ءبىر-ءبىرىن تولىقتىرىپ تۇرعان العاشقى ەكى ماسەلە بويىنشا زاڭناما جانە سوت-قۇقىقتىق رەفورما كوميتەتىنىڭ توراعاسى سنەجاننا يماشەۆا بايانداما جاسادى. العاشقى زاڭ جوباسىندا قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كەيبىر زاڭنامالىق اكتىلەرىنە ەكونوميكالىق قۇقىق بۇزۋشىلىقتاردى ودان ءارى قىلمىستىق سيپاتتان ارىلتۋ جانە زاڭسىز جولمەن الىنعان كىرىستەردى زاڭداستىرۋعا (جىلىستاتۋعا) جانە تەرروريزمدى قارجىلاندىرۋعا قارسى ءىس-قيمىل ماسەلەلەرى بويىنشا وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ ۇسىنىلسا, ەكىنشىسىندە قر اكىمشىلىك قۇقىق بۇزۋشىلىق تۋرالى كودەكسىنە وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋدى كوزدەگەن زاڭ جوباسى بويىنشا قورىتىندى ازىرلەۋ جونىندە ماسەلە قارالدى.
اتالعان زاڭ جوبالارى بويىنشا قورىتىندى ازىرلەۋ جونىندە قاۋلى جوباسى قابىلداندى.
ال ءبىر-بىرىمەن بايلانىستى «نىسانالى كاپيتال قورلارى (ەنداۋمەنت-قورلار) تۋرالى» جانە «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كەيبىر زاڭنامالىق اكتىلەرىنە نىسانالى كاپيتال قورلارىنىڭ (ەنداۋمەنت-قورلاردىڭ) قىزمەتى ماسەلەلەرى بويىنشا وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ تۋرالى» قر زاڭ جوباسى بويىنشا قورىتىندى ازىرلەۋ جونىندە الەۋمەتتىك-مادەني دامۋ كوميتەتىنىڭ توراعاسى اسحات ايماعامبەتوۆ ورتاق بايانداما جاساپ, كوميتەت زاڭ جوباسىن جۇمىسقا قابىلداۋعا جانە قورىتىندى ازىرلەۋگە دايىن ەكەنىن ءمالىم ەتتى.
سونداي-اق ا.ايماعامبەتوۆ ماسس-مەديا ماسەلەلەرى بويىنشا دا زاڭ جوباسىنا ەنگىزىلەتىن وزگەرىستەر جايلى حابارلاما وقىدى. زاڭ جوباسىن ۇكىمەت ازىرلەگەنىنە جانە ونىڭ ماجىلىستە قارالىپ جاتقان «ماسس-مەديا تۋرالى» زاڭ جوباسىنا ىلەسپە زاڭ جوباسى ەكەنىنە توقتالدى.
– زاڭ جوباسى قر اكىمشىلىك قۇقىق بۇزۋشىلىق تۋرالى كودەكسىنىڭ 1-بابىنىڭ 2-1-بولىگىن ىسكە اسىرۋ ءۇشىن ازىرلەندى. زاڭ جوباسى «بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارى» دەگەن انىقتامانى «ماسس-مەديا» دەپ وزگەرتە وتىرىپ, نەگىزگى زاڭ جوباسىنا سايكەس كەلتىرۋگە باعىتتالعان, – دەدى كوميتەت توراعاسى.
كوميتەتتىڭ بۇل زاڭ جوباسىن جۇمىسقا الۋ جانە ول بويىنشا قورىتىندى ازىرلەۋ جونىندەگى قاۋلىنى وتىرىسقا قاتىسىپ وتىرعان 88 دەپۋتاتتىڭ بارلىعى جاقتاپ داۋىس بەردى.
اگرارلىق ماسەلەلەر كوميتەتىنىڭ توراعاسى سەرىك ەگىزباەۆ «بيولوگيالىق ماتەريالمەن الماسۋ تۋرالى كەلىسىمدى راتيفيكاتسيالاۋ تۋرالى» قازاقستان رەسپۋبليكاسى زاڭىنىڭ جوباسى بويىنشا قورىتىندى ازىرلەۋ جونىندە بايانداسا, ەكولوگيا ماسەلەلەرى جانە تابيعات پايدالانۋ كوميتەتىنىڭ توراعاسى ەدىل جاڭبىرشين «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ۇكىمەتى مەن رەسەي فەدەراتسياسىنىڭ ۇكىمەتى اراسىنداعى قازاقستان رەسپۋبليكاسى مەن رەسەي فەدەراتسياسىنىڭ ءبىرتۇتاس ەنەرگەتيكالىق جۇيەلەرىنىڭ قاتار جۇمىس ىستەۋىن قامتاماسىز ەتۋ جونىندەگى شارالار تۋرالى كەلىسىمدى راتيفيكاتسيالاۋ تۋرالى» قازاقستان رەسپۋبليكاسى زاڭىنىڭ جوباسى بويىنشا قورىتىندى ازىرلەۋ جونىندە حابارلادى. اتالعان زاڭ جوبالارىنا قاتىستى شەشىمنىڭ قاۋلىسى قابىلداندى.
ال ەلىمىزدىڭ ادىلەت ءمينيسترى ازامات ەسقاراەۆ پەن زاڭناما جانە سوت-قۇقىقتىق رەفورما كوميتەتىنىڭ مۇشەسى ءۇنزيلا شاپاق (قوسىمشا بايانداما) بايانداعان «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ اكىمشىلىك قۇقىق بۇزۋشىلىق تۋرالى كودەكسىنە وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ تۋرالى» قازاقستان رەسپۋبليكاسى زاڭىنىڭ جوباسى, سونداي-اق «جول ءجۇرىسى تۋرالى» قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ زاڭىنا جەكەلەگەن كولىك قۇرالدارى تۇرلەرىنىڭ ءجۇرۋىن ۇيىمداستىرۋ جانە جول قاۋىپسىزدىگىن تسيفرلاندىرۋ ماسەلەلەرى بويىنشا وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ تۋرالى» قر زاڭىنىڭ جوباسى دا ءبىرىنشى وقىلىمدا قابىلداندى.
وسىعان ۇقساس ماسەلە قارالعان «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ اكىمشىلىك قۇقىق بۇزۋشىلىق تۋرالى كودەكسىنە جەكەلەگەن كولىك قۇرالدارى تۇرلەرىنىڭ ءجۇرۋىن ۇيىمداستىرۋ جانە جول قاۋىپسىزدىگىن تسيفرلاندىرۋ ماسەلەلەرى بويىنشا وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ تۋرالى» قازاقستان رەسپۋبليكاسى زاڭىنىڭ جوباسى جونىندە ەكونوميكالىق رەفورما جانە وڭىرلىك دامۋ كوميتەتىنىڭ حاتشىسى ەكاتەرينا سمىشلياەۆا حابارلاما جاساپ, ول زاڭ جوباسى موپەدتەردىڭ قوزعالىسىن رەتتەۋ جونىندەگى جۇمىستىڭ جالعاسى ەكەنىن اتاپ ءوتتى.
– رەتتەۋ قاجەتتىلىگى جولدارداعى موپەدتەردىڭ كوبەيۋىمەن بايلانىستى. بۇگىنگى تاڭدا موپەدتەر كولىكتىڭ ەڭ قولجەتىمدى تۇرلەرىنىڭ ءبىرى بولىپ وتىر. الايدا ونىڭ سانىنىڭ ارتۋى موپەدتەردىڭ قاتىسۋىمەن بولاتىن اپاتتاردى دا كوبەيتتى. تەك 2023 جىلى 750 دەرەك تىركەلسە, بۇل كورسەتكىش 2022 جىلمەن سالىستىرعاندا ءتورت ەسە كوپ, – دەدى بايانداماشى.
وسى تاقىرىپ توڭىرەگىندە قوسىمشا بايانداما جاساپ, وزگە دە وزەكتى ماسەلەلەردى جىپكە تىزگەن ەكونوميكالىق رەفورما جانە وڭىرلىك دامۋ كوميتەتىنىڭ توراعاسى ن.سابيليانوۆ ارىپتەستەرىنەن زاڭ جوباسىن ءبىرىنشى وقىلىمدا قولداۋلارىن سۇرادى جانە دەپۋتاتتاردىڭ باستاماشى توبى اتالعان زاڭ جوبالارىن ەكىنشى وقىلىمعا شىعارۋ جونىندەگى جۇمىستى جالعاستىرا بەرەتىنىن ايتتى.
حالىقارالىق ىستەر, قورعانىس جانە قاۋىپسىزدىك كوميتەتىنىڭ مۇشەسى باقتىقوجا ىزمۇحامبەتوۆ پەن كوميتەت توراعاسى ايگۇل قۇسپان «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ مەملەكەتتiك ناگرادالارى تۋرالى» قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ زاڭىنا وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋ ەنگىزۋ تۋرالى» قازاقستان رەسپۋبليكاسى زاڭىنىڭ جوباسى جونىندە باياندادى.
– اتالعان زاڭ جوباسى مەملەكەتتىك ناگرادالار جۇيەسىن جەتىلدىرۋگە باعىتتالعان جانە ول ارقىلى «ايبىن» وردەنىنىڭ ءارتۇرلى دارەجەلەرىنە ساعادات نۇرماعامبەتوۆ, باۋىرجان مومىش ۇلى جانە راحىمجان قوشقارباەۆ ەسىمدەرىن بەرۋ جونىندە وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋ ەنگىزىلمەك. اتاپ ايتقاندا, وردەننىڭ ءبىرىنشى دارەجەسىنە ساعادات نۇرماعامبەتوۆتىڭ, ەكىنشى دارەجەسىنە – باۋىرجان مومىش ۇلىنىڭ, ءۇشىنشى دارەجەسىنە – راحىمجان قوشقارباەۆتىڭ ەسىمى بەرىلەدى, – دەدى ب.ىزمۇحامبەتوۆ.
زاڭ جوباسى ءبىراۋىزدان قابىلداندى جانە ماقۇلدانۋى ءۇشىن سەناتتىڭ قاراۋىنا جىبەرىلمەك.
«ماسس-مەديا تۋرالى» جانە «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كەيبىر زاڭنامالىق اكتىلەرىنە ماسس-مەديا ماسەلەلەرى بويىنشا وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ تۋرالى» قازاقستان رەسپۋبليكاسى ەكى زاڭىنىڭ جوباسى ەكىنشى وقىلىمدا قابىلداندى. ول جونىندە بايانداعان الەۋمەتتىك-مادەني دامۋ كوميتەتىنىڭ مۇشەسى جاناربەك ءاشىمجانوۆ نەگىزگى زاڭ جوباسىندا جۋرناليستەردىڭ مارتەبەسىن ارتتىرۋ, جۋرناليستەردىڭ قۇقىقتارىن نىعايتۋ جانە مىندەتتەرىن قايتا قاراۋ, جۋرناليستەردىڭ ارتىقشىلىقتارىن كەڭەيتۋ ءۇشىن ناقتى ۇسىنىستار كوزدەلگەنىن اتاپ ءوتتى.
– زاڭ جوباسىندا جەكەلەگەن جۋرناليستەرگە وڭايلاتىلعان اككرەديتتەۋ قۇقىعىن بەرەتىن ءباسپاسوز كارتاسىن ەنگىزۋ جونىندەگى نورما ۇسىنىلعان. اشىعىن ايتۋ كەرەك, بۇل نورما جۇمىس توبىندا, جالپى قوعامدا ۇلكەن پىكىرتالاس تۋدىردى. جۇمىس توبى مۇشەلەرىنىڭ باسىم كوپشىلىگى بۇل نورمانى – دەموكراتيالىق پرينتسيپتەرگە قايشى, جۋرناليستەردى الالاۋ, جان-جاقتى اقپارات تاراتۋعا كەدەرگى كەلتىرەتىن نورما دەپ باعالادى. سوندىقتان بۇل نورما بويىنشا ناقتى شەشىم قابىلداندى, ءباسپاسوز كارتاسى تۋرالى نورما جويىلدى.
«بۇل زاڭ جوباسى ءبىرىنشى كەزەكتە كاسىبي جۋرناليستەردىڭ كەدەرگىسىز جۇمىس ىستەۋىنە, اقپاراتتىق كەڭىستىكتىڭ اشىقتىعى مەن ىقپالدىعىن, تيىمدىلىگىن ارتتىرۋعا, اقپارات تاراتۋدا باسەكەلەستىكتىڭ دۇرىس باعىتتا دامۋىنا, جالپى قوعامدىق-ساياسي ءومىرىمىزدىڭ تۇراقتىلىعى مەن مەملەكەتتىك ساياساتتىڭ ىلگەرى جىلجۋىنا اسەر ەتەتىنى داۋسىز», دەگەن بايانداماشى ج.ءاشىمجانوۆ ەنگىزىلگەن وزگەرىستەرگە جەكە-جەكە توقتالدى. ولاردىڭ اراسىندا ءجۋرناليستىڭ كاسىبي قىزمەتىنە قۇقىقتىق كەپىلدىكتەر بەلگىلەۋ, شەتەلدىك تەلە-راديو ارنالاردىڭ باعدارلامالارىن رەترانسلياتسيالاۋدى 20 پايىزدان 10 پايىزعا دەيىن قىسقارتۋ, بالالار باسىلىمدارى مەن وڭىرلىك گازەت-جۋرنالدارىن قارجىلاي گرانت تاعايىنداۋ سىندى وزەكتى ماسەلەلەر نورما رەتىندە ەنگىزىلگەن.
ەلىمىزدىڭ مەديا سالاسىن رەتتەيتىن زاڭ جوبالارى داۋىسقا سالىنىپ, قابىلداندى. وسىلايشا ءماجىلىس قوعامدا ۇزاق ۋاقىت تالقىلانىپ كەلگەن زاڭ جوبالارىن ەكىنشى وقىلىمدا قابىلدادى.
كۇن تارتىبىندە عىلىم جانە تەحنولوگيا, تەحنولوگيالىق ساياسات, سونداي-اق سالىق جانە بيۋدجەتكە تولەنەتىن باسقا دا مىندەتتى تولەمدەر جايلى ماڭىزدى وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزىلگەن زاڭداردىڭ دا جوبالارى قىزۋ تالقىلاۋدان كەيىن قابىلداندى.
جالپى وتىرىستىڭ دەپۋتاتتىق ساۋال جولداۋ بولىمىندە دە وتە كوپ ماسەلە كوتەرىلدى. دەپۋتات ەدىل جاڭبىرشين ەلىمىزدەگى جولاۋشى تاسىمالداۋشى بىرقاتار كومپانيانىڭ ءىس-ارەكەتىن سىنعا الدى.
– وڭىرلەرىمىزدىڭ باسىم بولىگىن سۋ باسىپ, تۇرعىندار ءتىلسىز اپاتپەن كۇرەسىپ, ابىگەرگە ءتۇسىپ جاتسا, كەيبىر اۋە جانە تەمىرجول كومپانيالارى بيلەت باعالارىن شارىقتاتىپ جىبەردى. ويلارى – وسىنداي كۇردەلى ءساتتى پايدالانىپ, پايدا تاۋىپ قالۋ. جول قاتىناسى باعاسىنىڭ قىمباتشىلىعى جانە اۋە, تەمىرجول كولىكتەرىنىڭ ازدىعى, تاسقىن سۋ باسقان وبلىستاردان باسقا وڭىرلەرگە تۇرعىنداردىڭ كەتۋىنە قيىندىق تۋعىزۋدا, – دەگەن دەپۋتات بۇل باسسىزدىققا تەك پرەزيدەنت ارالاسىپ, تاسىمالداۋشى كومپانيالارعا قاتاڭ ەسكەرتۋ جاساعاننان كەيىن عانا باعا ءبىرشاما تۇسكەنىن ايتتى.
دەپۋتات رينات زايىتوۆ تا ەلىمىزگە ۇلكەن سىناق بولىپ كەلگەن تاسقىن سۋدان زارداپ شەككەن وڭىرلەرگە بارىپ, ەلدىڭ ءۇنىن تىڭداپ كەلگەنىن العا تارتتى.
– توسىننان كەلگەن توپان سۋدى قانشا جەردەن تابيعي قۇبىلىس دەسەك تە, اپاتقا كىنالى ادامي سالعىرتتىقتار دا بار. دالەلىمەن ايتساق, اتىراۋ وبلىسى مەن قۇلسارى قالاسىنىڭ ماڭىنان زاڭسىز سالىنعان سۋ بوگەتتەرى, جەرگىلىكتى بيلىكتىڭ كوكتەمگى سۋ تاسقىنىنا ءالسىز ازىرلەنگەنى, سىن ساعاتتا ابدىراعان جۇرتتىڭ ارەكەتىن ۇيلەستىرە الماۋى دا وسىنداي سالدارعا اكەلىپ سوقتى. جەرگىلىكتى بيلىك پەن جاۋاپتى مينيسترلىكتەر وعان دەيىن دابىل قاققان ارىپتەستەرىم د.تۇرعانوۆ, ب.بازاربەك جانە جىلوي اۋداندىق ءماسليحاتىنىڭ دەپۋتاتى س.سارسەنباەۆتاردىڭ دەپۋتاتتىق ساۋالدارىنا بەيجاي قاراعانى دا بۇل اپاتتىڭ ءبىر سەبەبى دەۋگە ابدەن بولادى. سوندىقتان پرەزيدەنت ايتقانداي, جاۋاپكەرشىلىك الۋدان قاشىپ, جۇمىستى ءبىر-بىرىنە سىلتەپ وتىراتىن قىزمەتكەرلەر مەن جەرگىلىكتى ءىرى كومپانيالار جازالانۋعا ءتيىس, – دەدى ر.زايىتوۆ.
سونداي-اق دەپۋتات مال-مۇلكىنەن ايىرىلعان تۇرعىنداردىڭ دۇنيەسىن تۇگەندەپ بەرۋ ىسىندە دە ناقتى الگوريتمنىڭ جوقتىعىن, حالىقتىڭ ءالى دە كوميسسيا جۇمىسىنان حاباردار ەمەستىگىن ايتىپ, وسى ماسەلەنى شۇعىل ارادا رەتتەۋ كەرەك دەدى.
دەپۋتات نارتاي سارسەنعاليەۆ تە تاسقىن باستالعالى ەلدىڭ اراسىندا بولعانىن, ەسەڭگىرەپ قالعان جۇرتتىڭ تالاپ-ارىزىن استاناعا الا كەلگەنىن اتاپ ءوتتى.
– قازاق «الپىس كۇن تاسىعان سۋ التى كۇندە قايتار» دەيدى. بىراق قايتقان سۋ اكەلگەن قايعىسىن اكەتپەيدى. قازىر ەلىمىزدىڭ جارتىسى قىزىل سۋدىڭ قاقپانىندا قالدى. مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆ جاعداي وسىلاي جالعاساتىن بولسا, جاۋاپكەرشىلىك الۋدان قاشاتىن, جۇمىستى ءبىر-بىرىنە سىلتەپ وتىراتىن ءتيىستى قىزمەتكەرلەردى لاۋازىمىنان بوساتۋ قاجەتتىگىن ايتتى. شىنىمەن, جۇمىسىنا سالعىرت قاراعان مەملەكەتتىك قىزمەتكەرلەردىڭ ەشقايسىنىڭ لاۋازىمىنا, تەگىنە قاراماستان جازاعا تارتۋ كەرەك. بۇل پرەزيدەنتتىڭ جانە ەلدىڭ ناقتى تالابى, – دەدى ن.ارالباي ۇلى.
ءماجىلىستىڭ جالپى وتىرىسىندا وزگە دە حالىق قالاۋلىلارى ۇكىمەت باسشىسىنا, مينيسترلىكتەرگە دەپۋتاتتىق ساۋالدارىن جولدادى.
