باپكەرلەر تاڭداۋى
بىلتىر كۇزدە سەربيانىڭ استاناسى بەلگرادتا جالاۋى جەلبىرەگەن الەم چەمپيوناتىندا وسى كۇرەس ءتۇرىن سەرىك ەتكەن سايىپقىراندار ەكى جۇلدە جەڭىپ العان ەدى. تاريحي التىنعا 92 كگ سالماقتاعى ريزابەك ايتمۇحان قول جەتكىزىپ, كۇللى الاش جۇرتىن قۋانىشقا بولەدى. ەلىمىزدىڭ ەركىن كۇرەس تاريحىندا بۇعان دەيىن بىردە-ءبىر وتانداسىمىز وسىنداي وراسان زور تابىسقا قول جەتكىزگەن ەمەس. سول بەلەستى ريزابەك باعىندىردى. بىراق ونىڭ ونەر كورسەتكەن سالماعى وليمپيادانىڭ باعدارلاماسىنا ەنبەگەن. سوندىقتان دا ايتمۇحان پاريجگە باراتىنداردىڭ تىزىمىنە قوسىلا المادى. ءدال سول قارت دۋنايدىڭ جاعالاۋىندا 86 كگ سالماقتا سايىسقا تۇسكەن ازامات داۋلەتبەكوۆ قولا مەدالدى يەلەندى. وسى جەتىستىگىنىڭ ارقاسىندا قانداسىمىز ليتسەنزياعا يەلىك ەتتى.
ءساۋىر ايىنىڭ بەل ورتاسىندا بىشكەكتە ەكى بىردەي ءدۇبىرلى دودا ءوتتى. وسى جارىستا وتاندىق ەركىن كۇرەس شەبەرلەرى ايشىقتى ونەرى, تولاعاي تابىسىمەن سان مىڭ جانكۇيەردى قۋانتادى دەپ ۇمىتتەنگەن ەدىك. ويتكەنى بىلتىر استانادا ۇيىمداستىرىلعان سارى قۇرلىقتىڭ باستى دوداسىندا 4 التىن, 2 كۇمىس, 1 قولانى ولجالاعان ەل قۇراماسىنىڭ جالپى كوماندالىق ەسەپتە جەكە-دارا كوش باستاعانى ەسىمىزدە. بىراق الاتاۋدىڭ ارعى بەتىندە ۇكىلى ءۇمىت اقتالمادى.
ازيا چەمپيوناتىندا بار-جوعى 1 التىن, 2 كۇمىس, 1 قولانى قاناعات تۇتتىق. سول كەزدە «بۇل دوداعا نەگىزىنەن قوسالقى قۇرامداعى بالۋاندار قاتىستى, ال نەگىزگى كۇشتى ليتسەنزيالىق تۋرنيرگە ساقتادىق» دەپ اقتالدىق. الايدا وليمپيا ويىندارىنىڭ جولدامالارى ساراپقا سالىنعان الاماندا ەراسىل مۇحتار ۇلى (57 كگ), مايىس اليەۆ (65 كگ), نۇرقوجا قايپانوۆ (74 كگ) جارتى جولدا ءسۇرىندى. ولاردىڭ العاشقى ەكەۋى – جاستار بۋىنىنىڭ وكىلدەرى. جارايدى, «ەراسىل مەن مايىسقا تاجىريبە جەتىسپەدى» دەيىك. ال نۇرقوجاعا نە بولدى؟ ول تالاي دۇرمەكتى كورگەن ساقا سپورتشى, الەم چەمپيوناتىندا كۇمىس الىپ, ەكى رەت ازيا چەمپيونى اتاندى. بىراق جاۋاپتى جارىستا قايپانوۆتان قايىر بولمادى. ناتيجەسىندە, وتانداستارىمىزدىڭ اراسىنان الىشەر ەرعالي (97 كگ) مەن يۋسۋپ باتىرمۇرزاەۆ (125 كگ) قانا پاريج وليمپياداسىندا كۇش سىناسۋ قۇرمەتىنە بولەندى. ءسويتىپ, قازىرگى كەزدە ەلىمىزدىڭ ەركىن كۇرەس شەبەرلەرىندە ءۇش جولداما بار. ساناۋلى كۇندەردەن كەيىن راحات قالجان, ادلان اسقاروۆ, نۇرقوجا قايپانوۆ سىندى سايىپقىراندار انادولى ەلىنە اتتانادى. ال سول بالۋاندار جايىندا ءبىز نە بىلەمىز؟
57 كگ سالماقتا كۇرەسەتىن راحات قالجان – 25 جاستا. ول 2022 جىلى ۇلانباتىردا ازيا چەمپيوناتىنىڭ كۇمىس جۇلدەگەرى اتاندى. جامبىل وبلىسىنىڭ تۋماسى فينالدا توكيو وليمپيداسىنىڭ كۇمىس, الەم چەمپيوناتىنىڭ قولا جۇلدەگەرى, قۇرلىق بىرىنشىلىگىنىڭ ەكى دۇركىن جەڭىمپازى, ۇندىلىك راۆي قۇمار داحياعا جول بەردى. 2023 جىلى استانادا قولا مەدالدى قورجىنعا سالدى. ءۇشىنشى ورىن ءۇشىن باسەكەدە قالجان دۇنيەجۇزىلىك دودادا ۇزدىك ۇشتىكتى تۇيىندەگەن موڭعوليالىق زانبانبۇدىن زانابازاردى ءسۇرىندىردى. بيىلعى ەل بىرىنشىلىگىنىڭ فينالىندا ول ەراسىل مۇحتار ۇلىنا ەسە جىبەردى. بىشكەكتە ەراسىل ءۇمىتتى اقتاماعاننان كەيىن ىستانبۇلدا راحاتقا سەنىم ارتىلىپ وتىر.
65 كگ سالماق دارەجەسىندەگى ادلان اسقاروۆتىڭ كەزىندە جاستار بۋىنى اراسىنداعى جارىستاردا جاسىنداي جارقىلداعانىن جانكۇيەر جاقسى بىلەدى. ول ءتۇرلى جاس ەرەكشەلىگى بويىنشا وتكەن الەم جانە قۇرلىق بىرىنشىلىكتەرىندە جەڭىس تۇعىرىنا كوتەرىلدى. ەرەسەكتەر اراسىنداعى ازيا چەمپيوناتىندا كۇمىسپەن كۇپتەلدى. ماديار قۇرامىسوۆتاي بىلىكتى باپكەردەن ءتالىم-تاربيە العان اسقاروۆتىڭ كۇرەس مانەرى دە ەرەكشە. ول وتە جىلدام كۇرەسىپ, قاشاندا قارسىلاستارىن اتويلاپ ۇتۋعا قۇشتار. كەيىنگى ەل چەمپيوناتىندا 24 جاستاعى الماتى وبلىسىنىڭ وكىلى قولا مەدالدى قاناعات تۇتتى. استانادا باس جۇلدەنى ولجالاعان مايىس اليەۆ پەن كۇمىس جۇلدەگەر سانجار مۇحتار بىشكەكتىڭ بوزكىلەمىندە ءساتسىز ونەر كورسەتكەننەن كەيىن ۇلتتىق كوماندا باپكەرلەرى سوڭعى سىناقتا ادلان اسقاروۆتى كۇرەستىرۋدى قۇپ كوردى. ال 74 كگ سالماقتاعى نۇرقوجا قايپانوۆتىڭ ءجۇرىپ وتكەن جولى جايىندا ءبىز جوعارىدا باياندادىق.
قازىرگى كەزدە ەركىن كۇرەستەن ەڭ كوپ جولداما رەسەي (AIN) مەن ازەربايجانعا تيەسىلى. ولار 100 پايىزدىق كورسەتكىشكە يە. يران قۇراماسىندا بەس ليتسەنزيا بار. سونداي-اق پاريجدەگى دوداعا قاتىساتىندار تىزىمىندە مىنا مەملەكەتتەردىڭ وكىلدەرى بار: اقش, پۋەرتو-ريكو, مىسىر, بەلارۋس (AIN), جاپونيا – 4, كۋبا, گرۋزيا, قازاقستان, وزبەكستان – 3, سەربيا, تۇركيا, ارمەنيا, مەكسيكا, كانادا, گۆينەيا-بيساۋ, اۋستراليا, موڭعوليا, قىرعىزستان – 2, سان-مارينو, البانيا, گرەكيا, ماجارستان, باحرەين, ۆەنەسۋەلا, دومينيكان رەسپۋبليكاسى, ساموا, الجير, وار جانە نيگەريا – 1 بالۋاننان.
ءبىر ايتا كەتەرلىگى, كۇرەستىڭ بۇل تۇرىندە اتاقتى بالۋانداردىڭ ءبىرازى ءالى دە جولداماعا قول جەتكىزە الماي ءجۇر. سولاردىڭ اراسىنان امەريكالىق زەين ريزەرفورد (65 كگ. الەم جانە پانامەريكا چەمپيونى, الەم چەمپيوناتى مەن كۋبوگىنىڭ كۇمىس جۇلدەگەرى), موڭعوليالىق ءتومور وچير تۇلعا (65 كگ. الەم چەمپيوناتىنىڭ قولا جۇلدەگەرى, ازيا ويىندارىنىڭ جەڭىمپازى, ازيا چەمپيوناتىنىڭ ەكى دۇركىن كۇمىس جۇلدەگەرى), سلوۆاكيالىق تايمۇراز سالكازانوۆ (74 كگ. الەم چەمپيوناتىنىڭ ءۇش دۇركىن جۇلدەگەرى, ەۋروپانىڭ ءتورت دۇركىن چەمپيونى), يتاليالىق فرانك چاميزو (74 كگ. وليمپيادانىڭ قولا جۇلدەگەرى, ەكى دۇركىن الەم چەمپيونى, الەم كۋبوگىنىڭ يەگەرى, ەۋروپانىڭ ءتورت دۇركىن چەمپيونى) جانە تۇركيالىق سونەر دەميرتاش (74 كگ. وليمپيادا مەن الەم چەمپيوناتىنىڭ ەكى دۇركىن جۇلدەگەرى, ەۋروپا ويىندارىنىڭ ەك دۇركىن كۇمىس جۇلدەگەرى, ەۋروپانىڭ ەكى دۇركىن چەمپيونى) سىندى اپايتوستەردى بولە-جارا اتاپ وتۋگە بولادى.
تۇركيادا جالاۋى جەلبىرەيتىن جارىستىڭ قورىتىندىسىنا سايكەس ءار سالماق دارەجەسى بويىنشا العاشقى ءۇش ورىندى يەلەنگەن بالۋاندار پاريجدە الاۋى تۇتاناتىن وليمپيا ويىندارىندا كۇش سىناسۋ قۇرمەتىنە يە بولادى.
التى ارۋعا سەنىم ارتامىز
ايەلدەر كۇرەسىنەن ۇلتتىق قۇراما وليمپيادا جولدامالارى ساراپقا سالىنعان ەكى بىردەي جارىستا سۇرەڭسىز ونەر كورسەتكەنى بەلگىلى. بىلتىر بەلگرادتاعى الەم چەمپيوناتىندا ءجاميلا باقبەرگەنوۆا عانا جۇلدە الدى. بىراق 72 كگ سالماق دارەجەسى وليمپيا ويىندارىنىڭ باعدارلاماسىنا ەنبەگەن. ال جۋىردا بىشكەكتە اياقتالعان ليتسەنزيالىق تۋرنيردە بىردە-ءبىر جەرلەسىمىز فينالعا شىعا المادى. سونىڭ سالدارىنان بۇرىمدىلاردىڭ قورجىنى ءالى دە بوس.
جوعارىدا ايتىلعان كەلەڭسىز جاعداي ەلىمىزدىڭ ايەلدەر كومانداسىنىڭ باس باپكەرى قايرات ساعاديەۆكە ءبىراز وي سالعانعا ۇقسايدى. ەلگە ورالعان بەتتە ول ۇلتتىق قۇراما ساپىنداعى ءبىرىنشى ءنومىرلى بالۋانداردى وزگە سپورتشىلارمەن الماستىردى. سونىڭ ناتيجەسىندە قىرعىزستانداعى ليزەنتسيالىق تۋرنيردە كۇرەسكەن التى بالۋاننىڭ ەكەۋى عانا 9-12 مامىر ارالىعىندا تۇركيانىڭ ىستانبۇل قالاسىندا جالاۋى جەلبىرەيتىن سوڭعى ىرىكتەۋ سىنىنا قاتىسادى. ولار – لاۋرا عانيقىزى مەن يرينا كۋزنەتسوۆا.
ەڭ ءبىرىنشى كەزەكتە باس باپكەردىڭ جۇلدىز ەشىموۆا (53 كگ) الماستىرعانىنا قۋاندىق. ءيا, ونىڭ وتە تاجىريبەلى بالۋان ەكەنى راس. دەسەك تە 36 جاسقا كەلگەن ارداگەر سپورتشىنىڭ جۇلدىزدى ساتتەرى ارتتا قالعانى انىق. تۇركيادا بۇل سالماقتا مارينا سەدنەۆا سايىسقا تۇسەدى. 28 جاستاعى بالۋان – جاستار اراسىنداعى (U-23) الەم بىرىنشىلىگى مەن ايەلدەردىڭ ازيا چەمپيوناتىنىڭ ەكى دۇركىن قولا جۇلدەگەرى. سونداي-اق ەلەنا شالىگينانى البينا قايىرگەلدينوۆامەن الماستىرادى دەگەن اڭگىمە بولعان. بىراق سوڭعى ساتتە قايرات ساعاديەۆ ءوز شەشىمىن وزگەرتتى. بۇل جاعداي جانكۇيەرلەردىڭ نارازىلىعىن تۋدىردى. بىرەر ايدان كەيىن ەلەنا 38 جاسقا تولادى. ال «شاۋ تارتقان» سپورتشى ەندى «تاۋ قوپارا الماسى» انىق. سوندىقتان دا ولاردىڭ جاستارعا ورنىن بوساتقانى ءجون ەدى. ءوزىنىڭ بۇل شەشىمىن باس باپكەر بىلاي دەپ ءتۇسىندىردى: «68 كيلو سالماقتا ەلەنا شالىگينا بەلدەسەتىن بولدى. نەگىزى, بىشكەكتەگى تۋرنيردەن سوڭ البينا قايىرگەلدينوۆانى ۇمىتكەر رەتىندە قاراعان ەدىك. البينا ءالى جاس بالۋان, ونىڭ ۇستىنە ازيا چەمپيوناتىندا دا كوزگە تۇسە المادى. سوندىقتان باپكەرلەر مەن فەدەراتسيا اقىلداسا كەلە, ەلەنا مەن البينا اراسىندا ءوزارا بەلدەسۋ وتكىزۋدى ءجون سانادىق. سول كەزدەسۋدە شالىگينا ايقىن باسىمدىقپەن جەڭىپ, ىستانبۇلداعى تۋرنيرگە قاتىسۋعا لايىق ەكەنىن دالەلدەدى.
ەڭ ۇلكەن وزگەرىس 76 كگ سالماق دارەجەسىندە بولدى. وسىعان دەيىن 72 كگ سالماقتا كۇرەسىپ, كوپتەگەن بايراقتى باسەكەدە ەل نامىسىن ابىرويلى قورعاعان ءجاميلا باقبەرگەنوۆا 2019-2023 جىلدار ارالىعىندا الەم چەمپيوناتىندا ءۇش (2 كۇمىس, 1 قولا), ازيا چەمپيوناتىندا بەس (3 التىن, 1 كۇمىس, 1 قولا) رەت جەڭىس تۇعىرىنا كوتەرىلدى. ءدال وسىنداي تابىسىمەن ەلىمىزدىڭ باسقا بىردە-ءبىر بۇرىمدىسى ماقتانا المايدى. 76 كگ سالماققا اۋىسقاننان كەيىن دە ءجاميلا جامان كۇرەسكەن جوق. بىلتىر ول حانچجوۋدا الاۋى تۇتانعان ازيا ويىندارىندا كۇمىسپەن كۇپتەلدى. بيىل بىشكەكتەگى باسەكەدە باق سىنادى. بىراق قادامى كۇتتى بولمادى. باستاپقى بەلدەسۋلەردە قارسىلاستارىن قامىرشا يلەگەن ول شەشۋشى تۇستا ولقىلىق تانىتتى. ءسويتىپ, باقبەرگەنوۆا ءوز ورنىن ەلميرا سىزدىقوۆاعا بوساتتى.
ەلميرانىڭ دا ەسىمى قالىڭ كورەرمەنگە ەتەنە تانىس. 32 جاستاعى سپورتشى 2016 جىلى ريو-دە-جانەيرودا الاۋى تۇتانعان وليمپيا ويىندارىندا قولا مەدالدى موينىندا جارقىراتتى. 2018 جىلى جاكارتاداعى ازيادادا دا ءدال سول مەجەدەن كورىندى. قۇرلىق چەمپيوناتىندا جەتى رەت (2 التىن, 2 كۇمىس, 3 قولا) جەڭىس تۇعىرىنا كوتەرىلدى. بيىل اقپان ايىندا استانادا وتكەن ەل بىرىنشىلىگىندە ءجاميلا ەكەۋى كۇرەسكەن. بۇل سالماقتاعى باسەكەلەر اينالمالى جۇيە بويىنشا ءوتتى. العاشقى كەزدەسۋدە سىزدىقوۆانىڭ مەرەيى ۇستەم بولسا, ەكىنشىسىندە باقبەرگەنوۆا باسىم ءتۇستى. سول سەبەپتى بىشكەككە ءجاميلا باردى. مىنە, ەندى ەلميراعا سەنىم ارتىلىپ وتىر. ال 57 كگ سالماقتاعى ەمما تيسينانى لاۋرا الماعامبەتوۆا الماستىردى.
قىرعىزستانداعى ليتسەنزيالىق تۋرنيردە تابىسقا جەتە الماعانىمەن, قۇراما باپكەرلەرى لاۋرا عانيقىزى مەن يرينا كۋزنەتسوۆاعا تاعى ءبىر مۇمكىندىك بەرىپ وتىر. بۇل دا قۇپتارلىق شەشىم. سەبەبى 50 كگ سالماقتاعى لاۋرا الاتاۋدىڭ ارعى بەتىندە ءوزىن جاقسى قىرىنان كورسەتتى. وزىنەن الدەقايدا تاجىريبەلى تاجىك پەن فيليپپين بالۋاندارىن جولىنان ىعىستىرعان عانيقىزى جارتىلاي فينالدا ۆينەش پحوگاتپەن جولىقتى. 30 جاستاعى ءۇندىستاننىڭ ساقا سپورتشىسىنىڭ الەم چەمپيوناتىنىڭ قولا جۇلدەگەرى, ازيا ويىندارىنىڭ جەڭىمپازى دەگەن دارداي اتاقتارى بار. قۇرلىقتىڭ باستى دوداسىندا ول التى رەت (3 كۇمىس, 3 قولا) جۇلدەگەرلەر قاتارىنان كورىندى. اككى بالۋانعا ءبىزدىڭ بۇرىمدىنىڭ ءالى جەتپەدى. بىراق لاۋرانىڭ كۇرەسۋ مانەرى كوپشىلىك كوڭىلىنەن شىقتى. شەبەرلىگى تولىسا كەلە, ونىڭ دا الار اسۋى بيىك بولاتىنا كۇمان جوق. ال 62 كگ سالماق دارەجەسىندە كۇش سىناسىپ جۇرگەن 23 جاستاعى يرينا كۋزنەتسوۆانى ءدال قازىرگى كەزدە الماستىراتىن ەشكىم جوق.
وسى كۇنگە دەيىن ايەلدەر كۇرەسىنەن مىنا مەملەكەتتەردىڭ بالۋاندارى وليمپيادا جولداماسىنا يەلىك ەتتى: جاپونيا, اقش – 6, نيگەريا – 5, ءۇندىستان, قىتاي, رەسەي – 4, موڭعوليا, تۇركيا, ەكۆادور, سولتۇستىك كورەيا, كانادا, قىرعىزستان – 3, كولۋمبيا, كۋبا, الجير, ۋكراينا, ۆەنەسۋلا, بەلارۋس, گۋام, مولدوۆا, پولشا, گەرمانيا, تۋنيس – 2, مىسىر, وزبەكستان, شۆەتسيا, رۋمىنيا, نورۆەگيا, بولگاريا, فرانتسيا, جاڭا زەلانديا, ماجارستان – 1.
