اللەيانى اسسامبلەيا مۇشەلەرى كۇتىپ-باپتايدى
ءساۋىردىڭ سەگىزىنەن باستالعان تازالىق اكتسياسىنا ۇلكەن-كىشىنىڭ ءبارى اتسالىسىپ جاتىر. كوپتىڭ كۇشىمەن قىرۋار شارۋا تىندىرىلدى, قالاعا كورىك ءبىتىپ, اۋىلعا اجار كىردى. بۇلاقتاردىڭ كوزى اشىلىپ, ساياباقتار جاسارىپ شىعا كەلدى. اينالا قۇلپىرا ءتۇسىپ, كوڭىلگە كوكتەم قوناقتادى. جۇرەككە شۋاق ۇيالاپ, ادام دا, تابيعات تا ءبىر-بىرىمەن ۇيلەسىم تاۋىپ, تەڭ سەرپىلىپ, كەڭ تىنىستاپ قالعانداي.
حالىق بىرلىگى مەرەكەسىنەن كەيىن دە جالعاسقان «جاسىل ايماق» كۇندەرى وبلىستىق اسسامبلەيانىڭ اينالاسىنا توپتاسقان 20 شاقتى ەتنومادەني بىرلەستىك قوستانايداعى گاشەك كوشەسىنىڭ بويىنداعى «دوستىق» اللەياسىنا سەنبىلىككە شىقتى. 2019 جىلى جەرگىلىكتى كورەي ۇلتتىق ورتالىعىنىڭ باستاماسىمەن تۇرعىزىلعان اللەيا بۇگىندە قالا تۇرعىندارىنىڭ ەڭ سۇيىكتى دەمالىس ورىندارىنىڭ بىرىنە اينالعان. بۇل ماڭدا قىزىل قايىڭ كوپ وسەدى. ونى دا وسىدان ءبىراز جىل بۇرىن اسسامبلەيا مۇشەلەرى ورناتقان.
«ەتنومادەني ورتالىقتار بەس جىلدان بەرى وسى اللەيانى كۇتىپ-باپتاۋمەن اينالىسىپ كەلەدى. ۆولونتەر جاستارىمىز مۇندا ءجيى كەلىپ تۇرادى. جاز بويى سۋارۋ كەستەسىنە سايكەس اعاش سۋارادى. اپتاسىنا ءبىر اينالانى جيناپ, ءوسىپ كەتكەن ارامشوپتەردەن تازارتىپ وتىرادى. كەيبىر كوشەتتەر قىستا ءۇسىپ, وسپەي قالاتىن جاعدايلار بولادى. بۇگىن سولاردىڭ ورنىنا جاس تال ەگىپ جاتىرمىز. مۇندا ارقايسىمىزدىڭ ءوزىمىز ارنايى ەگىپ, بەلگىلەپ قويعان اتاۋلى قايىڭىمىز بار. سونى اكتەپ, ءتۇبىن قوپسىتىپ, تىڭايتىپ, كۇتىم جاسادىق. جالپى, سارى بيدايى مەن سان سالالى دامىعان ونەركاسىبىمەن داڭقى شىققان قازىنالى قوستاناي ءوڭىرىنىڭ اسەم تابيعاتى, سونىڭ ىشىندە قىزىل قايىڭى دا ماقتاۋعا تۇرارلىق», دەيدى كورەي ۇلتتىق ورتالىعىنىڭ باسشىسى ۋليانا كيم.
ەكولوگيالىق اكتسياعا وبلىستىق «اسسامبلەيا جاستارى» جاستار قوزعالىسىنىڭ وكىلدەرى دە قاتىستى. «مەملەكەت باسشىسىنىڭ يگى باستاماسى ءوڭىر جاستارى تاراپىنان قولداۋ تاۋىپ, جەر-جەردە جاستار بەلسەندىلىك كورسەتىپ جاتىر. قورشاعان ورتانى تازارتۋ جۇمىستارىن جۇيەلى تۇردە جۇرگىزىپ, ۇرپاقتار ساباقتاستىعىن ساقتاي وتىرىپ, وسكەلەڭ ۇرپاقتىڭ بويىندا ەكولوگيالىق مادەنيەتتى قالىپتاستىرۋ ماڭىزدى. كوپپەن بىرگە اتقارىلىپ جاتقان سەنبىلىكتەرگە اسسامبلەيا جاستارى اي بويى اتسالىسىپ كەلەدى», دەيدى «اسسامبلەيا جاستارى» جاستار قوزعالىسىنىڭ توراعاسى رۋسلان مىرزاعاليەۆ.
مامىر ايىندا باستالعان «تازا قازاقستان» اكتسياسى اياسىنداعى «ونەگەلى ۇرپاق» اپتالىعىنا وبلىستىڭ حالىق كوپ شوعىرلانعان ءىرى ەلدى مەكەندەرىنىڭ ءبارى بەلسەندى اتسالىسىپ جاتىر. ماسەلەن, اتالعان ەكواكتسيا اياسىندا قوستاناي جوعارى پەداگوگيكالىق كوللەدجىنىڭ ستۋدەنتتەرى مەن وقىتۋشىلار ۇجىمى كوللەدج اۋماعىن تازارتىپ, قىستاي جينالىپ قالعان قوقىستان ارىلتتى.
كوللەدج اۋماعىندا وتكەن سەنبىلىككە وبلىس اكىمىنىڭ ورىنباسارى رينات مۇحامەتقالي كەلىپ قاتىسىپ, ستۋدەنتتەرمەن بىرگە جەر قازىپ, اعاش وتىرعىزدى.
«اتالعان اكتسيانى كوكتەم ايلارىندا عانا ەمەس, جىل بويى جۇرگىزەمىز. قازىر وبلىس اكىمدىگىندە وسى باعىتتا جەكە ءىس-شارالار جوسپارى قابىلداندى. سوعان سايكەس, قالا اۋماعىنداعى ەسكەرتكىشتەر مەن قوعامدىق ورىندار ءتۇرلى مەكەمەلەر مەن كاسىپورىنداردىڭ قاراۋىنا بەكىتىلىپ بەرىلەدى. جاۋاپتى مەكەمە جىل بويى سول ۇسىنىلعان جەردى اباتتاندىرىپ, گۇل وتىرعىزىپ, كوركەيتۋمەن اينالىسادى. بۇل تاجىريبەنى وبلىس اۋداندارىندا دا قولدانۋدى جوسپارلاپ وتىرمىز», دەدى اكىم ورىنباسارى.
سەنبىلىك بارىسىندا ستۋدەنتتەر مەن وقىتۋشىلار 100-گە جۋىق اعاشتىڭ ءتۇبىن قوپسىتىپ, قۋراعان بۇتالاردى قىرقىپ, اكتەۋ-سىرلاۋ جۇمىستارىن جۇرگىزدى. ودان كەيىن كوللەدج اۋلاسىن اباتتاندىرۋ ماقساتىندا 50 شاقتى ءتۇپ اعاش كوشەتى, 100 شاقتى لالاگۇل وتىرعىزىلدى.
«جالپى, وسىنداي سەنبىلىكتەردىڭ تەك قورشاعان ورتاعا عانا ەمەس, ادام دەنساۋلىعىنا دا تيگىزەر پايداسى زور. كوڭىلىڭ كوتەرىلىپ, جانىڭ تازارىپ, بويىڭ جەڭىلدەپ قالادى. ءوزىڭنىڭ قوعامعا كىشكەنتاي بولسا دا ءبىر كومەگىڭ تيگەنىن سەزىنۋ دە – ۇلكەن قۋانىش. تابيعاتتى قورعاۋ ارقىلى ءبىز, ەڭ الدىمەن, ءوز ءومىرىمىزدىڭ قاۋىپسىزدىگىن ارتتىرامىز. وسى جەردەگى ستۋدەنتتەردىڭ ءبارى – بولاشاقتا مۇعالىمدەر. سوندىقتان وكشەمىزدى باسىپ ءوسىپ كەلە جاتقان كەيىنگى ءىنى-سىڭلىلەرىمىزگە ءوز ءىسىمىز ارقىلى ۇلگى بولا ءبىلۋىمىز كەرەك. ءاربىر بالا تابيعات پەن قورشاعان ورتاعا قامقور بولۋدى كىشكەنتاي كەزىنەن ۇيرەنىپ, سونى ادەت-داعدىعا اينالدىرۋى كەرەك», دەيدى قوستاناي جوعارى پەداگوگيكالىق كوللەدجىنىڭ 1-كۋرس ستۋدەنتى ۆيكتوريا شۋليكا.
كوللەدج ستۋدەنتتەرى توبىل تاسىعان كەزدە دە تابيعي اپاتتان زارداپ شەككەن تۇرعىندارعا قول كومەگىن تيگىزىپ, ساياجايلاردى قالپىنا كەلتىرۋ جۇمىستارىنا بەلسەندى قاتىسقان ەدى. جاستار الداعى 16 مامىردا وتەتىن «جاس اعاش» بىرىڭعاي رەسپۋبليكالىق اكتسياسىنان دا قالىس قالمايمىز دەپ وتىر.
جاركول – جاسىل مەكەن
تازالىق اپتالىقتارىنىڭ الىس-جاقىن اۋىلداردا دا كورىنىس تاۋىپ جاتقانى قۋانتادى. مىسالى, فەدوروۆ اۋدانىندا وتكەن ەكولوگيالىق اكتسياعا ءبىر كۇندە 700-دەن اسا ادام قاتىستى. ولاردىڭ ىشىندە ءبىلىم, مادەنيەت, دەنساۋلىق ساقتاۋ سالاسىنىڭ قىزمەتكەرلەرى, بيزنەس وكىلدەرى, مەملەكەتتىك قىزمەتكەرلەر, جاستار, ەرىكتىلەر, سونداي-اق ءوڭىردىڭ ەڭبەك ارداگەرلەرى بار. اۋدان تۇرعىندارى «جاسىل مەكەن» ءىس-شاراسى اياسىندا مىڭنان اسا اعاش كوشەتىن وتىرعىزدى.
2021 جىلدان باستاپ اۋدان ورتالىعى جاركولدە جەرگىلىكتى تۇرعىندار اۋدانى 1,3 گا بولاتىن جەمىس باقشاسىن ەككەن. سول باقشا جىلدان-جىلعا جەتىلىپ, بىلتىر الما, المۇرت, شىرعاناق, شيە ءتارىزدى اعاشتاردىڭ الدى جەمىس بەرە باستاعان. جەمىس باعىنا بيىل 820 پيراميدا تەرەگى, 200 قاراعاي, قايىڭ كوشەتتەرىن وتىرعىزۋ جوسپارلانىپ وتىر. تاياۋدا اۋدان ورتالىعىن اباتتاندىرۋ جۇمىستارى بارىسىندا بىرنەشە دەمالىس ورنى مەن الاڭقايلار كوگالداندىرىلدى.
ء«ۇش جىل بۇرىن اۋدان اكىمى ءتاۋبا يساباەۆ پەن ارداگەر ۇستاز ساۋلە نۇركينانىڭ باستاماسى جاستار تاراپىنان ۇلكەن قولداۋعا يە بولىپ, جاركولدە 500-گە جۋىق جەمىس اعاشى بار باق سالىندى. بۇل يگى ءۇردىس ودان ءارى جالعاسىن تاۋىپ, بيىل پەرۆومايكا اۋىلىندا 5 گا جەر اۋماعىنداعى جەمىس باعى قالپىنا كەلتىرىلدى. 400-گە تارتا الما, تاڭقۋراي, المۇرت, كوكجيدەك, شيە اعاشىن قايتا وتىرعىزدىق. بيىل اۋدان اكىمدىگى قورجىنكول اۋىلدىق وكرۋگىنىڭ اۋماعىنان 487 گا بولاتىن جەر تەلىمىن تاعى ءبولىپ بەردى. مۇندا «Assyl Orman» جشس جۇمىس جۇرگىزۋدى جوسپارلاپ وتىر. سەرىكتەستىك الداعى ۋاقىتتا 12,5 گا اۋماققا جەمىس اعاشىن وتىرعىزۋدى كوزدەپ وتىر», دەيدى فەدوروۆ اۋداندىق ىشكى ساياسات ءبولىمىنىڭ باسشىسى يننا بەكمۇحامبەتوۆا.
جالپى, جاركول ءوڭىرى تابيعاتى كوركەم, توپىراعى قۇنارلى بولىپ كەلەدى. اۋداندى كوگالداندىرۋ جونىندەگى جوسپارلى ءىس-شارالارعا ەكوبەلسەندىلەر عانا ەمەس, سونىمەن بىرگە ۋساكوۆ ورمان شارۋاشىلىعى دا بىلەك سىبانا كىرىسىپ جاتىر. اتالعان ورمان شارۋاشىلىعى بيىل 84 گەكتارعا جۋىق قاراعاي, 29 گەكتار قايىڭ وتىرعىزدى. بۇل اۋداندا جاس كوشەتتەردى كۇتىپ-باپتاپ, سۋارىپ وتىرۋعا جاۋاپتى مەكەمە, كاسىپورىندار بەكىتىلگەن.
جالپى, بيىل قوستاناي وبلىسىندا كوگالداندىرۋ جۇمىستارىنا باسا كوڭىل ءبولىنىپ وتىرعانىن ايتا كەتكەن ءجون. مىسالى, كوكتەم, كۇز ايلارىندا وڭىردە 10 مىڭعا جۋىق كوشەت وتىرعىزىلادى.
كوپبالالى وتباسى كوپ ءىس تىندىردى
ليساكوۆ قالاسىندا ءوتىپ جاتقان «تازا قازاقستان» اكتسياسىنا بەلسەندى اتسالىسىپ, اي بويى قىرۋار شارۋانىڭ باسىن قايىرعان ەلىمىزدەگى ەڭ كوپبالالى وتباسىنىڭ ەڭبەگىن ەلەۋسىز قالدىرۋعا بولماس. ەرلى-زايىپتى رۋستام شۇكىروۆ پەن مۋاززاما مانسۇروۆانىڭ 55 بالا باعىپ وتىرعانىن بۇعان دەيىن دە جازعانبىز. ەرلى-زايىپتىلاردىڭ وتباسىندا 10 ۇلتتىڭ وكىلى تاربيەلەنىپ جاتىر. ونىڭ ۇشەۋى – تۋعان بالالارى, 52-ءسىن جەتىمدەر ۇيىنەن الىپ اسىراپ العان.
ء«ار ادام تازالىقتى ءوز ۇيىنەن, ءوز اۋلاسىنان باستاۋ كەرەك. ءبىز بالالارىمىزدى تەك ءوزىمىز تۇرىپ جاتقان ءۇيدىڭ ءىشى-سىرتىنا عانا ەمەس, وسى قالاداعى مەكتەپتىڭ, ساياباقتىڭ, كوشەنىڭ, وزەن-كولدىڭ, ورماننىڭ تازالىعىنا دا اسا جاۋاپكەرشىلىكپەن قاراۋعا تاربيەلەپ وتىرامىز. مۇنى, قاتەلەسپەسەم, پرەزيدەنت قاسىم-جومارت كەمەل ۇلى دا ءجيى ايتادى. تازالىق پەن ءتارتىپ ادامدى ۇلكەن جەتىستىكتەرگە جەتەلەيدى. سوندىقتان بيىل ءوز اۋلامىزدى, ءبىزدىڭ ۇيمەن ىرگەلەس جاتقان اۋماقتاردى تازارتىپ العان سوڭ, قالا شەتىنە شىعىپ, ءبىرتالاي جەردى كۇزگى جاپىراقتان ارىلتىپ, اعاشتاردىڭ شىرىگەن بۇتاقتارىن كەستىك. وزەن جاعالاۋىن پلاستيك قۇتىلاردان, پوليەتيلەن قاپتاردان تازارتتىق», دەيدى وتاعاسى ر.شۇكىروۆ.
كوپبالالى وتباسى 3 مامىردا قالا تۇرعىندارىمەن بىرگە «تازا قازاقستان» اكتسياسىنىڭ «ونەگەلى ۇرپاق» كۇنىنە وراي بىرنەشە تىل ەڭبەككەرىنىڭ ۇيىنە بارىپ, اۋلاسىن تازارتىپ, گۇل ەگىپ كەتتى.
قوستاناي وبلىسى
