كوللاجدى جاساعان – الماس ماناپ, «EQ»
جۇمساق كۇش دەگەنىمىز – ءبىر ۇلتتىڭ حالىقارالىق ارەنادا ءتۇرلى سۋبەكتىنىڭ قالاۋى مەن ارەكەتىنە ماجبۇرلەپ ەمەس, وزىنە تارتۋ مەن سەندىرۋ ارقىلى ىقپال ەتۋى. بۇل ۇدەرىستى زەرتتەۋ ماقساتىندا عالىمدار مەن ماماندار تاراپىنان ءتۇرلى عىلىمي ماقالا مەن ەڭبەك جازىلىپ جاتىر.
وقىرمان نازارىنا «جاھاندىق جۇمساق كۇش يندەكسىن» ۇسىنامىز. يندەكستى 1996 جىلى نەگىزى قالانعان «Brand Finance» كونسالتينگتىك كومپانياسى 2020 جىلدان بەرى جارىققا شىعارادى. ەسەپ مەملەكەتتەردىڭ ءارتۇرلى كورسەتكىش بويىنشا الەمگە ىقپالىن باعالايدى ءارى جۇمساق كۇش ديناميكاسىنىڭ وزگەرۋى تۋرالى قۇندى مالىمەتتەردى ۇسىنادى. 2024 جىلعى يندەكستى جاساۋدا الەمنىڭ 100 مەملەكەتىندە 170 مىڭنان اسا ازاماتتان ساۋالناما الىنعان. ساۋالناما ماقساتى 193 ۇلتتىق برەندتىڭ 55 جۇمساق كۇش كورسەتكىشى نەگىزىندە جەرگىلىكتى تۇرعىندار تاراپىنان قابىلداۋ ەرەكشەلىكتەرىن زەرتتەۋگە باعىتتالعان.
يندەكستە كەلتىرىلگەن رەيتينگ باسىندا اقش, ۇلىبريتانيا, قىتاي مەملەكەتتەرى ورنالاسقان. اقش يندەكستىڭ «ىقپال», «تانىمالدىلىق», «بيزنەس», «ساۋدا» كورسەتكىشتەرى بويىنشا كوش باسىندا كەلەدى. بىراق «ادام جانە قۇندىلىق», «ۇكىمەت» كورسەتكىشتەرى باعانىندا ۇلىبريتانيا مەن جاپونياعا قاراعاندا ۇپايلارى تومەن.
يندەكس دەرەكتەرىندە رەسەي 2023 جىلعى كورسەتكىشىنەن 3 ساتىعا تومەندەپ, 16-ورىنعا تۇسكەن. رەسەيدىڭ ەسەپتەگى ۇپايلارى «تۇراقتى دامۋ», «ادام جانە قۇندىلىق» باعاندارى بويىنشا تومەندەگەنىمەن جالپى ىقپالى +0,3 ۇپايعا كوتەرىلگەن.
بيىل قىتايدا جۇمساق كۇش دەڭگەيىنىڭ جىلدام ءوسۋى تىركەلىپ, وتكەن جىلى ءۇشىنشى ورىندا بولعان گەرمانيانى باسىپ وزدى. بۇل مەركەل باسشىلىعىنان كەيىنگى گەرمانيا قۋاتىنىڭ تومەندەگەنىن كورسەتەدى. «بيزنەس پەن ساۋدا», ء«بىلىم مەن عىلىم» باعاندارى بەيجىڭنىڭ رەيتينگتە ءوسۋىنىڭ نەگىزگى فاكتورلارى بولدى.
ءۇندىستان, برازيليا, وڭتۇستىك افريكا سياقتى ءىرى ايماقتىق دەرجاۆالار جۇمساق كۇش الەۋەتىن ارتتىرۋعا ۇمتىلعان سايىن, تاياۋ شىعىس ەلدەرى ءباا, ساۋد ارابياسى, قاتار, تۇركيا ءىرى ستراتەگيالىق باستامالارى ارقىلى 2020 جىلدان بەرگى ەڭ ۇلكەن ىلگەرىلەۋدى كورسەتىپ وتىر.
ءۇندىستان ەكونوميكاسىنىڭ جىلدام وسۋىنە قاراماستان, «مەديا جانە كوممۋنيكاتسيا», «ادام جانە قۇندىلىق», «ۇكىمەت» جانە «تۇراقتى دامۋ» باعاندارىنان تومەن كورسەتكىشىمەن جاھاندىق جۇمساق كۇش يندەكسى بويىنشا 29-ورىنعا تومەندەدى. الايدا ءۇندىستاننىڭ G20 ءسامميتىن وتكىزۋى, ەكونوميكالىق ىلگەرىلەۋى, عارىش سالاسىن يگەرۋگە سالعان ينۆەستيتسيالارى مەن كريكەتتەن ءۇندىستان ايەلدەر پرەمەر-ليگاسىنىڭ ىسكە قوسىلۋى سياقتى سپورتتىق باستامالارىنان كورىنەتىن حالىقارالىق ارەناداعى بەلسەندى ۇستانىمى بۇل ەلدىڭ «تانىمالدىلىق», «باي مادەني مۇرا», «بەدەل» جونىنەن الدىڭعى قاتارعا جىلجۋىنا ىقپال ەتتى.
قازاقستان يندەكستە 2023 جىلى 36,5 ۇپايمەن 79-ورىندا بولسا, بيىل 35,9 ۇپايمەن 80-ورىنعا ورنالاستى. الايدا ۇلتتىق برەند قۇنى ءبىر جىلدا 6,2%-عا ارتىپ, 231 ملرد دوللاردى (2023 جىلى 218 ملرد دوللار) قۇرادى. قازاقستاننىڭ «بەدەل», «تۇراقتى دامۋ», «تانىمالدىلىق» كومپونەنتتەرى جوعارى باعالانعان.
«جاھاندىق جۇمساق كۇش يندەكسى» زەرتتەۋشى عالىمدارعا, ماماندار مەن ساراپشىلارعا ستاتيستيكالىق مالىمەتتەرى, تالدامالىق دەرەكتەرى, ساۋالناما قورىتىندىسىنىڭ كورسەتكىشتەرىمەن قۇندى اقپارات كوزى بولىپ سانالادى.
ماريا جىلقىشيەۆا,
قازاقستان قوعامدىق دامۋ ينستيتۋتىنىڭ ساراپشىسى
