قازاقستان رەسپۋبليكاسى ۇلتتىق ۇلانىنىڭ باس قولباسشىسى,
گەنەرال-لەيتەنانت رۋسلان جاقسىلىقوۆپەن اڭگىمە
– رۋسلان فاتيح ۇلى, الدىمەن ۇلتتىق ۇلاننىڭ جاۋىنگەرلىك تاريحىنا توقتالىپ وتسەڭىز. – تاۋەلسىزدىك العان كۇننەن باستاپ ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ ەلىمىزدىڭ قاۋىپسىزدىگى مەن تىنىشتىعىن قامتاماسىز ەتۋگە قاتىستى ماسەلەلەردى ءاردايىم باستى نازاردا ۇستاپ كەلەدى. ءتىپتى, ەلىمىزدىڭ وسى كۇنگى جەمىستى جولىنىڭ باستاۋى بولىپ سانالاتىن «قازاقستان-2030» ستراتەگياسىندا مەملەكەت باسشىسى: «بوستاندىق پەن تاۋەلسىزدىكتى جەڭىپ الۋ جەتكىلىكسىز, ونى تاباندى تۇردە قورعاپ, نىعايتىپ, ۇرپاقتارعا قالدىرۋ قاجەت. ەگەر ءبىز ءوز مەملەكەتتىلىگىمىزدەن ايىرىلىپ, ەگەمەندىگىمىزدىڭ نەگىزدەرىن, ءوز جەرلەرىمىز بەن رەسۋرستارىمىزدى قولىمىزدان شىعارىپ الساق, بىزگە كەشىرىم جوق», – دەپ اتاپ وتكەن بولاتىن.
وسى ورايدا ەلباسى ن.ءا.نازارباەۆ تاۋەلسىزدىك العاننان كەيىنگى قۇقىقتىق ءتارتىپتى قامتاماسىز ەتۋگە ءجىتى كوڭىل بولە وتىرىپ, ەگەمەندىك دەكلاراتسياسى جاريالانعاننان كەيىن نەبارى 26 كۇننەن سوڭ ەلىمىزدە العاشقى كۇش قۇرىلىمى ورگانى رەتىندە ىشكى اسكەردى قۇرعانى ءبىز ءۇشىن ماقتانىش جانە مەملەكەت تاراپىنان كورسەتىلگەن ايرىقشا سەنىم دەپ بىلەمىن. مىنە, ءبىزدىڭ جاۋىنگەرلىك تاريحىمىز دا ءدال سول 1992 جىلعى 10 قاڭتاردان باستاۋ الادى. سول كەزدەن باستاپ ىشكى اسكەردىڭ جەكە قۇرامى العا قويىلعان تاپسىرمالاردى لايىقتى تۇردە ورىنداپ, جەكە ادام مەن ازاماتتىڭ كونستيتۋتسيالىق قۇقىعىن, قاۋىپسىزدىگىن, قوعام قۇندىلىقتارىن, مەملەكەت تۇراقتىلىعى مەن تىنىشتىعىن قاۋىپ-قاتەرلەردەن قورعاۋ جولىنداعى جاۋاپتى قىزمەتىمىز تەك قانا قۇقىقتىق شەڭبەردە ىسكە اسىپ كەلەدى. ەلىمىزدىڭ قۇقىق قورعاۋ ورگاندارى جۇيەسىنە كىرەتىن كەشەگى ىشكى اسكەر, بۇگىنگى ۇلتتىق ۇلان جەكە قۇرامى وزدەرى ءجۇرىپ وتكەن 23 جىل ىشىندە زامان تالاپتارىنا ساي تولىق, جان-جاقتى قالىپتاسىپ بولدى دەپ ايتۋعا ابدەن نەگىز بار.
وتكەنسىز بۇگىن جوق. اسكەردىڭ قالىپتاسۋى جايلى ءسوز قوزعاي وتىرىپ, نەسىن جاسىرايىق, حالقىمىزعا قۋانىش سىيلاعان تاۋەلسىزدىكتى يەلەنگەن كەزىمىزدە وتپەلى كەزەڭنىڭ ۋاقىتشا قيىنشىلىقتارىنىڭ قۇرساۋىندا قالعانىمىز ءالى ەستە. ەكونوميكامىز قارىشتاپ العا دامىعان بۇگىنگىدەي بەرەكەلى كەزەڭدە سونداي جاعدايلار بولىپ ەدى دەسەڭىز, بۇگىنگى جاستار وعان سەنبەيتىن دە شىعار. باسقانى ايتپاعاننىڭ وزىندە العى شەپتەگى اسكەري بولىمشەلەردە ەلەكتر جارىقتارىنىڭ بىردە بولىپ, بىردە بولماعان دا كەزدەرىن باستان وتكىزدىك. ەلگە ادال قىزمەت ەتىپ, وتان قورعاۋدى ەڭ قاستەرلى قىزمەت ساناعان ازاماتتارىمىز مۇنداي جاعدايلارعا شىدامدىلىق پەن توزىمدىلىك تانىتتى. ولاردىڭ كۇندەلىكتى قىزمەتتىك ءىس-ارەكەتتەرىن جۇزەگە اسىرۋعا قاجەتتى بارلىق عيماراتتار بۇزىلماستان سول قالپىندا ساقتالدى. تەحنيكالار مەن قارۋ-جاراقتار دا تالان-تاراجعا تۇسكەن جوق.
ەڭ باستىسى, ساربازدارىمىزدىڭ باسى امان, باۋىرى ءبۇتىن بولدى. مەملەكەت تاراپىنان ءبىزگە ەڭ الدىمەن تالايى تاعدىردىڭ ەنشىسىنە ساي بۇرىنعى كەڭەس وداعىنان قالعان وسكەمەن, كۋرچاتوۆ جانە ستەپنوگور قالالارىنداعى ستراتەگيالىق اسا ماڭىزدى نىسانداردى كۇزەتۋ تاپسىرىلدى. بۇدان وزگە كوپتەگەن تۇزەۋ مەكەمەلەرى مەن ەل ءۇشىن ماڭىزدى نىسانداردىڭ قاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتتىك. بۇل ءمىندەتتەردى دە ءبىز ابىرويلى اتقارا بىلدىك.
سول كەزدە ەلىمىزدىڭ ءار تۇپكىرىندەگى اسكەري بولىمدەردە كاسىبي ماماندىقتارىن تەرەڭنەن يگەرگەن اسكەري قىزمەتشىلەر كوپتەپ قىزمەت اتقاردى. وداق ىدىراعان بويدا, ولاردىڭ باسىم كوپشىلىگى وزدەرىنىڭ تاريحي وتانىنا قاراي اتباسىن بۇردى. ءتىپتى, ەشكىم كۇتپەگەن وسى وتكىر ماسەلەلەردى دە وڭىنان شەشە بىلدىك. جوعارى ءبىلىمدى زاپاستاعى وفيتسەرلەردى شاقىرىپ, ىشكى اسكەر سالاسىنا مامانداندىرىپ, ءبىلىمىن جەتىلدىردىك. ولاردىڭ بارلىعى دەرلىك بۇگىندەرى ۇلتتىق ۇلاننىڭ ساپىندا ابىرويلى قىزمەت اتقارىپ, ەلىمىزدىڭ قاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتۋگە ءبىر كىسىدەي اتسالىسۋدا. پەتروپاۆل قالاسىنداعى ىشكى اسكەر جوعارى اسكەري ۋچيليششەسىن ىشكى اسكەردىڭ اسكەري ينستيتۋتى دەپ اتاۋىن ءوزگەرتىپ, كەلەشەكتەگى تاعدىرلارىن اسكەري ومىرمەن بايلانىستىرعىسى كەلەتىن جاستارىمىزدى قابىلدادىق. ەل مەن جەردىڭ ءبۇتىندىگىن ويلاعان ارىپتەستەرىم سول كەزدەگى قيىنشىلىقتارعا مويىماي, مەملەكەتىمىزدىڭ تاۋەلسىز ەل اتانعانىنا شىنايى قۋانعاندارىنا تالاي رەت كۋا بولدىم. ەلباسىنىڭ ساليقالى ساياساتى ارقاسىندا ىشكى اسكەردى سان-سالالى جاعىنان دامىتۋ مەن جەتىلدىرۋگە ايرىقشا كوڭىل ءبولىندى. مىنە, وسىلايشا سىندارلى ساتتەردەن سۇرىنبەي وتتىك.
– وتكەن جىلى ەلىمىزدىڭ ىشكى اسكەرلەرى ۇلتتىق ۇلان رەتىندە قايتا قۇرىلدى. بۇل, ءسوز جوق, مەملەكەت تاراپىنان جۇكتەلگەن زور سەنىم ەكەنى انىق. وسى وزگەرىستەر ۇلتتىق ۇلانعا قانداي جاڭا مىندەتتەر جۇكتەيدى؟
– وزدەرىڭىزگە بەلگىلى, 2014 جىلدىڭ 21 ساۋىرىندە قازاقستان رەسپۋبليكاسى پرەزيدەنتىنىڭ جارلىعىمەن ىشكى اسكەر ۇلتتىق ۇلان بولىپ قۇرىلدى. جالپى العاندا, بۇل ءار ۆەدومستۆونى زامان تالابىنا ساي جاساقتاۋ, جەتىلدىرۋ ءۇشىن جاسالاتىن قالىپتى رەفورمالىق قادامداردىڭ ءبىرى بولىپ تابىلادى. ويتكەنى, ءومىر ءبىر ورىندا تۇرمايدى عوي. ءوسۋ, ورلەۋ, وركەندەۋ بار دەگەن سياقتى. ادامزاتقا قاۋىپ ءتوندىرەتىن لاڭكەستىك, ەكسترەميزم مەن سەپاراتيزم سىندى قاتەرلەردىڭ ەل بولىپ, جاھان بولىپ كۇرەسەتىن, وسى جولدا بىرىگىپ كۇش بىرىكتىرۋدى قاجەت ەتەتىن جاعدايعا جەتىپ وتىرعانى شىندىق. ءارى بۇل قاۋىپ-قاتەرلەرمەن كۇرەستە جەڭىپ شىعۋ ءۇشىن تەك ۇتقىرلىق, شەبەرلىك, كاسىبي بىلىكتىلىك قانا جاسامپازدىق قۇرادى, وعان جايباسارلىق, بىلىكسىزدىك دەگەندەر كەرەعار ۇعىمدار.
وسىعان وراي, مەملەكەتىمىزدىڭ تىنىشتىعى, ازاماتتارىمىزدىڭ قاۋىپسىزدىگى جولىندا كۇش-قۋات ورگاندارىنىڭ الەۋەتىن ارتتىرۋ, ولاردى جاڭادان جاساقتاۋ قالىپتى جانە قاجەتتى جاعداي دەپ بىلەمىن. سونىمەن قاتار, ۇلتتىق ۇلان دەگەن اتاۋلى قۇرىلىمدار الەمدىك تاجىريبەدە كوپتەگەن شەتەلدەردە دە بار. وسى نەگىزدەردى ەسەپكە الا وتىرىپ, ىشكى ءاسكەردىڭ زاڭدى ءىزباسارى رەتىندە ۇلتتىق ۇلان دۇنيەگە كەلدى. ناتيجەسىندە ۆەدومستۆوعا جۇكتەلگەن مىندەتتەمەلەردىڭ اياسى دا كەڭەيدى. ىلگەرى ۋاقىتتارى ەلىمىزدىڭ قۇقىق قورعاۋ ءبىرتۇتاس جۇيەسىنە كىرەتىن ىشكى اسكەر قۇرامى مەملەكەتتەگى قۇقىقتىق ءتارتىپتى كۇزەتەتىن, ستراتەگيالىق ماڭىزدى نىسانداردى قورعايتىن اسكەر كۇشى رەتىندە قولدانىپ كەلسە, سوڭعى وزگەرىستەرگە سايكەس توتەنشە جاعدايلار كەزىندە دە قۇتقارۋ شارالارىن تىكەلەي جۇزەگە اسىراتىن قۇرىلىمعا اينالدى.
تاعى ءبىر ەرەكشەلىگى ۇلتتىق ۇلاننىڭ ساپىندا ارنايى جاساقتالعان بىتىمگەرلىك اسكەري بولىمشە دە بار. بۇل بولىمشە ۇجىمدىق قاۋىپسىزدىك شارتى ۇيىمىنا مۇشە مەملەكەتتەردىڭ جەدەل ارەكەت ەتۋشى كۇشتەرىنىڭ قۇرامىنا كىرەدى. «قازاقستان رەسپۋبليكاسى ءىىم ىشكى اسكەرلەرى تۋرالى» زاڭعا سايكەس ءبىزدىڭ قۇرىلىمدىق بولىمشەلەر تەك ەلدىڭ ىشىندە عانا جاۋىنگەرلىك قىزمەتتى اتقارۋعا مىندەتتەلسە, ەندى ۇلتتىق ۇلان رەتىندە بۇل جاعداي مۇلدەم وزگەردى. جوعارىدا اتاپ وتكەن بولىمشە قازاقستان تاراپىنان حالىقارالىق بىتىمگەرلىك مىندەتتەمەلەردى اتقارۋعا اتسالىساتىن بولادى. سونداي-اق, جاڭا تالاپتاردىڭ اياسىندا ۇلتتىق ۇلان جاۋىنگەرلەرى قاجەت كەزەڭدە شەكارا قىزمەتىنىڭ مەملەكەتتىك شەكارانى كۇزەتۋ ىسىنە دە كومەكتەسەتىن بولادى. مىنە, وسىدان-اق ۇلاندىقتارعا ارتىلعان سەنىمنىڭ ايرىقشا زور ەكەنىن كورە الامىز. ۇلتتىق ۇلان جەكە قۇرامى ەلباسى مەن ەل سەنىمىن ابىرويمەن اقتاي بەرمەك.
– رۋسلان فاتيح ۇلى, بۇگىنگى قىم-قۋىت زاماندا ءجيى كورىنىس بەرىپ وتىرعان قاۋىپ-قاتەرلەردىڭ الدىن الۋ ءۇشىن جەكە قۇرامنىڭ ۇدايى كاسىبي بىلىكتىلىگى مەن جاۋىنگەرلىك دايارلىعىن ارتتىرۋ قاجەت ەكەنى انىق. ەندى وسىعان توقتالساڭىز.
– ءيا, دۇرىس ايتاسىز. بۇگىنگى تاڭدا مەملەكەت باسشىسىنىڭ سالماقتى دا ساليقالى ساياساتىنىڭ ارقاسىندا ۇلتتىق قاۋىپسىزدىككە نۇقسان كەلتىرەر قاتەرلەردىڭ رەسپۋبليكا اۋماعىندا پايدا بولۋىنا ايتارلىقتاي العىشارتتار جوق. دەسەك تە, قازىرگى زامانعى بارلىق قاۋىپ-قاتەرلەردىڭ ادامزات بالاسىنا ورتاق ەكەندىگىنە ەشكىم تالاسا المايدى. ول ءبىر ادامنىڭ نەمەسە ءبىر مەملەكەتتىڭ عانا باسىنا ءتونىپ تۇرماعاندىعىن الەم جۇرتشىلىعى مويىندادى. مۇنداي ماسەلەلەردى قاشاندا تىنىمسىز ىزدەنىس, كۇش بىرىكتىرۋ, ءبىر مامىلەگە كەلۋ ارقىلى شەشۋگە بولادى. ەلباسى ن.ءا.نازارباەۆ بۇل جونىندە: «ءبىزدىڭ زامانىمىزدىڭ ەرەكشەلىگى تەرروريزمگە قارسى بەلسەندى كۇرەس بولىپ وتىر. الەمدە تەررورشىلاردىڭ ايۋاندىق ارەكەتتەرىنەن قورعالعان, ءسىرا, بىردە-ءبىر مەملەكەت جوق. وندا ەشبىر كىناسىز بەيبىت ازاماتتار قازا تابۋدا. تەرروريزمگە قارسى كۇرەستە ءبىز ءۇشىن وڭىرلىك جانە حالىقارالىق كۇش-جىگەرلەردى شوعىرلاندىرۋ اسا ماڭىزدى», – دەپ بۇكىل ادامزات قوعامىنا قاتەر ءتوندىرىپ وتىرعان بۇگىنگى كۇننىڭ وتكىر ماسەلەسىن بارلىق بەيبىتشىلىك سۇيگىش ەلدەرمەن بىرلەسە شەشۋى قاجەتتىگىن العا تارتقان ەدى. وسى جاعىنان كەلگەندە, ەلىمىز ورتالىق ازيا ءوڭىرىندەگى مەملەكەتتەرمەن ىنتىماقتاستىقتى ارتتىرىپ, ونىڭ ءىشىندە ۇجىمدىق قاۋىپسىزدىك شارتى ۇيىمى, شانحاي ىنتىماقتاستىق ۇيىمى اياسىندا تولعاقتى ماسەلەلەرگە تەرەڭىرەك ءمان بەرىپ كەلەدى.
ەلىمىزگە نۇقسان كەلتىرەتىن كەز كەلگەن قاۋىپ-قاتەر تۇرىنە دايىن بولۋ, وعان قارىمدى تويتارىس بەرۋ ءۇشىن ۇلتتىق ۇلاننىڭ باسقارۋ ورگانىنىڭ ىقپالىن كوتەرۋ, جەكە قۇرامنىڭ تەحنيكالار مەن قارۋ-جاراقتاردى جەتىك مەڭگەرۋىنە كۇش سالۋ, ساربازداردى وقىتىپ-تاربيەلەۋ, جاۋىنگەرلىك دايىندىقتى ءاردايىم بيىك دەڭگەيدە ۇستاۋ ايرىقشا نازاردا ەكەندىگىن اتاپ وتكىم كەلەدى. ءويتكەنى, اسكەري مامانداردىڭ كاسىبي بىلىكتىلىگىن ۇنەمى جەتىلدىرۋ – جيناقى دا ۇتقىر, بىلىكتى دە ءبىلىمدى ارميا قۇرۋدىڭ كەپىلى. بۇل ەلىمىزدىڭ ۇلتتىق مۇددەلەرىنىڭ سەنىمدى قورعالۋىنا نەگىز بولماق.
وتكەن 2014 جىلدىڭ وزىندە ۇلتتىق ۇلان قۇرامالارى ەسىرتكى, قارۋ-جاراق ترافيگىنە, لاڭكەستىك ۇيىمداردىڭ ءىس-ارەكەتىنە قارسى تۇرۋ ماقساتىندا ەلىمىزدىڭ كۇش-قۋات ورگاندارى, قارۋلى كۇشتەردىڭ بولىمشەلەرىمەن, سونداي-اق, تمد, ەۋرازەق جانە ۇقشۇ شارتتارىنىڭ اياسىندا كورشى مەملەكەتتەردىڭ قۇقىق قورعاۋ ورگاندارىمەن بىرلەسكەن دايىندىق جاتتىعۋ وپەراتسيالارىنا قاتىستى. تارقاتىپ ايتساق, ولاردىڭ 100-گە جۋىعى كوماندالىق-شتابتىق, 40 شاقتىسى جەدەل-تاكتيكالىق, 200-دەن استامى شتابتىق جانە 80-نەن استامى تاكتيكالىق ارنايى جاتتىعۋلار. جالپى العاندا, وسى كۇنگە دەيىن ءبىزدىڭ جاۋىنگەرلىك بولىمشەلەردىڭ باندى قۇرامالارىن جويۋ بويىنشا دا ناقتى ارنايى مىندەتتەردى اتقارۋ تاجىريبەمىزدە بار. ءبىزدىڭ ءبولىمشەلەر بۇل مىندەتتەردى زور كاسىبي تۇرعىدا اتقارا ءبىلدى, ەڭ باستىسى, قارۋلى قاقتىعىستاردا ادام شىعىنىنا جول بەرگەن جوق. وسىنىڭ ناتيجەسىندە ارنايى ءبولىمشە قىزمەتىنىڭ قۇرامى مەملەكەتتىك ناگرادالارعا ۇسىنىلىپ, ماراپاتتارعا يە بولدى.
– ەل تىنىشتىعىن قامتاماسىز ەتۋ دە وتانسۇيگىشتىك بەلگىسى بولىپ تابىلادى ەمەس پە؟
– قازاق – جاۋىنگەر, نامىسشىل, ەلجاندى حالىق. ۇلى وتان سوعىسى ۇرىستارىندا بەرلينگە جەڭىس تۋىن تىكتى. كەشەگى اۋعانستان سوعىسىندا دا وتان الدىنداعى بورىشتارىن جانكەشتىلىكپەن وتەدى. ۇلتتىق ۇلاننىڭ 17 ساربازى تاجىك-اۋعان شەكاراسىندا مەملەكەتتىك مىندەتتەردى اتقارۋ كەزىندە ەرلىكپەن قازا تاپتى. ەرلىك ەشقاشان ۇمىتىلمايدى, جىلدار وتكەن سايىن مارتەبەسى ءوسىپ, ايبىندانا تۇسەدى. اعا ۇرپاقتىڭ جاۋىنگەرلىك داستۇرلەرى بۇگىندە ۇلتتىق ۇلاننىڭ ساپىندا قىزمەت اتقارىپ جۇرگەن جاۋىنگەرلەرمەن لايىقتى جالعاسىن تابۋدا. ماسەلەن, وتكەن جىلدارى ۇلتتىق ۇلاننىڭ ساپىندا جاۋىنگەرلىك مىندەتتەرىن اتقارۋدا ادالدىق تانىتىپ, قاۋىپتى قىلمىسكەرمەن كۇرەستە ءوز ومىرلەرىن اجالعا تىگىپ, ەرجۇرەكتىكپەن تانىلعان جاۋىنگەر ەربول وتارباەۆ, كىشى سەرجانتتار جاندوس بايانباەۆ, اقىلبەك قوڭىروۆ, قاتارداعى جاۋىنگەرلەر نۇراسىل مۇباراكوۆ پەن التىنبەك قابىلبەكوۆ ەلباسىنىڭ قولىنان جوعارى مەملەكەتتىك «ايبىن» وردەنى جانە «جاۋىنگەرلىك ەرلىگى ءۇشىن» مەدالدارىن العان بولاتىن. مىنە, وسىنىڭ بارلىعى دا وتاندى شەكسىز ءسۇيۋدىڭ جارقىن ۇلگىسى بولىپ تابىلادى. بۇل ازاماتتاردى ەرلىك جاساۋعا يتەرمەلەگەن بويلارىنداعى تەرەڭ پاتريوتتىق سەزىم.
ۇلتتىق ۇلان اسكەري-پاتريوتتىق ءىس-شارالارعا دا ۇلكەن نازار اۋدارۋدا. وتكەن جىلدى «پاتريوتيزم مەن كاسىبيلىك – ۇزدىك قىزمەت نەگىزى» دەگەن ۇرانمەن وتكىزدىك. 2014 جىلى ۇلتتىق ۇلان باس قولباسشىلىعىنىڭ باستاماسىمەن جاستارىمىزدىڭ بويىندا وتانسۇيگىشتىك سەزىمدى مەكتەپ قابىرعاسىنان باستاپ وياتۋعا ارنالعان ناسيحاتتىق شارالار 1 قىركۇيەك – ءبىلىم كۇنىنەن باستاپ قولعا الىنىپ, جەر-جەردەگى ورتا ءبىلىم وشاقتارىندا وسى كۇنى تاربيەلىك ساباقتار وتكىزىلگەنىن اتاپ وتكىم كەلەدى. مۇنداي جۇمىستار – پاتريوتتىق اندەرگە ارنالعان گالا-كونتسەرتتەر, فلەش-موبتار, تاعزىم شارالارى, تاربيەلىك شارالار اسكەر قاتارىندا ۇدايى ۇيىمداستىرىلادى. الداعى ۋاقىتتا دا ەلباسى تاپسىرمالارىنىڭ اياسىندا قىزمەت ەتىپ, قازاقستاننىڭ وزىق ەلدەر قاتارىنا قوسىلۋىنا ءوز ۇلەسىمىزدى قوسا بەرەتىن بولامىز.
اڭگىمەلەسكەن
ءاليسۇلتان قۇلانباي,
«ەگەمەن قازاقستان».
