كوكپاردان ەسەمىز كەتپەسە يگى

نامىسكوكتىڭ ورنى ويسىراپ تۇر

تۇركيادا وتكەن ءىV كوشپەلىلەر ويىندارىندا كوكپاردان قازاقستان قۇراماسى چەمپيون اتانعان ەدى. جىگىتتەر سول بيىگىنەن كورىنە الا ما؟ كوكپاردان ۇلتتىق قۇرا­مانىڭ باس باپكەرى قىزمەتىن اتقارعان قۋانىشبەك قۇراماەۆ ءوزى باپتاعان جىگىتتەر جەرگە قاراتپايدى دەپ قالىڭ ەل سەنىم ارتىپ وتىرعانىن جەتكىزدى.

«كوكپاردان ۇلتتىق قۇرامانىڭ باس باپكەرى لاۋازىمىن اتقارعان جىلدارى جىگىتتەر ەكسپو اياسىندا وتكەن الەم چەمپيوناتىندا توپ جاردى. 2022 جىلى تۇركيا ەلى ءسان-سالتاناتىن اسىرا وتكىزگەن دۇنيەجۇزىلىك كوشپەلىلەر ويىندارىندا جەڭىسكە جەتتىك. فينالدا سىرالعى قارسىلاس قىرعىز كوكپارشىلارىنان باسىم تۇستىك. كۇزدە ەلوردا تورىندە وتەتىن ۇلى دۇبىردە جىگىتتەر سول بيىگىنەن تومەندەمەيدى دەپ سەنەمىن. بۇل ءۇشىن, ارينە, دايىندىققا باسا نازار اۋدارعان ءجون», دەيدى ق.قۇراماەۆ.

تۇركىستان وبلىسىندا ازىرلىك جۇرگىزە­تىن وقۋ-جاتتىعۋ كەشەنى بار, سول جەردە كوكپارشىلار بيىلعى العاشقى دايىن­دىعىن وتكەردى. فيزيكالىق تۇرعىدان ولاردىڭ كۇش-قۋاتىنا سىن جوق. وڭتۇستىك وبلىستاردا اق قار, كوك مۇزعا قاراماي جاپپاي كوكپار تارتىلادى. قۇراماداعى جىگىتتەر وزدەرى وسى كوكپارعا قاتىسىپ شىڭدالىپ تا ءجۇر. اتتەگەن-ايى, كوكپار دوداسىندا ەل مەرەيىن اسىرعان لازەر, نامىسكوك, نۇرقاسقا سەكىلدى سەنىم ارتار قىلقۇيرىعىمىز كەمشىن سوعىپ تۇر. نامىسكوك بىلتىر كوكپاردىڭ ۇستىن­دە جانى ءۇزىلىپ كەتتى. لازەر جاسى جەتىپ ءولدى. وكىنىشتىسى, ءدال وسىنداي ماڭ­دايىمىزعا بىتكەن تۇلپارلارىمىز كەم ەكەنى بەلگىلى. مىسالى, جارىس كەزىندە جەكپە-جەكتە كوكپارشىلاردىڭ ءبىرى الاڭعا لازەردى ءمىنىپ شىققاندا ەش قام جەمەۋشى ەدىك. نامىسكوكتى دە دوداعا قوسقاندا سەنىمدى اقتايتىن. بەلدى اتتار بار كەزدە قورعانىستا دا تاس قامال بولاتىن جىگىتتەر. دۇنيەجۇزىلىك كوشپەلىلەر ويىنىنا دەيىن ىشكى چەمپيونات قىزىلوردا قالاسىندا وتەدى. ەل چەمپيوناتىندا تەك كوكپارشىلار عانا ەمەس, اتتاردىڭ دا الىمى مەن قارىمى سىنالماق. بىلىكتى باپكەر ق.قۇراماەۆ قوستاناي, اتىراۋ, تۇركىستان وبلىستارىنىڭ كومانداسىندا جىگىتتەر ءمىنىپ جۇرگەن اتتاردىڭ ىشىندە بەلدى جۇيرىكتەر بار ەكەنىن ايتادى. اتبەگى جىلقىنىڭ دا قاسيەتى, تالانتى بويىندا بۇعىپ جاتادى دەيدى.

«تەك بابىن كەلىستىرىپ, قاماۋ تەرىن الىپ, جۇيرىكتىڭ تىنىسىن اشا ءبىلۋ كەرەك. كەزىندە ازيا چەمپيوناتى, باسقا دا حالىقارالىق سايىستارعا قاتىسقاندا جەكپە-جەك ۇستىندە لازەردى, بولماسا نا­مىس­كوكتى ءمىنىپ شىققان جىگىتتەر قارسى­لاستىڭ مىسىن باسىپ ايبارىن اسىرىپ كەتۋشى ەدى. ايبىنى مەن ايباتىنىڭ ءوزى تىكسىندىرىپ جىبەرەتىن. نامىسكوك جانۋا­ر دەنە تۇرقى اناۋ ايتقانداي ابادان, شومبال ءتوس ەمەس, ورتا بويلى شىمىر جىلقى ەدى. جىلقىنىڭ قايراتى مەن قايسارلىعى كوزىنەن كورىنىپ تۇرادى عوي جالپى. نامىسكوك جەكپە-جەكتە قارسى جاقتىڭ اتىن قاققاندا, ومىراۋلاپ تىقسىرعاندا دەدەكتەتىپ جىبەرەتىن. قۇرامانىڭ جاتتىعۋى كەزىندە لازەردى دە, نامىسكوكتى دە وزگە اتتاردى مەرتىكتىرىپ الماس ءۇشىن دوداعا كوپ سالمايتىن ەدىك. ات پەن ۇستىندەگى شاباندوزدىڭ, ياعني كوك­پارشىنىڭ ءبىرىن-ءبىرى ايتقىزباي ۇعىناتىن قاسيەتى قابىسقاندا عانا ناتي­جەگە جەتەدى. كوكپارشىنىڭ استىنداعى اتىنىڭ مىنەزىن, ىشكى تۇيسىگىن ءدال سەزىنىپ ۇعىنا الۋى كەرەك. بىزدە وسىنداي تالانتتى كوكپارشى جىگىتتەر بولدى. ءالى دە ءوسىپ كەلەدى, جاستاردىڭ اراسىندا تالانتتار بار, سو­لاردى باپتاي ءبىلۋىمىز كەرەك», دەيدى ق.قۇرا­ماەۆ.

شاباندوزدى دودا شىڭدايدى

ء«ار شەبەرلىك – جەڭىسكە نىق قادام» دەپ تەگىن ايتىلماس كەرەك-ءتى. ىشكى بىرىنشىلىكتەن سىرت دودالاردى دا ءجيى ۇيىمداستىرۋ قاجەت­تىگى سەزىلەدى. مىسالى, كورشى قىرعىز­ستاندا كوكپاردان كوماندالىق سايىس ءجيى ۇيىمداستىرىلادى. ءبىزدىڭ ەلدە دە شاباندوزداردى شارىققا ۇستاپ, شاربولاتتاي شىڭداۋ ءۇشىن وسى باعىتتى ۇستانعان ابزال. بىراق وعان كليماتتىق احۋالدى ەسكەرمەسە تاعى بولمايدى. ويتكەنى وڭتۇستىك وبلىس­تاردا قىس مەزگىلىندە دە جاپپاي كوكپار شابىلسا, تەرىسكەيدە قوڭىر كۇزدەن جازعا سالىم مەرزىمگە دەيىن توقتايدى.

قۋانىشبەك باپكەر تاعى ءبىر كىلتيپان بار ەكەنىن العا تارتتى. ونىڭ ايتۋىنشا, 17 وبلىس, 3 مەگاپوليستىڭ كوكپار كومان­دالارىنىڭ دەڭگەيى شامالاس ەمەس. تەرىسكەيدەگى نەمەسە باتىستاعى كوكپار كوماندالارى جامبىل, تۇركىستان, الماتى وبلىستارىنىڭ, بولماسا شىمكەنت, الماتى سىندى قالالاردىڭ كومانداسىمەن شەندەسە المايدى. سوندىقتان ىشكى بىرىنشىلىكتىڭ ءوزىن ەكى توپقا ءبولىپ وتكىزسە, الەۋەتى شامالاس كوماندالار ءوزارا تارت­ىسقا تۇسەدى, ۇزدىكتەر جەكە توپتا بولادى. ال قازىر «اۋليەاتا» كومانداسى باتىستاعى وبلىستىڭ ءبىر كومانداسىن 10:0 ەسەبىمەن ەسەڭگىرەتە ۇتادى, اسىرەلەپ ايتقاندا ابدەن يلەيدى. بۇدان قانداي ءوسۋ بولادى؟ كەرىسىنشە, بالالاردىڭ ساعى سىنىپ, مەسەلى قايتىپ قالادى دەگەندى العا تارتادى مامان. قالاي بولعاندا دا جىگىتتەرگە زور سەنىم ارتىلماق. ءوز ەلىمىزدە وتەتىن ۇلى دۇبىردە جەرگە قاراتپاۋعا ءتيىس.

دۇنيەجۇزىلىك كوشپەلىلەر ويىندارىنا قاتىساتىن ۇلتتىق قۇراما ساپىنا قوسىلعان كوكپارشىلار بىلتىرعى ەل بىرىنشىلىگىندە ىرىكتەلدى. نەگىزگى قۇراما مەن قوسالقى قۇرام جاساقتالىپ, وقۋ-جاتتىعۋ جيىنىن جۇرگىزىپ جاتىر. 2022 جىلى تۇركيادا وتكەن دۇنيەجۇزىلىك كوشپەلىلەر ويىندارىندا چەمپيون اتانعاندار دا – قاتاردا. ابىلايحان نىشانبەك, ىنتى­ماق الىپباەۆ, ايتان داۋلەت سىندى سىرالعى كوكپارشىلار جاتتىعۋعا كىرىستى. قارسىلاستار دا قامسىز ەمەس. وزبەكستان قۇراماسى دا بىلتىرعى ىشكى بىرىنشىلىكتەن كەيىن ۇلتتىق قۇراماسىن قايتا جاساقتاپ, ازىرلىكتى باستاپ كەتتى. وزگە ەلدەر دە قۇراماسىن جاساقتادى.

ءبىزدىڭ جىگىتتەرگە ات سپورتىنان, ياعني كوكپار, اۋدارىسپاق, جامبى اتۋ, تەڭگە ىلۋدەن كوماندالىق ەسەپتە توپ جارۋ مىندەتى جۇكتەلدى. جۇكتەمە ورىندالسا, يگى. ويتكەنى قارسىلاستار قاي سپورت تۇرىنەن دە وسال ەمەس. كوكپاردان قىرعىز­داردىڭ دا چەمپيوندىق اتاقتان دامەسى زور. اۋدارىسپاق, جامبى اتۋدان موڭعول سپورتشىلارى سامداعاي. ۇلتتىق ويىن كوكپاردان استانا تورىندە قىرعىزداردان سىرت وزبەكستان, موڭعوليا, اۋعانستان, پاكىس­تان, ماجارستان, اقش, رەسەي, تاجىكستان, قىتاي, تۇركيا ەلدەرىنەن دۇنيەجۇزىلىك كوشپەلىلەر ويىندارىنا كوماندا قاتىسادى دەپ جوسپارلانىپ وتىر.

قاتەر قازاندىعى

دۇنيەجۇزىلىك كوشپەلىلەر ويىندارى بيىل بەسىنشى مارتە ۇيىمداستىرىلادى. بۇعان دەيىن قىرعىزستاندا ۇيىمداستى­رىلعان الاماندا كوكپار قازاندىققا تارتىلدى. ارينە, مۇنىڭ قاتەرى دە وراسان. استىڭداعى اتىڭ عانا ەمەس, ەرگە قونعان شاباندوزدىڭ دا ومىرىنە تونەر قاۋىپ تە باسىم. ءتىپتى قازاندىققا قۇلاپ, ات-ماتىمەن سوعىلىپ مەرتىككەن بالۋاندار دا از ەمەس. 2022 جىلى تۇركيانىڭ يزنيك قالاسىندا وتكەن دۇنيەجۇزىلىك كوش­پەلىلەر ويىندارىندا كوكپار دوداسى شەڭبەرگە تارتۋ بويىنشا ءوربىدى. مۇندا اتتىڭ قازاندىققا سوعىلىپ قۇلاۋى سەكىلدى قاتەرگە ۇشىرامايدى. قاۋىپسىز بولعاندىقتان دا شەڭبەرگە كوكپار تارتۋعا قىزىعۋشى ەلدەردىڭ قاتارى ارتىپ كەلەدى ەكەن. مۇنى ۇلتتىق ات سپورتى تۇرلەرىنەن مەملەكەتتىك جاتتىقتىرۋشى نۇركەن بايبوريەۆ قۇپتاپ وتىر.

دۇنيەجۇزىلىك كوشپەلىلەر ويىندارىندا كوكپاردى شەڭبەرگە تارتۋ –  2016 جىلدان بەرى قولدانىستا. ەڭ الدىمەن, ەر ۇستىندەگى ادام مەن استىنداعى اتتىڭ اماندىعى ماڭىزدى بولعاندىقتان دا قازاندىققا ەمەس, شەڭبەرگە كوكپار تارتۋدى بىرنەشە ەل قولداپ قۋاتتاي ءتۇستى.

– حالىقارالىق كوكپار قاۋىمداستىعى بار. وسى ۇيىمنىڭ جالپىعا ورتاق ەرە­جەسىنە ساي حالىقارالىق, الەمدىك دودا­لاردا كوكپار شەڭبەرگە تاستالادى. ناتي­جەسى دە كوڭىل قۋانتادى. بۇرىن قازان­دىققا تارتقاندا تەك قازاقستان مەن قىرعىزستاننان وزگە ەلدەردە كوكپار ءدال بۇگىنگىدەي سيپات العان جوق. قاۋىپ پەن قاتەرگە باس تىگۋگە وزگە ەلدەر تاۋەكەلگە بارمادى. ال شەڭبەر بەكىتىلگەلى اۋعانستان, تاجىكستان, وزبەكستان, موڭعوليا, رەسەيدىڭ التاي ايماعى ىشكى چەمپيوناتىن وتكىزىپ, كوكپاردىڭ كەڭىنەن تارالۋىنا سەرپىن بەردى. ەلىمىزدە وتەتىن دۇنيەجۇزىلىك كوش­پەلىلەر ويىندارىندا كوكپاردان تارتىس تىم جوعارى بولاتىنىن سەزىنىپ وتىرمىز. ىشكى چەمپيوناتتا بالۋانداردىڭ الەۋەتىن عانا ەمەس, اتتاردىڭ دا بابىن باعامدايمىز. قۇراماعا قاجەتكە جارايدى دەگەن اتتاردى ىرىكتەپ الىپ, كوشپەلىلەر ويىندارىنا دەيىن جاپپاي كوكپار سىندى سايىستارعا سالماي تەك وقۋ-جاتتىعۋ جيى­نىنا جاراتامىز, – دەيدى ن.بايبوريەۆ.

اڭىزعا اينالعان ارعىماق

كوكپارشىلاردىڭ مەرەيىن ۇستەم ەتكەن مارادونا دەگەن جۇيرىكتىڭ داڭقى ورتالىق ازيا ەلدەرىنە دە جايىلدى. 2003 جىلى دەربىس بايدىلداەۆ قىرعىز دوسىنان ساتىپ اكەلدى. بىزگە كەلگەنگە دەيىن مارادونا ايىر قالپاقتى اعايىننىڭ ىشىندە اتاعى الىسقا تاراعان جۇيرىك ەدى. بىراق قوس وكپەسىن سوعا جوتەلىپ سىرقات جۇقتىرادى. قىرعىزدار مال بولمايدىعا ساناپ تىزىمنەن سىزىپ تاستايدى. قازاقستانعا اكەلگەن سوڭ دەربىس اتبەگىنىڭ ەم-دوم جۇرگىزۋ شاراسى ناتيجەسىن بەرىپ, جانۋار قۋناق بولىپ شىعادى. ءبىر جىلدان كەيىن قىرعىزستان پرەزيدەنتىنىڭ كۋبوگىندە رەسەي, قىتاي, اۋعانستان, قازاقستان ەلدەرىنەن 8 كوماندا قاتىستى. وسى دودادا ۇزدىك تۇلپار اتالىمى مارادوناعا بۇيىردى. ايگىلى جانۋاردىڭ باۋىرىن جازا, قولتىعىن سوگە كوسىلە شاپقانىنان تاڭدانعان قىرعىزدار اھ ۇرىپ وكىنگەن. ءتىپتى قايتا ساتىپ الماقشى بولىپ تا ساۋىن ايتسا كەرەك. بىرنەشە جىل قازاق پەن قىرعىزعا داڭقى جايىلعان مارا­دونا دا كولدەنەڭ جابىسقان كەسەلدەن ءولدى.

كوكپاردان ۇلتتىق قۇرامانىڭ ەنشىسىنە تيەسىلى ات جوق. تەك جەكەنىڭ قوراسىنداعى قىلقۇيرىعىنا دودا قارساڭىندا قۇدا ءتۇسىپ, قيىلىپ سۇراپ الۋ – باپكەرلەردىڭ ەنشىسىندەگى شارۋا. مەملەكەتتىك جاتتىق­تىرۋشى نۇركەن بايبوريەۆ قۇراماعا قاجەتتى اتتاردى ۇستايتىن قورا-جاي سىندى ينفراقۇرىلىمدى دامىتۋ قاجەت­تىگىن العا تارتتى. تەك وبلىستارداعى ۇلت­تىق سپورت مەكتەپتەرى مەن كلۋبتاردا ءتول ونەرىمىز ۇلتتىق ويىندارعا باۋ­لۋ ماق­ساتىندا مىنىسكە جۇرەتىن اتتار بار. ال ولار دوداعا كىرۋگە جارامايتىن كو­رىنەدى. ۇلتتىق سپورتتى دامىتۋدىڭ ال­دىنداعى كولدەنەڭ كەدەرگىنىڭ ءبىرى – وسى ينفراقۇرىلىمنىڭ السىزدىگى. سوندىقتان دا ۇلتتىق قۇراما مۇشەلەرى ازيا چەمپيو­ناتى, الەم بىرىنشىلىگى سىندى سايىستارعا مىنەتىن اتتاردى قۇرامانىڭ باپكەرلەرى اتسەيىستەردەن جالعا الىپ مىنگىزىپ ءجۇر.

«قازانات» قايتا تۇلەمەك

دۇنيەجۇزىلىك كوشپەلىلەر ويىندارى كەزىندە كوكپار دوداسى «قازانات» اتشابارىندا وتەدى. قۇرىلىس جۇمىستارى تامىز ايىنىڭ باسىندا تولىق اياقتالادى دەپ جوسپارلانىپ وتىر. بۇگىندە 2 600 ورىنعا لايىق اتشاباردىڭ كورەرمەندەر وتىراتىن الاڭى كەڭەيتىلىپ, 5 مىڭ جانكۇيەر ەركىن سىياتىنداي جاسالادى. بۇعان قوسا قوسىمشا 5 مىڭ مودۋلدىك ورىندىقتار قويۋ مۇمكىندىگى قاراستىرىلىپ وتىر. 110 ەلدەن سپورتشى قاتىسا دەپ جوسپارلانعان ءدۇبىرلى دودا كەزىندە اتشاباردىڭ ماڭىنان قىلقۇيرىقتارعا قولايلىلىق تۋعىزۋ ماقساتىندا اتقورا دا سالىنباق.