ماقسات – قىلمىستىڭ الدىن الۋ

وتباسىلىق-تۇرمىستىق زور­­لىق-­زوم­بىلىق تۋرالى زاڭ شىن مانىندە مەم­لەكەتتىڭ تەڭ­­دىك پەن زاڭ ۇستەمدىگى قاعي­داتتارىنا باسىمدىق بەرە­تىنىن, قۇقىق بۇزۋشىلىققا مۇل­دەم توزبەۋشىلىكتى قالىپتاس­تىراتىنىن كورسەتەدى. زاڭ ايەل­دەرگە قاتىستى زورلىق-زومبىلىق كورسەتكەنى ءۇشىن جازالاۋ شارا­­لارىن كۇشەيتەدى. اتاپ ايتقان­دا, قازىر دەنساۋ­لىققا قاساقا­نا ورتاشا جانە اۋىر زيان كەل­تىر­گەنى ءۇشىن تەك 8 جىلعا دەيىن باس بوس­تان­دىعىنان ايىرۋ قاراس­تىرىلعان. دەنساۋلىققا جەڭىل زيان كەلتىرۋ تۋرالى باپ تا قا­تاڭ­داتىلدى: 200 اەك-كە دەيىن ايىپپۇل سالۋ نەمەسە 50 تاۋلىككە دەيىن قاماۋعا الۋ كوزدەلەدى.

وعان قوسا قازىر بۇل قىلمىس ءۇشىن اكىمشىلىك ەمەس, قىلمىستىق جاۋاپكەرشىلىك قاراستىرىلعان. قىلمىستى اۋىرلاتاتىن ءمان-جايلار بولعان كەزدە 1 000 اەك-كە دەيىن ايىپپۇل سالۋدى نە 2 جىل­عا دەيىن باس بوستاندىعىنان ايىرۋدى نەمەسە شەكتەۋدى كوز­دەيدى. سونداي-اق قىلمىستىق قۇقىق بۇزۋشىلىق رەتىندە قايتا بىلىكتىلىگى بار ۇرىپ-سوعۋ ءۇشىن 80 اەك-كە دەيىن ايىپپۇل نەمەسە 25 تاۋلىككە دەيىن قاماۋعا الۋ تۇرىندەگى جازا كوزدەلگەن. اۋىرلاتاتىن جاعدايلاردا ۇرىپ-سوعۋ 200 اەك-كە دەيىن ايىپپۇل سالۋعا نە 50 تاۋلىككە دەيىن قاماۋ­عا الۋعا اكەپ سوعادى.

سونىمەن قاتار ازاپتاۋ ءۇشىن جاۋاپ­كەرشىلىك كۇشەيتىلدى. ەندى 2 جىل­دان 3 جىل­عا دەيىن, اۋىرلاتاتىن جاعدايلاردا 4 جىلدان 7 جىلعا دەيىن باس بوستاندىعىنان ايىرۋ كوزدەلىپ وتىر. وسىلايشا, ءتىپتى ەڭ از سوققىلار دا سالماق­تى ايىپپۇلداردى نەمەسە ۇزاق مەرزىمگە قاماۋعا الۋدى قام­تيدى. بۇل وتباسىندا جۇدى­رى­عىن الا جۇگىرۋدى ادەتكە اينال­دىرعانداردىڭ ايەلدەرى مەن جاقىندارىنا قاتىستى اگرەسسياسىن ايتارلىقتاي تەجەيدى.

بالالارعا قارسى زورلىق-زوم­بىلىقتىڭ كەز كەلگەن ءتۇرىن كورسەتۋ جاۋاپكەرشىلىگى ەداۋىر كۇشەيتىلدى. قىلمىستىق كودەكس­تە كامەلەتكە تولماعاندارعا قار­سى دەن­ساۋلىققا زيان كەلتى­رۋ­دەن باستاپ ۇرلاۋ مەن ولتىرۋ­گە دەيىنگى قىلمىستاردىڭ تىزبە­سى جۇيەلەنگەن جانە ناقتى انىق­تالعان. مۇنداي ارەكەتتەردى جا­سا­عان ادامدار تاتۋلاسۋعا بايلانىستى قىلمىستىق جاۋاپ­تى­لىقتان بوساتىلا المايدى. كا­مەلەتكە تولماعانداردى ولتىر­گەنى, زورلاعانى, كامەلەتكە تولماعاندارعا قاتىستى جىنىس­تىق سيپاتتاعى زورلىق-زومبىلىق ارەكەتتەرى ءۇشىن ءومىر بويىنا باس بوستاندىعىنان ايىرۋ تۇرىندەگى ەڭ اۋىر جازا قاراستىرىلعان.

بالالاردى ۇرلاعانى ءۇشىن بۇ­دان بىلاي 10 جىلدان 15 جىل­عا دەيىن (بۇرىن 7 جىل­دان 12 جىلعا دەيىن), ال زاڭ­سىز باس بوستاندىعىنان ايىرۋ ءۇشىن 5 جىلدان 10 جىلعا دەيىن (بۇرىن 5 جىلعا دەيىن) باس بوس­تاندىعىنان ايىرۋ كوزدەل­گەن. العاش رەت 16 جاسقا تولما­عان ادام­دارعا جىنىستىق سيپات­تاعى زورلىق-زومبىلىق جاسا­عا­نى ءۇشىن قىلمىستىق جاۋاپ­كەرشىلىك ەنگىزىلدى. وسى نورمالار قابىلدانعانعا دەيىن مۇن­داي جاۋاپكەرشىلىك 14 جاسقا تولماعاندارعا تيىسكەنى ءۇشىن عانا قاراستىرىلعان. ول ءۇشىن 200 اەك-كە دەيىن ايىپپۇل, تۇزەۋ جۇمىستارى نەمەسە 200 ساعاتقا دەيىن قوعامدىق جۇمىستار نە 50 تاۋلىككە دەيىن قاماۋعا الۋ تەتىگى بار. سونىمەن قاتار ايىپتالۋشى بەلگىلى ءبىر لاۋازىمداردى اتقارۋ جانە 3 جىلعا دەيىن بەلگىلى ءبىر قىزمەتپەن اينالىسۋ قۇقىعىنان ايىرىلۋى مۇمكىن.

جاڭا زاڭ سۋيتسيد جاعدايلارىن دا ازايتۋعا باعىتتالعان. ەگەر بۇرىن تەك ءوز-وزىنە قول جۇمساۋعا يتەرمەلەگەنى ءۇشىن قىلمىستىق جاۋاپكەرشىلىك كوزدەلگەن بولسا, ەندى ءوزىن-ءوزى ولتىرۋگە يتەرمەلەۋ جانە جاردەمدەسۋ ءۇشىن جاۋاپكەرشىلىك قاراستىرىلادى. كامەلەتكە تولماعاندارعا قاتىس­تى مۇنداي ارەكەتتەر 5 جىلدان 9 جىلعا دەيىن باس بوستاندىعىنان ايىرۋعا اكەپ سوعادى. وسىلايشا, بۇل شارالار ءسۋيتسيدتىڭ الدىن الۋدى دا, كىنالىلەردىڭ جاۋاپ­كەرشىلىگىن دە كۇشەيتەدى.

جاڭا زاڭ پەدوفيلدەر مەن بالالاردى ءولتىرۋ فاكتىسى بويىنشا ءومىر بويىنا باس بوستاندىعىنان ايىرۋ تۇرىندەگى ەڭ اۋىر جازانى قاراستىرادى. بۇل جاعدايدا كەز كەلگەن بالاما الىنىپ تاستالادى. وسىلايشا, قوعامدا مۇنداي ادامدارعا مۇلدەم توزبەۋشىلىك قالىپتاسادى.

ءۇنزيلا شاپاق,

ءماجىلىس دەپۋتاتى