ازىرگە تەك م.جۇماباەۆ اۋدانىنان كەلەتىن تاسجول عانا اشىق. بۇل جولمەن رەسەيدىڭ ومبى ايماعىنا دا شىعۋعا بولادى. پەتروپاۆلدىڭ اۋەجايىنا جولاۋشىلار اپاراتىن بەسكول باعىتىنداعى اۆتوبۋستار تەك جول ساقشىلارىنىڭ باستاۋىمەن عانا جەتە الادى. قالانىڭ پد باستىعى مارات جۇماليەۆتىڭ ايتۋىنا قاراعاندا, قالا ىشىندەگى ويقالا, زارەچنىي, تەرى زاۋىتى شاعىن اۋداندارىنا دا كولىكپەن ەشكىم جەتە المايدى. «قاتەر ءالى ساقتالىپ تۇر, سۋدىڭ دەڭگەيى جىلدام بولماسا دا ءوسىپ جاتىر. قازىر قالا تەك قايىرىمدىلىق جۇكتەرىن, ازىق-ت ۇلىك جانە جانار-جاعارماي اكەلگەن جۇك ماشينالارىن عانا قابىلداپ جاتىر», دەدى ول.
جەكسەنبىدە پەتروپاۆل قالاسىنىڭ تۇرعىندارى 2 كۇن بويعى سۋ دۇرمەگىنەن ارىلىپ, ءبىرشاما تىنىشتىقتا بولدى. بىراق كوڭىل كۇپتى. ويقالا شاعىن اۋدانى جاعىنان جانە قالانىڭ اينالما جولىنان اسقان سۋ قالاعا ەنتەلەپ, كوتەرىلىپ كەلەدى. اۋىزسۋ ماسەلەسىن باسشىلىق شاماسى كەلگەنشە شەشكەن بولدى. بۇعان دەيىن قالاعا سۋ ايدايتىن «قىزىلجار سۋ» جشس سورعى ستانساسى ىستەن شىققانىن جازعان ەدىك. سول سەبەپتى تۇرعىندار اۋىزسۋسىز قالىپ, كوپقاباتتى ۇيلەرگە سۋ اۆتوتسيستەرنالارمەن جەتكىزىلىپ, ونى حالىق قاپتاعان كەزەككە تۇرىپ الىپ كەلگەن. سەنبىدەن باستاپ قالاعا سۋ كەلە باستادى. قالا اكىمىنىڭ ءباسپاسوز حاتشىسى اسەم ايتوللانىڭ ايتۋىنشا, قالاعا بەرىلىپ جاتقان سۋ ەكى بىردەي بالامالى كوزدەن الىنىپ, الدىمەن تازارتۋ جابدىقتارىنا, ودان ءارى قالا قۇبىرلارىنا ايدالىپ جاتىر ەكەن. «بۇگىن ەكىنشى كوز ىسكە قوسىلدى. ەندى سۋ قالانىڭ بارلىق اۋدانىنا جەتەدى. بۇل – تازا اۋىزسۋ, ونىڭ ساپاسىنا بارلىق ساراپ جاسالدى», دەدى ءا.ايتوللا.
الايدا بۇل سوزگە كوپ ادام سەنە الماي وتىر. ويتكەنى قالا اكىمى سەرىك مۇحامەديەۆتىڭ ءوزى الدىندا عانا: «سۋ پەستروە كولىنەن الىنادى. بۇل تەحنيكالىق سۋ, ىشۋگە بولمايدى», دەپ جاريالاعان ەدى. ونىڭ ۇستىنە كوپتەگەن تۇرعىن پەستروە كولىنە سۋ سوراتىن قوندىرعى ورناتىلىپ جاتقانىن كورگەن. ارينە, كولدىڭ سۋى ىشۋگە جارامايدى. سوندىقتان تۇرعىندار دۇكەندەردەگى قارا سۋدىڭ ءبارىن سىپىرىپ-سيىرىپ ساتىپ الدى. قازىر پەتروپاۆلدىڭ بارلىق ازىق-ت ۇلىك دۇكەندەرىندە, سۋپەر-ماركەتتەرىندە كادىمگى قارا سۋدى تاپپايسىز. كوكشەتاۋ مەن بۋلاەۆ قالالارىنان تازا اۋىزسۋ جۇك ماشينالارىنا ارتىلعان تەتراپاكەتتەرمەن دۇكەندەرگە جەتكىزىلىپ جاتىر. وسى جەردە ءبىر كۇدىك بار. ەگەر اۋىزسۋ ەسىلدەن الىنباسا, ونىڭ دەڭگەيىنىڭ تۇسۋىنە ىقپال ەتە المايدى. بۇل دا قوسىمشا پروبلەما بولىپ تۇر.
قالاعا تازا اۋىزسۋ جەتكىزىپ جاتقان اۆتوتسيستەرنالار سۋدى ازىرگە «قىزىلجار سۋ» جشس قوسالقى رەزەرۆۋارلارىنان الىپ جاتىر. قالالىق سانيتارلىق-ەپيدەميولوگيالىق باقىلاۋ باسقارماسىنىڭ باسشىسى گالينا شاريپوۆانىڭ ايتۋىنا قاراعاندا, مۇنداعى سۋ تەكسەرىلگەن, ىشۋگە زيانى جوق.
«قىزىلجار سۋ» كاسىپورنىنداعى اپاتتى جويۋدى ۇيىمداستىرۋعا سەنبى كۇنى قاتىسقان پرەمەر-ءمينيستردىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارى رومان سكليار ءساۋىردىڭ 14-ىنەن قالا تۇرعىندارىنا تەگىس اۋىزسۋ جەتەتىنىن ايتقان ەدى. «سۋدىڭ رەزەرۆتەگى كوزى ىسكە قوسىلدى. ەندى قالا تۇرعىندارىنا سۋ تەگىس جەتەدى» دەگەن ەدى ول. ايتەۋىر ءبىرىنشى ۆيتسە-پرەمەردىڭ ءسوزى شىندىق بولىپ, سۋ پروبلەماسى ازدى-كوپ شەشىلگەندەي بولدى.
بۇدان بۇرىن پەتروپاۆل قالاسىنىڭ سۋ باساتىن بارلىق شاعىن اۋدانىنداعى تۇرعىنداردىڭ ەۆاكۋاتسيالانعانىن جازعانبىز. 12 مەكتەپ پەن كوللەدجدەردىڭ سپورت زالدارىندا ەۆاكۋاتسيالىق ورتالىقتار اشىلعان. قازىر وندا 388 ادام ورنالاسقان. ونىڭ ىشىندەگى 39 ادام تاسقىن سۋ كىرگەن اۋىلداردان جەتكىزىلگەن. زارەچنىي كەنتىندەگى باس بوستاندىعىنان ايىرىلعان ادامداردىڭ ىشىنەن ءبىر مىڭداي ادام قالالىق مادەنيەت ۇيىنە قونىستاندىرىلدى.
14 ساۋىردەگى مالىمەتكە قاراعاندا, وبلىس بويىنشا بارلىعى 7 477 ادام ەۆاكۋاتسيالانعان. سونىڭ ىشىندە 1 308 تۇرعىن بارلىق ەۆاكۋاتسيالىق ورتالىقتارعا ورنالاستىرىلعان. وسى ۋاقىتتا 1 751 تۇرعىن ۇيگە سۋ كىرگەن. قازىر تجد مەن پد قىزمەتكەرلەرى ەسىلدىڭ پەتروپاۆلدان تومەنگى جاعالاۋىنا ورنالاسقان اۋىل-سەلولاردىڭ تۇرعىندارىن ەۆاكۋاتسيالاپ جاتىر. اتاپ ايتقاندا, قىزىلجار اۋدانىنا قارايتىن ياكور, بولشايا مالىشكا, سوكولوۆكا اۋىلدارىنىڭ تۇرعىندارى قاۋىپسىز جەرلەرگە كوشىرىلىپ جاتىر.
بۇدان بۇرىن, 13 ساۋىردە ويقالا شاعىن اۋدانىنا سۋ كىرگەندە ءبىر ەر ادامنىڭ جوعالىپ كەتكەنىن جازعان ەدىك. وبلىستىق تجد جەدەل شتابىنىڭ باستىعى كيريلل يۆاننيكوۆتىڭ ايتۋىنشا, ول ءالى تابىلماعان. اعايىندى ەكى جىگىت سۋدىڭ تەز كەلەرىنە سەنبەي, ەۆاكۋاتسياعا بارۋدان باس تارتىپ, ءوز ۇيىندە ىشىمدىككە باس قويىپ, ماس كۇيىندە ۇيىقتاپ قالعان. بولمەنى مۇزداي سۋ الىپ كەتكەندە عانا شوشىپ ويانعان ءىنىسى اعاسىن وياتقانىمەن ول تۇرمايدى, ال ءوزى ءۇيدىڭ توبەسىنە شىعىپ كەتەدى. تجد قىزمەتكەرلەرى ونى چەرنىشەۆسكي كوشەسىندەگى ءوز ءۇيىنىڭ توبەسىندە كومەك سۇراپ تۇرعان جەرىنەن قۇتقارادى. اعاسىنىڭ جوعالىپ كەتكەنىن دە سول ايتقان. ءالى كۇنگە ودان حابار جوق.
تجد-نىڭ سوڭعى مالىمەتكە قاراعاندا, پەتروپاۆل سۋ قويماسىنىڭ دەڭگەيى ءبىر كۇندە 25 سم كوتەرىلىپ, 1 180 سم-گە جەتكەن. سەرگەەۆ سۋ قويماسىنداعى ەسىلدىڭ دەڭگەيى 7 سم-گە ءتۇسىپ, سۋ دەڭگەيى 1 213 سم-گە ازايعان. پوكروۆكا اۋىلىنىڭ تۇبىندەگى ەسىلدىڭ دەڭگەيى – 1 455 سم, نوۆونيكولسك اۋىلىندا – 1 759 سم.
تاسقىن باستالعاننان بەرى وبلىستىڭ اۋماعىنداعى تاسجولداردى سۋ 67 رەت شايدى. سونىڭ ىشىندە پەتروپاۆلدى اينالىپ وتەتىن «چەليابينسك – نوۆوسيبيرسك» جولىنىڭ ءبىر كيلومەترىن 25-30 سم تەرەڭدىكپەن سۋ باسىپ جاتىر. رەسپۋبليكالىق ماڭىزى بار «جەزقازعان – پەتروپاۆل» جولىنىڭ 952-954 شاقىرىم ارالىعىن ۇزىندىعى 400 مەتر, تەرەڭدىگى 35-40 سم تاسقىن سۋى الىپ كەتكەن. سول سياقتى «ۆولوشينكا – سەرگەەۆكا – تيميريازەۆ» اۆتوجولى, «پەتروپاۆلدىڭ اينالما جولى» جانە ت.ب. سۋ استىندا.
بۇگىندە قىزىلجارعا ەلىمىزدىڭ تۇكپىر-تۇكپىرىنەن قايىرىمدىلىق كومەكتەر اعىلىپ جاتىر. استانادان, اباي, شىعىس قازاقستان, تۇركىستان, الماتىدان جانە باسقا دا وبلىستاردان كومەك جەتكىزىلدى. جۇما كۇنى شىعىس قازاقستان وبلىسىنان كەلگەن قايىرىمدىلىق كومەكتى وبلىستاعى «زەكەت جانە قايىرىمدىلىق قورى» قارسى الىپ, جاپا شەككەندەرگە تاراتۋ مىندەتىن موينىنا الدى. قايىرىمدىلىق كوشىن شىعىس قازاقستانداعى زەكەت قورىنىڭ وكىلى بەرىك قادىر ۇلى باستاپ كەلگەن ەكەن. كەلگەن جۇكتىڭ اراسىندا جىلى كيىم, ازىق-ت ۇلىك, ءدارى-دارمەك, ت.ب. زاتتار بار. سونىمەن بىرگە شىعىستىق قاراپايىم ازاماتتار مەن ىسكەر جىگىتتەردىڭ جيناپ بەرگەن 1,5 ملن تەڭگەسى دە تاپسىرىلدى.
تاعى ءبىر ۇلكەن فۋرا استانادان جەتتى. ونى جەرلەسىمىز, بلوگەر الىبەك ەرماعانبەتوۆ ۇيىمداستىرىپ, ەلوردادان جەتكىزدى. 20 تونناداي جۇكتىڭ اراسىندا قۇرال-جابدىقتار, سۋ سورعىشتار, گەنەراتور, موتوپومپا, ءتىپتى ايىر-كۇرەكتەرگە دەيىن بار. سونىمەن بىرگە ازىق-ت ۇلىك, جىلى كيىم, توسەك-ورىن, جەكە گيگيەنانىڭ جابدىقتارى جانە 3,8 ملن تەڭگە اقشالاي كومەك بار.
«اسسامبلەيا جاستارى» رەسپۋبليكالىق بىرلەستىگىنىڭ بەلسەندىلەرى دە وتكەن جۇمادا استانادان پەتروپاۆلعا جەتى بىردەي «گازەل» ماشيناسىمەن تاسقىن سۋدان زارداپ شەككەندەرگە جىلى كيىمدەر, تۇرمىستىق حيميا زاتتارىن, گيگيەنالىق بۇيىمدارىن, ازىق-ت ۇلىكتەر جەتكىزدى.
سولتۇستىك قازاقستان وبلىسى
