمەس, بولاشاقتىڭ دا باستى نىساناسى بولىپ قالارى كۇمانسىز. باتپانداپ كىرگەن اۋرۋدىڭ مىسقالداپ شىعاتىنىن ەسكەرسەك, تەك جەمقورلىق قانا ەمەس, ەگوتيزم, نەپوتيزم سەكىلدى ەمى جوق وبىرلاردىڭ ۋلى قالدىقتارىنان ارىلۋ دا وتە ماڭىزدى. ويتكەنى مەملەكەت پەن حالىقتىڭ بايلىعىن ونداعان جىل بويى جاپىرا جالماپ كەلسە دە جۇمىرىنا جۇق بولماعان تويىمسىز توپتىڭ ءالى دە ساياسي بيلىك تىزگىنىنەن دامەلى ەكەنى بەلگىلى. ولاي بولسا, «جەر استىنان جىك شىقتى, ەكى قۇلاعى تىك شىقتى» دەمەكشى, جىمىسقى پيعىل­دى­لارمەن ىمىراسىز كۇرەستىڭ ءالى دە جالعاساتىنى كۇمان تۋدىرمايدى. سوندىقتان دا, مۇنداي قاتاڭ شارا­لار ءدال سونداي قاتال, بىراق ەل بولا­شا­عى مەن مەملەكەت قاۋىپسىزدىگىنە كەپىل بولاتىن ۇلتتىق يدەولوگيانىڭ وزە­گىنە ءورىلىپ, قاراعا دا, حانعا دا بىر­دەي ءادىل زاڭدارمەن ادىپتەلىپ, كۇل­لى قوعامنىڭ باس قارۋىنا اينالۋى شارت. بۇل يدەولوگيالىق قارۋدىڭ ۇستا­را­نىڭ جۇزىندەي وتكىر بولۋىنا تەك مەملەكەتتىك ورگاندار عانا ەمەس, كۇللى قوعامنىڭ دا بەلسەندى اتسالىسۋعا ءتيىس.

ءدال وسى تۇرعىدان كەلگەندە,­ كەزىندە يزرايل مەملەكەتىنىڭ نەگىزىن قالاعان تۇلعالاردىڭ ءبىرى ەمەس, بىرەگەيى ءارى سول مەملەكەتتىڭ ءتورتىنشى پرەمەر-ءمينيسترى بولعان گولدا مەير حا­نىمنىڭ ءوز حالقىنا جولداعان مىنا ءبىر وتكىر ۇندەۋىنىڭ ەل-جۇرتىمىز ءۇشىن دە تەڭدەسى جوق ۇلگى بولارىنا سەنىم مول. سەبەبى كورەگەن ساياساتكەردىڭ «ەگەر ءسىز بولاشاق ءۇشىن ەش قورقىنىش سەزىمى جوق ەل قۇرعىڭىز كەلسە, وندا تەك ەكى قادام جاساڭىز: جەمقورلىقتى وتانعا جاسالعان ساتقىندىققا, ال جەمقورلاردى جەتىنشى ۇرپاعىنا دەيىن سول ساتقىندىقتى جاساعان ساتقىندارعا تەڭەستىرىڭىز. ءۇش ماماندىق يەلەرىن ەڭ جوعارى جالاقى الاتىن ءارى ەڭ قۇرمەتتى ماماندىق يەلەرى ەتىڭىز. ولار – اسكەريلەر, مۇعالىمدەر جانە دارىگەرلەر. ەڭ باستىسى, ۇنەمى ەڭبەك ەتىڭىز, ەڭبەك ەتىڭىز جانە ەڭبەك ەتىڭىز. ويتكەنى وزىڭىزدەن باسقا ەشكىم دە ءسىزدى قورعامايدى. ءسىزدى وزىڭىزدەن باسقا ەشكىم دە اسىرامايدى. ءسىزدىڭ ەلىڭىز تەك سىزدەن باسقا ەشكىمگە دە قاجەت ەمەس. سوسىن, بۇل تەك قۇرعاق ءسوز نەمەسە ۇران بولىپ قالىپ قويماي, ءسىزدىڭ ءومىر سالتىڭىزعا اينالسا, وندا ءسىزدىڭ دە كوزدەگەن ماقساتىڭىزعا جەتكەنىڭىز», دەگەن قۇيقانى شىمىرلاتاتىن وتتى سوزدەرىنە قۇلاق تۇرمەۋ مۇمكىن ەمەس.

ەندەشە, «جۇت جەتى اعايىندى دەمەكشى», ءدال بۇگىنگى اۋمالى-توكپەلى گەوساياسي كەزەڭدە كۇللى الەمدى قارا بۇلتتاي شارپىعان انتروپوگەندىك قاۋىپ-قاتەرمەن قاتار, بۇرىن-سوڭدى بولماعان ەكولوگيالىق اپاتتاردىڭ سەبەپ-سالدارىمەن ءتيىمدى كۇرەسۋ ءۇشىن دە, ەڭ باستىسى, ەل بىرلىگىن ساقتاي وتىرىپ, مەملەكەتتىك بيلىك پەن حالقى­مىزدىڭ اراسىنداعى سەنىمگە سىزات ءتۇسىرىپ الماۋ ءۇشىن دە, جوعارىدا ءسوز بولعان جاپوندىق مادەني, ساياسي جانە ەكونوميكالىق قۇندىلىقتارمەن قا­تار سينگاپۋرلىق ابىز لي كۋان يۋ­ مەن يزرايلدىك ايگىلى ساياساتكەر گول­دا مەيردىڭ ورتاعا تاستاعان زاماناۋي قاعيدالارىنان, سول سياقتى, «ەل بولام دەسەڭ, بەسىگىڭدى تۇزە» دەمەكشى, ءوز مادەنيەتىمىز بەن سالت-داستۇرلەرىمىزدىڭ وزىعىن قاستەرلەي وتىرىپ, جەمقورلىق اتاۋلىدان ىرگەسىن اۋلاق سالعان, سونداي-اق, تەڭسىزدىكتىڭ ءتۇپتامىرىن قيىپ, ۇلتتىق قورىن ەسەلەي مولايتىپ,
قۋات­تى ەكونوميكاسىنان تۇسەتىن پايدانى حالقىمەن تەڭ ءبولىسىپ كەلە جاتقان سكانديناۆيا ەلدەرىنەن تارىداي عانا ساباق الا الساق, ۇتىلماسىمىز انىق.

ءادىل احمەت,

قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن قايراتكەرى