جاس ۇرپاقتى كىتاپ وقۋعا قالاي باۋليمىز؟

وقۋ ساۋاتتىلىعى ورتاشادان تومەن

ادامنىڭ وقۋ ساۋاتتىلىعى ونىڭ ين­تەل­لەكتۋالدىق قارىم-قابىلەتىنىڭ ىرگە­تا­سى سانالاتىنىن قازىرگى عىلىم راستاپ وتىر. مىسالى, PISA حالىقارالىق زەرتتەۋى بو­يىنشا, وقۋشىنىڭ وقۋ ساۋاتى تومەن بولسا, قارجىلىق, ماتەماتيكالىق, شىعار­ما­شىلىق, اقپاراتتىق-تەحنولوگيالىق سۇراقتارعا دا دۇرىس جاۋاپ بەرۋى ەكىتالاي. ياعني ادامنىڭ ءبىلىم-بىلىگىنىڭ وزەگىندە كىتاپ وقۋ داعدىسى تۇرادى. كىتاپ وقۋدىڭ پايداسى كوپ: ادامنىڭ كوكجيەگىن كەڭەيتىپ, ويلاۋ قابىلەتىن شىڭدايدى, تىلدىك قورىن مولايتىپ, ەموتسيالىق زەردەسىن دامىتادى. ال مەملەكەتتىڭ باستى كاپيتالى سانالاتىن ادامنىڭ ءبىلىم-بىلىگى ونىڭ ءوز ءومىرىنىڭ ساپاسىنا عانا اسەر ەتىپ قويمايدى, سونداي-اق قوعامنىڭ رۋحاني-مادەني, ساياسي-ەكونوميكالىق جاڭعىرۋى جولىندا دا شەشۋشى ءرول وينايدى.

وركەنيەتتى ەلدەردىڭ ءبارى دە وسى ءبىر قارا­پايىم ءارى كۇردەلى ىسكە ايرىقشا ءمان بەرەدى. سەبەبى كىتاپ وقۋ – ازاماتتاردىڭ مادەني دەڭگەيىنىڭ كوتەرىلۋىنە, عىلىمي جاڭالىقتاردىڭ اشىلۋىنا, ەكونوميكالىق ءوسىمنىڭ ارتۋىنا, ساياسي رەفورمالاردىڭ ءساتتى جۇزەگە اسۋىنا اسەر ەتەتىن ماڭىزدى فاكتور.

حالىقارالىق زەرتتەۋلەرگە سۇيەنسەك, قازاقستاننىڭ جاعدايى كوڭىل كونشىتپەيدى. 2022 جىلعى PISA زەرتتەۋىنىڭ ناتيجەسى بويىنشا, ەلىمىزدىڭ كورسەتكىشى 81 ەلدىڭ ورتاشا كورسەتكىشىنەن ايتارلىقتاي تومەن بولدى. وقۋ ساۋاتتىلىعى بويىنشا ەلىمىز 61-ورىندا تۇر. بۇل – وقۋشىلار كىتاپ وقي العانمەن, وقىعانىن تولىق تۇسىنبەيدى دەگەن ءسوز. ياعني ەلىمىزدە وقۋ داعدارىسى انىق بايقالادى. ارينە, بۇل باعىتتا ءبىرشاما جۇمىس اتقارىلىپ جاتىر. دەگەنمەن, ماسەلەگە مەيلىنشە كەشەندى تۇردە قاراپ, ءالى دە بولسا جەتىلدىرە تۇسەتىن تۇستارى بار.

جاس ۇرپاقتى كىتاپ وقۋعا باۋلۋ ماسەلەسىن عىلىمي تۇرعىدان زەرتتەپ جۇرگەنىمىزگە كوپ بولعان جوق. 2023 جىلدىڭ اياعىندا جاپونيا تاجىريبەسىن زەردەلەپ قايتۋعا توكيوعا بارىپ قايتقانىمىز بار. ساپار بارىسىندا ءبىز جاپونياداعى بالالار ادەبيەتىنىڭ جاي-كۇيىمەن, جاس ۇرپاقتى كىتاپ وقۋعا باۋلۋ باعىتىندا جاسالىپ جاتقان ءارتۇرلى جوبالارمەن تانىستىق. سونىمەن قاتار توكيو قالاسىنداعى حالىقارالىق بالالار ادەبيەتى كىتاپحاناسىندا ارىپتەستىك كەزدەسۋ وتكىزىپ, وساكا قالاسىنداعى بالالار ادەبيەتى ينستيتۋتىمەن بايلانىس ورناتىپ كەلدىك. پرەزيدەنتىمىزدىڭ ۇلتتىق قۇرىلتايدا ايتقان سوزدەرى قولىمىزعا قالام الۋعا تۇرتكى بولدى. جاپونيانىڭ جاس ۇرپاقتى كىتاپ وقۋعا باۋلۋ سالاسىنداعى تاجىريبەسىنە سۇيەنە وتىرىپ تومەندەگى ۇسىنىستاردى ورتاعا سالىپ وتىرمىز. سونىمەن بىرگە PISA حالىقارالىق زەرت­تەۋىنىڭ قورىتىندىسى بويىنشا ۇزدىك كور­سەتكىشتەرگە جەتكەن كەيبىر ەلدەردىڭ تاجىريبەسىن دە قاپەردە ۇستادىق.  

جاپونداردان ۇلگى السا...

«كىتاپحانا تۋرالى» جانە «جاس ۇرپاق­تى كىتاپ وقۋعا باۋلۋ تۋرالى» زاڭ­داردا كىتاپ­حاناشىلاردىڭ مارتەبەسى, قار­جى­لاندىرۋ كوزى, كىتاپ وقۋعا باۋلۋمەن اينالىساتىن ۇيىمداردى قولداۋ جۇيەسى, تاعى باسقا ماسەلەلەر قاراستىرىلعانى ابزال.

جاپونيا – الەمدە «جاس ۇرپاقتى كىتاپ وقۋعا باۋلۋ تۋرالى» دەگەن ارناۋ­لى زاڭ قابىلداعان بىردەن-ءبىر مەملەكەت (2001). ال 1950 جىلى «كىتاپحانا تۋرالى» زاڭ قابىلداپ, سونىڭ نەگىزىندە «مەكتەپ كىتاپحانالارىنىڭ كەڭەسىن» قۇرعان. بۇل كەڭەس مەكتەپ كىتاپحانالارىن تولىقتىرۋمەن اينالىسادى. سونىمەن قاتار 2001 جىلى قابىلدانعان زاڭدى جۇزەگە اسىرۋدىڭ 5 كەزەڭنەن تۇراتىن ستراتەگيالىق جوسپارىن بەكىتكەن. بۇل زاڭدا جاس ۇرپاقتى كىتاپ وقۋعا باۋلۋ ىسىنە قاتىستى بارلىق مەحانيزم كورسەتىلگەن. اتاپ ايتقاندا, زاڭنىڭ ماقساتى, باستى فيلوسوفياسى, تاراپتاردىڭ مىندەتتەرى, جەرگىلىكتى بيلىك وكىلدەرىنىڭ مىندەتتەرى, قارجىلاندىرۋ جۇيەسى ت.ب. ماسەلەلەر قامتىلعان. اتالعان زاڭدا 23 ءساۋىر  جاپونيادا بالالاردىڭ كىتاپ وقۋ كۇنى دەپ بەكىتىلگەنى دە جازىلعان. سونىمەن بىرگە جاپونيا 2005 جىلى «وقۋ جانە جازۋ مادەنيەتىن قولداۋ تۋرالى» زاڭ قابىلداعان. ال 27 قازان وقۋ جانە جازۋ مادەنيەتى كۇنى بولىپ بەكىتىلگەن. مەكتەپتەردە كىتاپ وقۋعا ارنايى ۋاقىت بولىنەدى. سودان دا بولار, PISA زەرتتەۋىنىڭ وقۋ ساۋاتتىلىعى كورسەتكىشى بويىنشا, جاپونيا وندىقتان تۇسپەي كەلەدى. ال 2022 جىلى 3-ورىندى يەلەندى.

بىزگە دە وسىنداي ستراتەگيالىق قادام­دار جاساۋ كەرەك. ارناۋلى زاڭ شىعارىپ, بالا­لاردى وقۋعا باۋلۋدىڭ ۇلتتىق باعدار­لاما­سىن قابىلداۋ قاجەت. ويتكەنى بۇل سالادا قوردالانىپ قالعان ماسەلە شاش ەتەكتەن. ءبىر عانا مىسال, ەلىمىزدەگى 6 ميلليون قورى بار ەڭ ۇلكەن عىلىمي كىتاپحانا – ورتالىق عىلىمي كىتاپحانانىڭ كىتاپحانا مارتەبەسى جوق. وسىدان 30 جىل بۇرىن 305 مامان قىزمەت ەتكەن كىتاپحانادا قازىر مامان سانى 10 ەسە قىسقارىپ, 28 كىتاپحاناشى عانا جۇمىس ىستەيدى, ولاردىڭ ايلىق جالاقىسى 100 مىڭ تەڭگەنىڭ شاماسىندا عانا...

بالالار ادەبيەتى ينستيتۋتى كەرەك

ەلىمىزدە بالالار ادەبيەتىمەن اينالىساتىن ينستيتۋت تا, ءتىپتى وسى ماسەلەمەن شۇعىلداناتىن ءبولىم دە جوق. ال بۇل سالادا اتقارىلۋعا ءتيىس شارۋا وتە كوپ. اقش, جاپونيا, ۇلىبريتانيا, فينليانديا سىندى ەلدەردىڭ بارىندە بالالار ادەبيەتىمەن اينالىساتىن ينستيتۋتتار جۇمىس ىستەيدى. مىسالى, جاپونيادا بالالار ادەبيەتىنىڭ ماسەلەلەرىمەن اينالىساتىن ينستيتۋتتار, ۇيىمدار, قوعامدىق قورلار بار. ولاردىڭ ءبارى ءبىر ماقسات جولىندا قىزمەت اتقارىپ, ءبىرىن-ءبىرى تولىقتىرىپ وتىرادى. ءبىر ينس­تيتۋت جىل سايىن جارىققا شىعاتىن مىڭداعان شىعارمالاردى ساراپقا سالىپ, ولاردىڭ ەڭ ۇزدىك ۇلگىلەرىن ىرىكتەپ حالىققا ۇسىنۋمەن اينالىسسا, ەندى ءبىر ينستيتۋت مەكتەپ كىتاپحاناشىلارىنا ارنالعان ادىستەمەلىك قۇرالداردى ازىرلەپ, بالالاردىڭ وقۋ داعدىسىنا قاتىستى زەرتتەۋلەر جۇرگىزەدى.

ەلىمىزدە دە بالالارعا ارنالعان ادەبيەت تۇرلەرىن جانە بالالاردى كىتاپ وقۋعا باۋ­لۋ ماسەلەلەرىن پانارالىق نەگىزدە زەرت­تەيتىن ينستيتۋت اشۋ قاجەتتىگى بار. ياعني ماسەلەگە تەك فيلولوگيالىق تۇرعىدان قاراماي, جالپى الەۋمەتتىك-گۋمانيتارلىق عىلىم سالالارىنىڭ اياسىندا زەردەلەۋ قاجەت. ويتكەنى اتالعان ماسەلە – كەشەندى ماسەلە. بالالار ادەبيەتى ينستيتۋتى, ءبىر جاعىنان, مەملەكەتتىڭ وسى باعىتتاعى سايا­سا­تىنىڭ ءتيىمدى جۇمىس ىستەۋىنە جول اشادى. سونىمەن قاتار ينستيتۋت جانىنان «بالالار ادەبيەتىنىڭ ماسەلەلەرى» دەگەن عىلىمي جۋرنال شىعارىپ, وسى باعىتتاعى جاڭا زەرتتەۋلەردى جاريالاپ وتىرۋ كەرەك.

ۇلتتىق بالالار كىتاپحاناسى بولسا...

ەلىمىزدە بالالارعا ارنالعان كىتاپ­حانا تىم از. الماتىداعى س.بەگالين اتىن­­داعى بالالار كىتاپحاناسىنىڭ ساپا­سى سىن كوتەرمەيدى. ال باسقا كىتاپ­حانالارعا وقۋشىلاردى كىرگىزبەيدى. ۇلت­تىق, رەسپۋبليكالىق دەڭگەيدەگى كىتاپ­حانالار­دىڭ وزىندە بالالارعا ارنالعان زال جوق. ال وركەنيەتتى ەلدەر, ەڭ الدىمەن, بالالارعا ارنالعان كىتاپحانالار جەلىسىن جاقسارتۋدى قولعا الادى.

جاپونيا ۇكىمەتى 2001 جىلى بۇرىنعى يمپەراتوردىڭ سارايىن بالا­لار­عا ارنالعان كىتاپحاناعا اينالدىردى. حا­لىق­ارالىق بالالار ادەبيەتى كىتاپحا­نا­سىن اشىپ, ول جەردە الەمنىڭ 160 تىلىندەگى 500 مىڭنان استام كلاسسيكالىق بالالار ادەبيەتىنىڭ ۇلگىلەرىن جيناقتاپ وتىر. بۇل جەردە بالالار ادەبيەتىن زەرتتەيتىن عالىمدار, كىتاپحاناشىلارعا قولداۋ كور­سە­تەتىن ادىستەمەشى ماماندار, بالالاردى كىتاپ وقۋعا باۋلۋمەن اينالىساتىن پەداگوگتەر قىزمەت ىستەيدى. مەكتەپ جاسىنا دەيىنگى, باستاۋىش سىنىپ, ورتا جانە جوعارى سىنىپ وقۋشىلارىنا ارنالعان زالدار بار. كىتاپحانادا كىتاپ مۋزەيى, الەم حالىقتارىنىڭ مادەنيەتىن تانىس­تىراتىن بولمەلەر, بالالارعا ارنالعان ۇيىرمەلەر وتەتىن اۋديتوريالار جانە كونتسەرت زالدارى بار. سونىمەن قاتار جاپونيانىڭ تۇكپىر-تۇكپىرىنەن كەلگەن مۇعالىمدەر كىتاپحانادا وتەتىن سەمينارلار مەن كۋرستارعا قاتىسىپ, بالالاردى كىتاپ وقۋعا باۋلۋ ادىستەرىن ۇيرەنىپ شىعادى. سونداي-اق بۇل كىتاپحانادا «زەرتتەۋ زالى» دەگەن زال بار. مۇندا الەمدەگى بالالار ادەبيەتىنە قاتىستى زەرتتەۋلەردىڭ ءبارىن دەرلىك تابۋعا بولادى. قايسىبىر مەملەكەتتە بالالار ادەبيەتىنە قاتىستى سالماقتى زەرتتەۋ جارىق كورسە, ونى مىندەتتى تۇردە وسى كىتاپحاناعا الدىرتادى.

ەلىمىزدە بالالار كىتاپحانالارىنا اقپا­راتتىق قولداۋ كورسەتەتىن, باعىت-باعدار بەرىپ وتىراتىن ارناۋلى ۇيىم قاجەت. مىسالى, ۇلتتىق بالالار كىتاپحاناسى ەلىمىزدەگى 7 مىڭ مەكتەپتىڭ كىتاپحانالارىنا عانا ەمەس, 12 مىڭ بالاباقشانىڭ كىتاپ بۇرىشتارىنا دا اقپاراتتىق قولداۋ كور­سەتۋگە ءتيىس. قازىرگى ۋاقىتتا ەلىمىزدەگى بالا­باقشالاردىڭ كوبىندە كىتاپحانا نەمەسە كىتاپ بۇرىشى جوق. ال عىلىمدا بالانى كىتاپ وقۋعا باۋلۋ ءىسى كەشىككەندە 3 جاستان باس­تالادى دەلىنەدى. بۇل – بالاباقشا جاسى. 3-6 جاس ارالىعىندا بالاباقشالار بالالار ادە­بيەتى ينستيتۋتى بەكىتكەن كلاسسيكالىق بالا­لار ادەبيەتىنىڭ ۇلگىلەرىنىڭ نەگىزىندە بال­­دىرعانداردى كىتاپ وقۋعا باۋلۋ ساباق­تارىن ءوتۋى اسا ماڭىزدى ماسەلەلەردىڭ ءبىرى.

جەر-جەردە مەكتەپ جاسىنا دەيىنگى بالالار مەن باستاۋىش سىنىپ وقۋشىلارىنا ارنالعان كىتاپحانالار جەلىسىن اشۋ – كەزەك كۇتتىرمەيتىن ماسەلە. بۇل جاستاعى بالالارعا ارنالعان كىتاپتاردىڭ ىشكى مازمۇنى مەن ديزاينىنا قاتىستى تالاپتار ءوز الدىنا, كىتاپحانا ينتەرەرىنە قويىلاتىن تالاپتارى دا از ەمەس. مىنە, وسىنداي تالاپتاردى ساقتاي وتىرىپ بالدىرعاندارعا ارنالعان قوعامدىق كىتاپحانالار جەلىسىن كوبەيتۋ كەرەك. زەرتتەۋلەرگە سۇيەنسەك, PISA-دا ۇزدىك ۇشتىكتەن تۇسپەي كەلە جاتقان فينليانديا وقۋشىلارىنىڭ 41%-ى – وقۋعا قۇشتار بالالار. ونىڭ باستى سەبەپتەرىنىڭ ءبىرى – بالالار كىتاپحاناسىنىڭ كوپتىگىمەن, ونداعى جاعدايدىڭ جاقسى بولۋىمەن بايلانىستى. ال اۋماعى اقتوبە وبلىسىنىڭ كولەمىندەي عانا بولاتىن جاپونيادا 3000-نان استام قوعامدىق كىتاپحانا جۇمىس ىستەيدى. ونىڭ ءبارى ماڭايىنداعى مەكتەپتەرمەن تىعىز بايلانىس ورناتىپ, بالانى كىتاپ وقۋعا باۋلۋ ماقساتىندا ءارتۇرلى ءىس-شارا وتكىزىپ وتىرادى. سونداي-اق بالالارىمەن بىرگە كەلگەن اتا-انالارعا ارنالعان ءارتۇرلى باعدارلامالار ۇيىمداستىرىلادى. وسى تاجىريبەنى ەلىمىزگە دە ەنگىزۋ قاجەت.

مەملەكەت جەر-جەردە زاماناۋي بالالار كىتاپحانالارىن سالىپ, بۇل ىسكە شىعىن رەتىندە ەمەس, بولاشاققا سالىنعان ينۆەستيتسيا دەپ قاراۋى كەرەك. د.حەكمان مەكتەپكە دەيىنگى جاستاعى بالالارعا بولىنگەن 1 دوللار بولاشاقتا كەمىندە 8 دوللار بولىپ ەلگە قايتاتىنىن ەكونوميكالىق تۇرعىدان دالەلدەگەن. ول بالدىرعاندارعا بولىنەتىن اقشا ورتا ءبىلىم بەرۋ جۇيەسىنە بولىنەتىن ينۆەستيتسيادان 3 ەسە, كاسىپتىك ءبىلىم سالاسىنا بولىنەتىن قارجىدان 8 ەسە كوپ بولىپ قايتاتىنىن ايتادى. وكىنىشكە قاراي, ەلى­مىزدە ءبىر بالاعا بولىنەتىن قارجى كولەمى تۇر­مەدەگى ءبىر قىلمىسكەرگە بولىنەتىن قار­جى كولەمىنەن 3-4 ەسە از. 

بىزدىڭشە, بۇل ماسەلەنى بيزنەس وكىلدەرىن تارتۋ ارقىلى دا شەشۋگە بولادى. مىسالى, مەكتەپ سالعان كاسىپكەرلەرگە مەملەكەت 7 جىل ىشىندە تولىق شىعىندى قايتارىپ بەرەدى. سول سياقتى قوعامدىق كىتاپحانا سالعان كاسىپكەرلەرگە كەزەڭ-كەزەڭىمەن قارجىنى قايتارىپ بەرۋ شارتىمەن نە بولماسا سالىقتان جەڭىلدىك جاساۋ ارقىلى بۇل ىسكە دەگەن قىزىعۋشىلىعىن وياتۋعا بولادى دەپ ويلايمىز.

وڭىرلەردەگى بالالارعا ارنالعان كىتاپ­حانا­­لاردىڭ ءبارى ۇلتتىق بالالار ادەبيەتى كىتاپ­حاناسىمەن تىعىز جۇمىس ىستەپ, بەلگىلى ءبىر باعدارلاما اياسىندا ورتاق جوبالاردى جۇزەگە اسىرۋى قاجەت.

وقۋ مادەنيەتىن قالىپتاستىرۋ ءۇردىسى

اتا-انانىڭ ءوز بالاسىمەن بىرگە كىتاپ وقۋى – بالانىڭ ءتىلى انىق, قيالى ۇشقىر, ەموتسيالىق زەردەسى كۇشتى, ساناسى سەرگەك بولۋىنا ايرىقشا اسەر ەتەتىن ارەكەت. اسىرەسە, مەكتەپ جاسىنا دەيىنگى بالاسى بار اتا-انالارعا ارنالعان باعدارلامالار ازىرلەپ, ونى قازاقستانداعى بارلىق كىتاپحانادا جۇزەگە اسىرۋ مىندەتى كەزەك كۇتتىرمەيتىن شارۋالاردىڭ ءبىرى. ويتكەنى PIRLS, PISA زەرتتەۋلەرىنەن ەڭ ۇزدىك ناتيجە كورسەتەتىن ەلدەردىڭ ەڭ باستى قۇپياسى – بالاعا ەرتە جاستان اتا-اناسىنىڭ كىتاپ وقىپ بەرۋى. ياعني وتباسىلىق وقىلىم بالانىڭ مەكتەپتە عانا ەمەس, الداعى ومى­رىن­­دە دە شەشۋشى فاكتورلاردىڭ ءبىرى بولىپ سانالادى. 

مىسالى, ۇلىبريتانيادا اتا-انالار كۇندە بالاسىمەن بىرگە كەمىندە 25 مينۋت كىتاپ وقيدى. ءتىپتى مەكتەپ جاسىنداعى بالا­لاردىڭ ساباقتان تىس ۋاقىتتا وقيتىن ادە­بيەتتەرىنىڭ ءتىزىمى جاسالعان. بۇل تاجىري­بە جاپونيادا دا بار. بالالاردى كىش­كەنتايىنان كىتاپقا قىزىقتىرۋ ءۇشىن اتا-انالارعا بالانىڭ جاس ەرەكشەلىگىنە ساي كىتاپتار ۇلەستىرىلىپ بەرىلەدى. كىتاپحانا قىزمەتكەرلەرىنىڭ نۇسقاۋىمەن اتا-انالار بالاسىمەن بىرگە كۇندە كىتاپ وقيدى. اي سايىن ۇيىنە جاقىن جەردەگى كىتاپحاناعا كىتاپتاردى وتكىزىپ, قاجەت كىتاپتارىن الىپ كەتەدى. جاپونياداعى حالىقارالىق بالالار ادەبيەتى كىتاپحاناسىندا بالالارعا ارنالعان ۇزدىك ادەبيەتتەردىڭ تسيفرلى قورى جاساقتالعان. جاپونيانىڭ تۇكپىر-تۇكپىرىندەگى اتا-انالار بالالارىنا ۆيرتۋالدى كىتاپحانادان قاجەت كىتاپتارىن وقىپ بەرە الادى. ال فينليانديادا جاڭا تۋعان سابيگە ارناۋلى قوراپشا سىيعا تارتىلادى. ونىڭ ىشىندە 1 جاسقا دەيىنگى بالاعا ارنالعان كىتاپتار توپتاماسى بولادى. اتا-انا جاڭا تۋعان سابيگە يلليۋستراتسيالىق كىتاپتاردى داۋىستاپ وقۋ ارقىلى بالانى ەرتە جاستان كىتاپقا باۋليدى. سونىمەن قاتار, اۋىل-اۋىلداردى ارالاپ جۇرەتىن ارناۋلى كىتاپحانا-اۆتوبۋستار بولادى (Book Bus). مۇمكىندىگى شەكتەۋلى بالالاردى دا ەسكەرۋسىز قالدىرۋعا بولمايدى. ديسلەكسيا, اۋتيزم, سوقىر, مىلقاۋ, ت.ب. بالالارعا ارنالعان كىتاپتاردى شىعارۋ ءىسىن دە قاپەردە ۇستاۋ كەرەك. 

باسپالار سۋبسيدياعا ءزارۋ

ەلىمىزدە بالالارعا ارنالعان ساپالى كىتاپ تابۋ قيىن. ال ساپالى كىتاپتاردىڭ باعاسى 20 مىڭ تەڭگەگە دەيىن جەتەدى. ال ونداي باعاداعى كىتاپتاردى كوپ اتا-انالار الا المايدى. 

قازىرگى جاعدايدا بالالار كىتابىن شى­­­عارۋ باسپالارعا دا ءتيىمسىز. سەبەبى با­لا­لارعا ارنالعان كىتاپتاردىڭ قاعازى دا, كىتاپتىڭ يلليۋستراتسياسىن جاسايتىن سۋرەت­شىلەردىڭ اقىسى دا, ءتۇرلى ءتۇستى كىتاپتى تيپو­گرافيادان شىعارۋ دا باسپاگەرلەرگە قىم­باتقا تۇسەدى. سوندىقتان مەملەكەت تاراپىنان بالالارعا ارناپ كىتاپ شىعارۋ ىسىمەن اينالىساتىن كومپانيالارعا جەڭىل­دىكتەر قاراستىرىلۋى قاجەت.

جاپونيادا 4 مىڭنان استام باسپا بار. جىل سايىن 500 ميلليون كىتاپ شىعادى. قاتارىنان قالىپ قويعان وقۋشىنىڭ ءوزى جىلىنا 20-30 كىتاپ وقيدى. تەك مەكتەپ جاسىنا دەيىنگى بالاسى بار اتا-انالارعا ارنالعان 50-گە جۋىق جۋرنال اي سايىن جارىق كورەدى. ويتكەنى ولار بالانى كىتاپ وقۋعا قىزىقتىرۋ ىسىنە كەشەندى تۇردە قاراپ, مەيلىنشە جان-جاقتى شەشىم تابۋعا تىرىسادى. مەملەكەت باسپا-پوليگرافيا ءىسىن بالالار مۇددەسىنە ساي ەتىپ جۇيەلەي بىلگەن.

كىتاپحانا – قۇندىلىقتار جۇيەسىن قالىپ­تاي­تىن ورىن. ول مەملەكەت ساياساتى­نىڭ جۇزەگە اسۋىندا ايتارلىقتاي ءرول وينايدى. ال جاس ۇرپاقتى كىتاپ وقۋعا باۋلۋ – كەشەن­دى ماسەلە. بۇل – ەل بولىپ ۇيىسىپ, جۇرت بولىپ جۇمىلىپ ىستەيتىن اسا ماڭىز­دى ءىس. ويتكەنى ەلىمىزدىڭ وركەنيەتتى ەلدەرمەن تەرەزەسى تەڭ بولۋى ءۇشىن, ەڭ الدىمەن, وقۋعا قۇشتار قوعام قۇرۋ قاجەت. ول ءۇشىن عىلىم, ءبىلىم, مادەنيەت سالالارىنا قارايتىن مەكەمەلەر – بالاباقشالار, مەكتەپتەر مەن كىتاپحانالار ءاربىر وتباسىمەن بىرلەسە جۇمىس اتقارۋى كەرەك. مەملەكەتتىڭ مىندەتى – قارجىلىق ءھام قۇقىقتىق شەكتەۋلەردى الىپ تاستاپ, داڭعىل جول سالىپ بەرۋ. جوعارىدا اتالعان ۇسىنىستار وسى ماقساتقا جەتۋ جولىندا از-كەم سەپ بولادى دەپ ويلايمىز. 

نۇربول قۇدايبەرگەنوۆ,

م.اۋەزوۆ اتىنداعى ادەبيەت جانە ونەر ينستيتۋتىنىڭ جەتەكشى عىلىمي قىزمەتكەرى, PhD