دەگەنمەن ءومىر بويى تىرنەكتەپ جيعان دۇنيە-مۇلكى سۋعا كەتكەن ادامداردىڭ بويىندا كۇرسىنىس بار. «بىلتىر عانا نەسيە الىپ, ۇيىمىزگە جوندەۋ جاساتىپ ەدىك. اناۋ توبەسى قىزىل شاتىرلى ءۇي بىزدىكى», دەپ كۇرسىندى قىرىق جاس شاماسىنداعى كەلىنشەك ەڭسەلى ءۇيدى كورسەتىپ. جانىنداعى جولداسى دۇربىمەن قاراپ, ۇيىنەن كوز الماي تۇر, ەشكىممەن سويلەسۋگە قۇلقى جوق.
«قىزىلجار سۋ» جشس سورۋ ستانساسى ىستەن شىققان سوڭ, ەكى تاۋلىكتىڭ ىشىندە كولدەن 900 مەتر قۇبىر تارتىلىپ, قوسالقى ستانسا سالىندى. ودان الىنعان سۋ «قىزىلجار سۋدىڭ» تازارتۋ جاراقتارىنا قۇلاتىلىپ, تازارتىلعان سوڭ, ءارى قاراي قالاعا جەتكىزىلەدى. وبلىس اكىمىنىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارى مارات تاسماعانبەتوۆ بۇل جۇمىستى ەشقانداي جوبالىق-سمەتالىق قۇجاتتار دايىنداماي-اق قيىن جاعداي بولعان سوڭ, ەكى كۇننىڭ ىشىندە جەدەل ىسكە قوسقاندارىن ايتتى.
«وسى جۇمىستى وتە از ۋاقىتتا اتقارىپ شىققان مەردىگەر ۇيىمدارعا, جابدىقتاردى جەدەل جەتكىزىپ بەرگەن كومپانيالارعا العىس ايتامىن. ينەرتتى ماتەريالدار تولتىرىلعان قاپشىقتاردى جەتكىزۋگە اتسالىسقان تجد, پد قىزمەتكەرلەرى مەن ۆولونتەرلەردىڭ ەڭبەگى ۇشان-تەڭىز», دەدى ول.
تجد-نىڭ سوڭعى مالىمەتىنە قاراعاندا, جالپى وبلىس بويىنشا 2 123 ءۇي سۋ استىندا قالدى. سونىڭ 1 105-ءى – پەتروپاۆل قالاسىندا, 112-ءسى – ەسىل اۋدانىندا, 867-ءسى – قىزىلجار اۋدانىندا, 2-3-تەن شال اقىن مەن تيميريازەۆ اۋداندارىندا. اۋىلدار اراسىندا ەڭ كوپ سورلاعانى – ارقايسىسىندا 200-300 ۇيدەن سۋ استىندا قالعان تەپليچنىي مەن پريبرەجنىي اۋىلدارى. پەتروپاۆل ىرگەسىندەگى ەڭ ۇلكەن ەلدى مەكەن بەسكولدە 115 ءۇي سۋ استىندا قالدى.
10 345 ادام ەۆاكۋاتسيالاندى, ونىڭ ىشىندە 2 328-ءى – بالا, 102-ءسى مۇگەدەكتىگى بار جان. 9 629 ادام وزدىگىنەن باسپانا تاپتى, ولاردىڭ نەگىزگى بولىگى تۋعان-تۋىستارىنىڭ ۇيىنە ورنالاستى. ال ەۆاكۋاتسيالىق ورتالىقتاردا 672 ادام جاتىر. تاسقىننان قۇتقارىلعان مالدىڭ جالپى سانى – 3 805, سونىڭ 764-ءى – قارا مال, 458-ءى – جىلقى, 2 189-ى – ۇساق مال.
سەرگەەۆ سۋقويماسىنداعى دەڭگەي ءبىر تاۋلىكتە 8 سم-گە ءتۇستى. ال پەتروپاۆل سۋقويماسىنداعى دەڭگەي وسى ۋاقىت ارالىعىندا 32 سم-گە كوتەرىلىپ, كەشە كەشكە 1 228 سم-گە دەيىن جەتتى. ەڭ ۇلكەن دەڭگەيى 940 سم ەدى, سۋ ودان 90 سم-گە دەيىن بيىكتەپ كەتتى. سەرگەەۆكا مەن پەتروپاۆلدىڭ اراسىنداعى اۋىلداردا ەسىلدىڭ دەڭگەيى ءبىرشاما تومەندەدى. مىسالى, پوكروۆكادا – 22, نوۆونيكولسكىدە 15 سم-گە دەيىن ءتۇستى. كەرىسىنشە, پەتروپاۆلدان تومەنگى اۋىلدارداعى سۋ دەڭگەيى كوتەرىلىپ كەلەدى. مىسالى, قىزىلجار اۋدانىنا قارايتىن دولماتوۆ اۋلىنداعى ەسىلدىڭ دەڭگەيى ءبىر تاۋلىكتە 84 سم-گە ارتقان. تجد جەدەل شتابىنىڭ مالىمەتىنشە, ەسىلدىڭ سۋى پەتروپاۆلدان تومەن ورنالاسقان 15 اۋىلدى باسۋ قاۋپى بار. قازىردىڭ وزىندە بولشايا مالىشكا, ياكور اۋىلدارىنا سۋ كىردى. ودان ءارى وسى اعىستىڭ بويىنداعى ەڭ ۇلكەن اۋىل سوكولوۆكاعا دا سۋ جەتەدى. تج جەدەل شتابىنىڭ باسشىسى اسلان احمەتجانوۆتىڭ ايتۋىنا قاراعاندا, قازىر بۇل اۋىلدار تۇرعىندارى مەن مالى ەۆاكۋاتسيالانىپ جاتىر. «سوكولوۆكا اۋلىنا اپاراتىن رەسپۋبليكالىق ماڭىزداعى تاسجولدى سۋ شاياتىن شىعار. ءبىز ونى بەرىكتەندىرىپ, سۋ اعاتىن قۇبىرلاردى تازالاپ جاتىرمىز. بىراق تاسقىن وعان قارامايتىن سەكىلدى», دەيدى ول. سونىمەن قاتار ول سۋدىڭ بارنيوۆكا, كۋستوۆوە, ۆاگۋلينو, ولشانكا, ۆيشنيوۆكا جانە ت.ب. اۋىلدارعا كىرۋى مۇمكىن ەكەنىن ايتتى.
«قازگيدرومەتتىڭ» حابارلاۋىنشا, العاشقى تولقىننىڭ ەڭ بيىك نۇكتەسى 17–18 ساۋىردە اياقتالادى. ال ەكىنشى تولقىن قازىر ع.مۇسىرەپوۆ اۋدانىندا باستالىپ جاتىر. 15 ءساۋىر كۇنگى تۇستە ونداعى سۋدىڭ دەڭگەيى قايتا كوتەرىلە باستاعان. ەرتەسىنە تولقىن سەرگەەۆكا سۋقويماسىنا جەتىپ, سۋ دەڭگەيىن قايتا كوتەرە باستايدى. ەسىل اۋدانىنداعى پوكروۆكا اۋلىندا وزەننىڭ دەڭگەيى 18–23 ءساۋىر, قىزىلجار اۋدانىنداعى نوۆونيكولسك سەلوسىندا 20–25 ءساۋىر ارالىعىندا قايتا كوتەرىلەدى. ەكىنشى تولقىن پەتروپاۆل قالاسىنا بولجاممەن ءساۋىردىڭ 22-سىندە جەتىپ, 27-سىنە دەيىن بولۋى مۇمكىن. بۇل جولى قالاعا قانشا سۋ كەلەتىنىن بولجاۋ قيىن.
تاسقىننىڭ شىجىعىمەن بىرگە ءبىر قىزىق جايتتار دا تۋىپ جاتىر. ءومىر بويى كولىكتەن تۇسپەي, ءتارتىپ بۇزۋشىلاردى قۋاتىن سولتۇستىكتىڭ پوليتسەيلەرى سۋ پەتروپاۆلعا العاش جاقىنداعاندا اتقا ءمىنىپ, ەۆاكۋاتسياعا كونبەگەن ادامداردى سالت اتپەن قۋعان ەدى. ويتكەنى بۇل اۋدانداردىڭ جولى تار, كولىكتىڭ اينالىپ جۇرۋىنە ىڭعايسىز. ەندى قالاعا سۋ كىرىپ, ويقالا, تەرى زاۋىتى, زارەچنىي, تەپليچنىي, پريبرەجنىي, ت.ب. شاعىن اۋداندارداعى ءتارتىپتى ساقتاۋ ءۇشىن پوليتسيا قىزمەتكەرلەرى قايىققا ءمىندى. قالالىق پب باستىعى مارات جۇماليەۆتىڭ ايتۋىنشا, پوليتسەيلەر قايىقتى وڭاي مەڭگەرىپ العان. ونى جەرگىلىكتى اتقارۋ ورگاندارى بەرگەن ەكەن, قايىقتىڭ سىرتىنا «پوليتسيا» دەگەن ءسوزدى دە جازىپ الىپتى. «تەك سۋدا كەلە جاتقاندا سۋ بەتىندە قالقىپ جۇرگەن جيھازدار رەزەڭكە قايىقتى تەسىپ كەتە مە دەپ قورعانشاقتايمىز, ايتپەسە موتورلى قايىقپەن بارلىق سۋ باسقان وڭىرگە جەتىپ, ءتارتىپتى باقىلاپ ءجۇرمىز», دەيدى ول.
قىزىلجار اۋدانىنىڭ سۋ باسقان اۋىلدارىنىڭ كەيبىر تۇرعىندارى وتەماقى الۋدىڭ كەزەگىندە تۇرعاندارىن كوردىك. وسى جەردە تۇرعىنداردىڭ قۇجاتتارىن دۇرىس تولتىرۋىنا كومەكتەسكەن ۆولونتەرلەر دە ءجۇر. تۇرعىندارعا وتىنىشپەن قاتار جەكە كۋالىگى مەن بانك شوتىنىڭ ءنومىرى عانا كەرەك. وبلىستىڭ ءۋاليحانوۆ اۋدانى مەن پەتروپاۆل قالاسى تۇرعىندارىنا – 200 اەك, قالعان اۋدان تۇرعىندارىنا 100 اەك كولەمىندە وتەماقى تولەنەدى. ءوتىنىش بەرگەننەن كەيىن بۇل تولەم 8–10 جۇمىس كۇنىندە تۇسەدى.
سولتۇستىك قازاقستان وبلىسى
