وتكەن عاسىردىڭ ورتاسىنان اسا قازاق پوەزياسىنا كەرەمەت ءۇردىس اكەلگەن, ۇلگى دارىتقان ءبىرى – فيلوسوف, ەكىنشىسى – ليريك قادىر مىرزا ءالى مەن تۇمانباي مولداعاليەۆ بولاتىن. تەلقوڭىرداي, دومبىرانىڭ قوس ىشەگىندەي قوس تالانت جەر باسىپ جۇرسە, بيىل سەكسەننىڭ سەڭگىرىنە شىعار ەدى.
«ءسابيدىڭ ساۋساعىنداي, ءسوزى اقىننىڭ, باسىنان سيپاعانعا تالپىنادى» دەپ ءبىر ءتۇيىپ تاستاپ, ودان كەيىن «جۇرەكتەن شىقپاسا, جۇرەككە جەتپەيدى» دەگەن تەرەڭ ماعىنانى العا تارتىپ, بۇكىل سانالى عۇمىرىن جىر الەمىنە, ويلى ءسوز تەرەڭىنە ارناعان قادىر مىرزا ءالى اعامىز كۇنى كەشە سەكسەنگە تولار ەدى. جەتپىسىنشى جىلدارى «كوش» اتتى تاڭدامالىسىنىڭ بەتاشارىنا «ءبىر سوزبەن ايتقاندا, «كوش» ەتەك-جەڭىن ىقشامداپ جيناپ, بىرىڭعاي تۇتاس دۇنيە, ءبىرتۇتاس دەنەگە اينالعان ءتارىزدى. اۆتوردىڭ العاشقى ارمانىنىڭ ءوزى وسى بولاتىن-دى. قايتكەندە دە «كوشىمدى» ۇزاق ساپارعا ۇزاتىپ سالىپ, «دومبىرامدى» قولىما قايتا العان جايىم بار» دەگەن ەكەن.
قازاقتىڭ قادىرىنىڭ قاي كىتابىنا, ءتىپتى جەكە شۋماقتارىنىڭ وزىنە زەيىن سالساڭ «بىرىڭعاي دۇنيە, ءبىرتۇتاس دەنە» ەكەنىنە كوز جەتكىزەسىڭ. «كوشىن» ۇزاتىپ, «دومبىراسىن» قولعا العاننان كەيىن دە نەبىر ۇلتىمىزدىڭ رۋحانياتىن بايىتقان تۋىندىلاردى حالقىنا تارتۋ ەتتى. شىعارماشىلىق سالاسىندا ەڭبەك ەتۋدىڭ, جيناقى بولۋدىڭ, تياناقتى ءجۇرۋدىڭ, تاپقىر سوزبەن اينالاسىن سۇيىندىرەتىن, سۇيسىندىرەتىن, كەيدە ادەپتەن وزساڭ, ورەن جۇيرىكتەي تاپ باسىپ, تاۋىپ ايتىپ ەسىڭدى كىرگىزەتىن ەستىلىگى كىمگە دە بولسا ۇلگى بولاتىن. وسىنداي دارا دارىننىڭ سەكسەن جىلدىعىنا وراي قازاقتىڭ بۇكىل ءبىتىم-بولمىسىن ولەڭ ورنەگىنە تۇسىرگەن ۇلى اقىننىڭ ءان تەكستىنە, تولعاپ ايتار تەرمەسىنە اينالىپ كەتكەن «قازاقتاردى شەتەلدىك قوناقتارعا تانىستىرۋ» اتتى ولەڭىن گازەت وقىرماندارىنا ۇسىنىپ وتىرمىز. ال «اق وتاۋدى» جىرعا تولتىرعان, «بۇلبۇل باعىن» ءان اۋەنىنە اينالدىرعان, «وي ورمانىمەن» الديلەگەن, «دومبىراسىمەن» تەربەگەن, «كوكپارىمەن» جەلپىندىرگەن, ودان كەيىنگى كەلىستى دە كەمەل شىعارمالارىمەن بۇكىل ەلدى ءتانتى ەتكەن قادىر مىرزا ءالى تۋرالى ماقالالار مەرەيتويى اتالىپ وتەر تۇستا جاريالانادى.
قازاقتاردى شەتەلدىك قوناقتارعا تانىستىرۋ
شوپان جىگىت دومالاتىپ جىعىپ قوي, دوس كەلدى دەپ, جاساپ جاتىر ۇلىق توي. تۇڭعىش رەت كورىپ تۇرسىڭ سەن ونى, قازاق دەگەن وسى مىنە, ءبىلىپ قوي! سايگ ۇلىكتى قۇيرىق-جالى تارالعان سۇيەتۇعىن قازاق وسى, قاراڭدار! قازاق وسى: كۇي شىعارىپ, ءان سالىپ, كوكپار تارتىپ, قىز قۋعا جارالعان. قازاق وسى: ايتاتۇعىن جەلگە سىر. و, اعايىن, حالىق ەمەس ول كەسىر. قازاق وسى: اڭعال-ساڭعال, جابۋسىز, قازاق وسى: اعىل-تەگىل, كول-كوسىر. قازاق وسى: دالا دەيتىن, كۇن دەيتىن. قازاق وسى: «ونەر الدى – ءتىل» – دەيتىن. قازاق وسى: قاراسىڭ با, اقسىڭ با, قوڭىرسىڭ با, جاتىرقاۋدى بىلمەيتىن. قازاق وسى: اشىق-جارقىن قاباعى. قوناق كەلسە, شابىلىپ ءبىر قالادى. بايقا دا تۇر, ساعان دا ول كەتەردە ات مىنگىزىپ, جىبەك شاپان جابادى. قازاق وسى: كورگەنىنەن تانبايتىن. توي-دۋمانسىز وتى ءتۇزۋ جانبايتىن. قازاق وسى: الۋداي-اق الاتىن, ال بەرۋدەن الدىنا جان سالمايتىن. قازاق وسى: قۇدا بول دەپ قينايتىن, قۇدالارىن قۇدايداي-اق سىيلايتىن. قازاق وسى: دۇنيە مەن مالىڭدى جاقسىلاپ ءبىر شاشۋ ءۇشىن جينايتىن. قازاق وسى: جايىپ جاتقان قاناتىن. باتىر حالىق, اقىن حالىق – ءدال اتى. قازاق وسى: وزىمسىنگەن ادامعا ناسىبايعا بولا وكپەلەپ قالاتىن. شوپان جىگىت دومالاتىپ جىعىپ قوي, دوس كەلدى دەپ جاساپ جاتىر ۇلىق توي. تۇڭعىش رەت كورىپ تۇرسىڭ سەن ونى, قازاق دەگەن وسى مىنە, ءبىلىپ قوي!
