قالدىقتى رەتتەۋدىڭ قيسىنى

كوپ جىل بويى نەگىزىنەن بەل­­گى­­لەنبەگەن جەرلەردەگى قوقىس الاڭدارىن جويۋعا, قال­دىقتاردى بولەك جيناۋعا ار­نال­عان كونتەينەرلەر ورناتۋعا ەكپىن قويىلعان شارالار جۇيەلى ناتيجەگە جەتكىزە قويمادى. مىسالى, قاۋىپتى جانە مەديتسينالىق قالدىقتاردىڭ بار­لىق قايتا وڭدەۋشىسى مەن كادەگە جاراتۋشىسىن تەكسەرسە, بيۋدجەت قاراجاتىنىڭ قانداي كولەمدە يگە­رىلىپ جاتقانىن, بىراق قول­دانى­لاتىن تەحنولوگيالار ەش­قانداي نورماتيۆتەر مەن زاڭناماعا سايكەس كەلمەيتىنىن كورۋگە بولادى. سول سەكىلدى پوليگونداردا قۇرىلىس قو­قىستارىن كومۋگە تى­يىم سالا­تىن ەكولوگيالىق كودەكستەگى وز­گە­رىستەرگە بايلانىستى كومپانيالار ەلدى مەكەندەر ماڭىندا قوقىس الاڭدارىن قولدان جاساپ, قالدىقتارىن ۇيە باستاعان. ال بۇل جەراستى سۋلارىنىڭ لاستانۋ جانە پوليگونداردا ورتتەردىڭ پايدا بولۋ قاۋپىن توندىرەدى. بىلتىردىڭ وزىندە قالدىقتاردى كومۋ تەحنولوگياسىن ساقتاماۋدىڭ سالدارىنان قاتتى تۇرمىستىق قالدىقتار (قتق) الاڭدارىندا ءورتتىڭ 9 فاكتىسى تىركەلگەن. عارىشتان باقىلاۋ ارقىلى ەل بويىنشا 5,5 مىڭنان اسا رۇقسات ەتىلمەگەن قوقىس الاڭ­دارى تابىلعان. ال 3 016 قوقىس پولي­گونى­نىڭ تەك 624-ءى ەكولوگيالىق, ساني­تار­لىق ستاندارتتارعا ساي كەلەدى. قازىرگى ۋاقىتتا بەلگىلەنبەگەن جەرگە قوقىس تاستاعاندارعا سالىناتىن ايىپپۇل سوماسىن ۇلعايتۋ ماق­ساتىندا ەكولوگيا جانە تابيعي رەسۋرس­تار مينيسترلىگى اكىمشىلىك قۇقىق­بۇزۋشىلىق تۋرالى كودەكس­كە تۇزەتۋ ازىرلەدى. سايكەسىنشە, بۇعان دەيىن ايىپكەر 50 ايلىق ەسەپتىك كورسەتكىش, ياعني 184 600 تەڭگە تولەۋگە مىندەتتەلسە, ەندى 369 200 تەڭگە تولەيدى. ال زاڭدى تۇلعالار 369 200 تەڭگەنىڭ ورنىنا 738 400 تەڭگە تولەۋگە مىندەتتى.

ماماندار بۇگىندە ءتيىستى ورگان­داردىڭ سۇرىپتاۋداعى جەتىس­تىكتەر تۋرالى ەسەپتەرىندە شىنايىلىقتان گورى كورنەكىلىك باسىم ەكەنىن ايتادى. انىعىندا مالىمدەلگەن 18-20 ەمەس, قالدىق­تاردىڭ شامامەن 5-6 پايىزى عانا سۇرىپتالىپ, قالعانى پوليگوندارعا جىبەرىلەدى. ورتالىق ازيادا تەڭدەسى جوق دەلىنگەن الما­تىداعى قوقىس سۇرىپتاۋ جانە قايتا وڭدەۋ بو­يىنشا ءىرى زاۋىتتىڭ, اقتوبە مەن سەمەيدەگى 5 ملرد تەڭگەگە سالىنعان ەكى جاڭا زاۋىتتىڭ جۇمىس ىستەمەي تۇرعانى قالدىقتاردى باسقارۋعا, ونىڭ ىشىندە قوقىستى بولۋگە كوزقاراستىڭ كەمشىندىگىن بايقاتادى.

قوقىسپەن جۇمىس ىستەۋ جاع­دايىن جاقسارتۋ ءۇشىن ماماندار قايتا وڭدەۋگە كەلمەيتىن قاپتاما­نى پايدالانۋعا تىيىم سالۋدى, قوقىستىڭ باستاپقى جينالاتىن جەرلەرىندە قالدىقتاردى سۇرىپتاۋ جۇيەلەرىن ەنگىزۋدى ۇسىنادى. اۋلاداعى قوقىس الاڭدارىندا قالدىقتار فراكتسيالار بويىنشا بىردەن سۇرىپتالاتىن پۋنكتتەر ورناتۋ وڭدەلمەگەن قوقىس كولەمىن ەداۋىر قىسقارتۋعا ىقپال ەتەدى. سونىمەن قاتار جەراستى سۋلارىن ۋلى زاتتاردىڭ تۇسۋىنەن قور­عاۋ ءۇشىن بارلىق پوليگوننىڭ ەكو­لو­گيا­لىق ستاندارتتارعا ساي بولۋىن با­قىلاۋ قاجەت. مىسالى, جەراستى سۋ­لا­رىنىڭ لاستانۋ قاۋپىنە بايلا­نىستى قيىرشىقتاس وندىرىلگەن كارەر­لەردى پوليگون رەتىندە پايدا­لا­نۋعا بولمايدى. وعان قوسا ەلدە تاماق قالدىقتارىن قايتا وڭدەۋ جۇيەسىنىڭ بولماۋى ورگانيكالىق ما­تەريالداردىڭ كارتونمەن ارالاسىپ, ىدىراۋىنا اكەلەدى. بۇل ۇدەرىس پارنيكتىك اسەردىڭ پايدا بولۋىمەن جانە جانعىش مەتان­نىڭ بولىنۋىمەن بىرگە ءجۇرىپ, ناتي­جەسىندە تابيعي ورتكە ۇلاسۋى مۇم­كىن. ءسويتىپ, جاقىن ماڭداعى ەلدى مەكەن­دەردىڭ تۇرعىندارى كوبىنەسە وسى ۋلى شىعارىندىلارمەن تىنىس الۋعا ءماجبۇر. سوندىقتان نەگىزگى ءىس-شارا­لار قاجەتتى ينفراقۇرىلىمى بار قال­دىقتاردى باسقارۋدىڭ ءتيىمدى جۇيە­­سىن قۇرۋعا, قالدىقتاردى دۇرىس وڭ­دەۋ­دىڭ ماڭىزىن حالىق اراسىندا كەڭى­نەن ناسيحاتتاۋعا باعىتتالعانى ءجون.

قوقىس پروبلەماسى جاۋاپتى ورگانداردىڭ ءالسىز ءىس-قيمىلىمەن عانا ەمەس, تومەن تاريفپەن دە قالىڭداي تۇسكەن. قاتتى تۇرمىستىق قالدىقتاردى ۋاقتىلى شىعارىپ, سۇرىپتاۋدى قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن تاريف دەڭگەيى دە قيسىندى بولۋى شارت. كەيبىر وڭىرلەردە باعا سوڭعى رەت جەتى جىل بۇرىن وزگەرگەن جانە جەرگىلىكتى وزگەشەلىكتەرگە سايكەس قىزمەتتىڭ ورتاشا باعاسى – ايىنا ءبىر ادامعا 89–550 تەڭگە ارالىعىندا. تاريف سوماسى قاشىقتىققا, قال­دىقتار كولەمىنە, اكەتۋ جيىلىگىنە, سۇرىپتاۋ اۋقىمىنا بايلانىستى ءار وڭىردە ارقالاي. قالدىقتار­دى شىعارۋشى كومپانيالاردىڭ مالىمدەۋىنشە, اعىمداعى تاريف قوقىستى جيناۋ مەن تاسىمالداۋعا ارنالعان بازالىق شىعىنداردى دا جابۋعا مۇمكىندىك بەرمەيدى. دامۋ مەن ءوسۋدى بىلاي قويعاندا, ءتيىمدى جۇمىس ىستەۋدىڭ ءوزى قيىن. وسىلايشا, بيىلعى اقپان ايىنىڭ سوڭىندا KazWaste قالدىقتاردى باسقارۋ جونىندەگى قاۋىمداستىعى ءتاريفتى 2-10 ەسەگە نەمەسە ءبىر ادامعا ايىنا 1 500 تەڭگەگە دەيىن ارتتىرۋدى سۇراعان ەدى. ۇيىم باستاماسى جانارماي, قوسالقى بولشەكتەر, جابدىقتار شىعىندارىنىڭ ءوسۋىن جانە قىزمەتكەرلەردىڭ جالاقىنى كوتەرۋ تالاپتارىن شەشۋگە كومەك­تەسەتىنىمەن ءتۇسىندىرىلدى. قازىرگى ۋاقىتتا بۇل شىعىندار, اسىرەسە ەلدىڭ ورتالىعىندا, وڭتۇستىگىندە جانە باتىسىندا اعىمداعى تاريفتەر دەڭگەيىنەن اسىپ تۇسەدى. باسقا كوممۋنالدىق تولەمدەردەن ايىرماشىلىعى, مۇنداي ءتاريفتى كوپتەگەن تۇتىنۋشى جىلدار بويى تولەمەيدى. جىلۋ, ەلەكتر ەنەرگياسى, سۋمەن جابدىقتاۋ سىندى تابيعي مونوپوليالار سۋبەكتىلەرى بورىشكەرلەرگە جەلىدەن اجىراتۋ سىندى اسەر ەتۋدىڭ مىقتى تەتىگىن قولدانا الادى. ال قوقىس شىعاراتىن مەكەمەلەردىڭ اۋزى-مۇرنىنا دەيىن تولعان كونتەينەرلەردى كۇن سا­يىن بوساتىپ, اينالاعا شاشىلعان قالدىقتاردى جيناپ اكەتپەسكە امالى جوق. اسىرەسە ءىرى كولەمدى قالدىقتاردى شىعارۋ, سۇرىپتاۋ, قايتا وڭدەۋ, كومۋ سياقتى كەشەن­دى جۇمىستىڭ شىعىندارى كوم­مۋنالدىق قىزمەتتىڭ باسقا تۇر­لەرىمەن سالىستىرۋعا دا كەلمەيدى.

الماتى قالاسىنىڭ 2017 جىلدان بەرى وزگەرمەگەن مولشەرلەمەسى دە ماتەريالدىق-تەحنيكالىق بازانى جاڭارتۋدى, قىزمەتكەرلەرگە لايىقتى جالاقى تولەۋدى قامتاماسىز ەتۋگە قاۋقارسىز. بۇگىنگە دەيىن قتق جيناۋعا, شىعارۋعا, قايتا وڭدەۋگە جانە كومۋگە ارنالعان قولدانىستاعى تاريف قالادا جەكە تۇلعالار ءۇشىن 553,04 تەڭگەنى جانە زاڭدى تۇلعالار ءۇشىن 2 288,46 تەڭگەنى قۇرادى. ال 2017-2023 جىلدار ارالىعىندا ورتاشا جالاقى ەكى ەسە, ديزەل وتى­نىنىڭ ورتاشا قۇنى ءۇش ەسە ءوستى, قوسالقى بولشەكتەرگە شىعىندار ۇلعايدى. وسىلايشا, ءماسليحات دەپۋتاتتارىنىڭ شەشىمىمەن ەندى جىلدىق تاريف 1 تەكشە مەتر قالدىق ءۇشىن 3 309 تەڭگە بولىپ بەكىتىلدى. ايلىق تاريف ءبىر ادامعا ايىنا 718,5 تەڭگەنى قۇراماق. حالىقتىڭ الەۋمەتتىك وسال توپتارى ءۇشىن كوممۋنالدىق تولەمدەردىڭ ءوسۋىن قامتيتىن الەۋمەتتىك تولەمدەر قاراستىرىلعان. سونىمەن قاتار كوم­مۋنالدىق قالدىقتاردىڭ ءتۇزىلۋ جانە جيناقتالۋ نورمالارى بەكىتىلىپ, جاڭا رەداكتسياداعى ءۇي يەلەرى ءۇشىن كوممۋنالدىق قالدىقتاردىڭ ءتۇزىلۋى مەن جيناقتالۋىنىڭ ەسەپتىك نورمالارى ءبىر تۇرعىنعا جىلىنا 2,33 تەكشە مەتردى قۇرادى.

قازىرگى ۋاقىتتا الماتىدا قتق جيناۋ جانە ونى شىعارۋ ءۇشىن ينفراقۇرىلىمدى ساپا­لى جاڭعىرتۋ جۇمىستارى جالعا­سىپ جاتىر. سوعان سايكەس اۋلا اۋماق­تارىنىڭ سانيتارلىق جاعدايى مەن ەستەتيكالىق كەلبەتىن جاقسارتۋ ماق­ساتىندا الداعى ۋاقىتتا تەرەڭ­دەتىلگەن كونتەينەرلەر ورناتىلماق. بيىل جانە كەلەسى جىلدارى 671 كونتەينەر الاڭىندا 2 905 تەرەڭدەتىلگەن كونتەينەردى اۋىس­تىرۋ جانە ورناتۋ جوسپارلانعان. بيىلدان باستاپ GPS-ترەكەرلەرمەن جاراق­تاندىرىلعان زاماناۋي ارنايى تەحنيكا جۇمىس ىستەيدى. ال كوم­پانيالار تۇسكەن تابىس­تان تەرەڭ­دە­تىلگەن كونتەينەرلەرگە قىزمەت كورسەتۋ ءۇشىن ارنايى جابدىقتالعان تەحنيكانى جىلىنا 20 داناعا دەيىن جاڭارتا الادى. اكىمدىكتىڭ سەندىرۋىنشە, جاڭا تاريف قوقىس شىعارۋشى كومپانيالارداعى تەح­ني­كالىق قىزمەتكەرلەردىڭ جالا­قىسىن 20%-عا دەيىن كوتەرۋگە, قتق شى­عارۋ جانە شاعىن اۋداندار مەن اۋلا اۋماقتارىنداعى قوقىس الاڭدارىن تازالاۋ قىزمەتتەرىنىڭ ساپاسىن ارتتىرۋعا مۇمكىندىك تۋعىزادى.

ەكولوگيالىق كودەكسكە سايكەس قالدىقتاردى كومۋ كولەمىن ازايتۋدى ىنتالاندىرۋ بويىنشا كوپ ماسەلە جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگانداردىڭ قىزمەتىنە بايلانىستى. بۇل جەردە ايتا كەتەرلىگى, حالىقارالىق زەرتتەۋشىلەر (يەل ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ ەكولوگيالىق ساياسات جانە قۇقىق ورتالىعى) ءىس-شارالاردىڭ نەگىزگى ۇيىم­داستىرۋشىسى اكىمدىكتەر بولسا دا, كوپتەگەن ايماقتا قاتتى تۇرمىستىق قالدىقتاردى جيناۋ, سۇرىپتاۋ, وڭدەۋ جانە كومۋ بيزنەسى جەكەمەنشىك يەلەرىنىڭ قولىندا ەكەنىن جازادى. ساراپشىلار بىزدە بۇل نارىق جوعارى شوعىرلانعان جانە وعان جاڭا قاتىسۋشىلارعا كىرۋ قيىن دەگەن قورىتىندىعا كەلگەن. بۇعان بىرنەشە اكىمشىلىك جانە ەكونوميكالىق كەدەرگىلەر بار. بىرىنشىدەن, اكىمدىكتەردىڭ جوعارى تالاپتارى جانە قتق پوليگونىنا جەر ۋچاسكەسىن الۋ ءراسىمى كۇردەلى. ەكىنشىدەن, بۇل – ينۆەستيتسيا تۇرعى­سى­نان قىمبات بيزنەس. ويتكەنى ماشينالار مەن جابدىقتاردى بىر­دەن ساتىپ الۋعا قوماقتى قاراجات جۇمساۋ قاجەت, ال سالىم ءوزىن اقتاۋ ءۇشىن ۇزاق ۋاقىت كەتەدى. ءۇشىنشىسى – ماسەلەنىڭ الەۋمەتتىك جاعى, ياعني شىعىندار مەن ينۆەستيتسيالاردىڭ ءوسۋى قىزمەتتەرگە تاريفتەردىڭ ءوسۋىن قامتۋى كەرەك. مەملەكەت تاراپىنان كوممۋنالدىق تاريفتەردى تەجەۋدىڭ قالىپتاسقان تاجىريبەسىنە سايكەس بۇل ۇدەرىستىڭ قارقىنى باياۋ.