بۇعان دەيىن 2017 جىلى سۋ قويماسىنان وتكەن سۋ 338 سم بيىكتىككە كوتەرىلگەن. بۇل – رەكوردتىق كورسەتكىش. ونىڭ تاۋقىمەتى زور بولىپ ەدى. 4 مىڭنان اسا ادام ۇيلەرىنەن قاشۋعا ءماجبۇر بولعان. 380-دەي تۇرعىن ءۇي مەن 5 مىڭداي ساياجايلار سۋدىڭ استىندا قالعان. وسى تاسقىننان كەيىن وبلىس جانە رەسپۋبليكا باسشىلىعى استانا مەن پەتروپاۆلدىڭ اراسىنا بۇزىلىق سۋ قويماسىن سالۋ كەرەك, بۇل 1,5 ملرد تەكشە مەتر سۋدى بوگەپ, سەرگەەۆ سۋ قويماسىنىڭ قاتەرىن ازايتادى دەگەن ەدى. الايدا سول ءسوز جۇزىندە قالدى.
بيىلعى بيىكتىك ازىرگە 290 سم-گە جەتتى. بىراق سۋ ءالى دە كوبەيىپ جاتىر. مامانداردىڭ ايتۋىنشا, بيىل سۋدىڭ كوتەرىلۋى 2017 جىلعى رەكوردتىق كورسەتكىشتەن دە اسىپ كەتەر دەگەن قاۋىپ بار. جوبالىق سۋ ساقتاۋ كولەمى – 693 ملن تەكشە مەترگە سەرگەەۆ سۋ قويماسى 4 ساۋىردە جەتكەن. قازىرگى سۋدىڭ ءبارى ارتىق, ونىڭ ۇستىنە سەكۋند سايىن 15,8 تەكشە مەتر سۋ قۇيىلىپ جاتىر.
تەنتەك وزەندەردەگى سۋ دا كوتەرىلىپ بارادى. مىسالى, سەنبى كۇنى بابىقبۇرلىق وزەنى گۋساكوۆكا اۋلىنىڭ توڭىرەگىندە – 10 سم, اقانبۇرلىق كوۆىلنوە اۋلىنىڭ تۇبىندە – 36 سم, شارىق رۋزاەۆكا سەلوسىنىڭ تۇبىندە – 18 سم, يمانبۇرلىق سوكولوۆكا سەلوسىنىڭ تۇبىندە 41 سم-گە دەيىن كوتەرىلگەن. ەسىلدىڭ ءوزى توقسان بي اۋلىنىڭ تۇبىندە 9 سم-گە دەيىن كوتەرىلىپ, جالپى بيىكتىگى 1 412 سم-گە جەتتى. سەرگەەۆكا قالاسىنىڭ تۇبىندە ەسىلدىڭ دەڭگەيى 116 سم-گە دەيىن كوتەرىلىپ, جالپى دەڭگەيى 1 027 سم بولدى.
تايىنشا اۋدانىنا جۇمىس ساپارمەن بارعانىندا وبلىس اكىمى عاۋەز نۇرمۇحامبەتوۆ تاسقىنمەن كۇرەس جۇمىستارىن تەكسەردى. ول تايىنشا قالاسى, تەڭدىك, دونەتسكوە, لەتوۆوچنوە اۋىلدارىندا بولىپ, قالىپتاسقان جاعدايمەن ءجىتى تانىستى. قۇتقارۋشىلارمەن, ەرىكتىلەرمەن كەزدەسىپ, جاۋاپتى كەزەڭ كەزىندەگى جانقيارلىق اۋىر ەڭبەگى ءۇشىن العىسىن ءبىلدىردى. «ادامداردىڭ قاۋىپسىزدىگى مەن ولاردىڭ م ۇلىكتەرىن ساقتاۋ – بارلىق جاۋاپتى مەملەكەتتىك ورگاننىڭ باستى مىندەتى», دەپ اتاپ كورسەتتى ءوڭىر باسشىسى.
مۇنىڭ الدىندا سۋ تاسقىنىنا قارسى ۋاقتىلى شارالار قابىلداماعانى ءۇشىن تايىنشا اۋدانىنىڭ اكىمى بەرىك الجانوۆقا قىزمەتتىك مىندەتتەرىنە تولىق ساي كەلمەۋىنە بايلانىستى ەسكەرتۋ جاسالعان.
قازىر تجد قىزمەتكەرلەرى عانا ەمەس, سولتۇستىكتىڭ بارلىق اكىم-قاراسى دا ات ۇستىندە. وبلىس اكىمى عاۋەز نۇرمۇحامبەتوۆ وبلىس ورتالىعى مەن قالا توڭىرەگىندەگى سۋ جينالاتىن دامبالاردىڭ بەرىكتىگىن تەكسەردى. اياققا ەتىك, ۇستەرىنە جەڭىل كيىمدەر كيگەن اكىم-قارالار ۋششەۆ كوشەسى, تەرى زاۋىتى توڭىرەگىندە جانە تەپليچنىي مەن پريبرەجنوە اۋىلدارىنىڭ تۇسىنداعى دامبالاردىڭ بەرىكتىگىن ءوز كوزىمەن كورىپ, سۋ شايىپ كەتۋى مۇمكىن تۇستارىن ينەرتتى ماتەريالدار تولتىرىلعان قاپتارمەن بەكىتكىزىپ, بيىكتەتىپ, كۇنى بويى ارالادى. «تاسقىننىڭ تاۋقىمەتى ءالى الدا, سوندىقتان دامبالاردىڭ بەرىكتىگىن ارتتىرا بەرۋ كەرەك. ءتيىستى قىزمەتتەر تۇرعىندارمەن بايلانىستى ۇزبەسىن, قيىنشىلىق جاعداي تۋىپ كەتسە, ەۆاكۋاتسيالىق پۋنكتتەردىڭ دايىن ەكەنىن ۇنەمى جەتكىزىپ وتىرسىن», دەپ جازدى عاۋەز تورسان ۇلى ءوزىنىڭ تەلەگرامدا.
150-دەن اسا ۆولونتەر ءىشى ينەرتتى ماتەريالدارمەن تولتىرىلعان قاپتاردى تەپليچنوە اۋلىنداعى بوگەتكە تاسىپ, ءۇيىپ جاتىر. جاستار رەسۋرستىق ورتالىعىنىڭ باسشىسى ءدامير ءابدين دە وسى جەردە جۇمىس ىستەپ جاتقان جاستاردىڭ ۋاقتىلى تىنىعۋىن باقىلاۋدا. جالپى, وبلىس بويىنشا مىڭنان اسا جاس پەن ەگدە جاستاعى ادامدار ەرىكتىلەر قاتارىندا تاسقىنعا قارسى كۇرەسىپ جاتىر.
سونىمەن قاتار وبلىس باسشىسى تۇراقتاندىرۋ قورىنىڭ زاپاسىن انىقتاعانىن جەتكىزدى. قازىر وندا الەۋمەتتىك ماڭىزى بار 9 مىڭ توننا ازىق-ت ۇلىك ساقتالعان. بۇل وبلىس تۇرعىندارىنا 5 ايعا جەتەدى دەپ شاقتالعان. «سۋ باسقان وڭىرلەرگە تاپشى بولىپ قالسا, ازىق-ت ۇلىك كولىكتەرمەن جەتكىزىلەدى. بۇعان قوسا باعانىڭ شۇعىل ءوسىپ كەتپەۋىن باقىلاۋعا الامىز», دەدى اكىم.
قازىر ۇستىنەن سۋ ءوتىپ كەتكەن تاسجولدار دا جابىلىپ جاتىر. 5 ساۋىردە وبلىستىق ماڭىزى بار «روششينسكوە – كورنەەۆكا – ۆولوشينكا» تاسجولىنىڭ 20-39 شاقىرىم ارالىعىندا 5 جەرىن سۋ شايىپ كەتكەندىكتەن جابىلدى. سونىڭ ىشىندە 21-22 شاقىرىم ارالىعىندا 500 شارشى مەتردى, 26 شاقىرىمدا 150 شارشى مەتردى, 34 شاقىرىمدا 300 شارشى مەتردى, 35 شاقىرىمدا 200 شارشى مەتردى, 39 شاقىرىمدا 200 شارشى مەتردى سۋ شايىپ, جولدى شۇقىر تەسىك قىلىپ كەتتى. قازىر جولدى جوندەۋگە 10 تجد جانە جەرگىلىكتى قىزمەتكەرلەر 8 بىرلىك تەحنيكامەن كىرىسكەن.
توتەنشە جاعدايلار دا جوق ەمەس. ايىرتاۋ اۋدانىنىڭ ورتالىعى ساۋمالكول اۋلىنىڭ قۇتقارۋشىلارىنا 35 شاقىرىم جەردەگى شانعال اۋلىنىڭ تۇبىندە ۇستىنەن سۋ ءجۇرىپ كەتكەن جولدا كەلە جاتقان ماشينانىڭ موتورى ءوشىپ قالىپ, جولاۋشىلار قيىن جاعدايدا قالعانى تۋرالى سۋىت حابار ءتۇستى. قۇتقارۋشىلار دەرەۋ جەتىپ, قاتتى تولقىنمەن جول شەتىندەگى جىراعا ءتۇسىپ كەتكەن ازاماتتاردى قۇتقارىپ, كولىكتەردى دە جولدىڭ جيەگىنە الىپ شىقتى.
سەنبى كۇنى وبلىس اكىمى اققايىڭ, تايىنشا اۋداندارىنىڭ سۋ باسۋ قاۋپى جوعارى اۋىلدارىن ارالادى. سونىڭ ىشىندە اققايىڭ اۋدانىنداعى رۋبلەۆكا اۋلىندا قورعانىس بوگەتتەرىنىڭ بەرىك ەكەنىن كورىپ, ۇيلەرگە سۋ جەتپەيتىنىنە كوز جەتكىزدى. تايىنشا اۋدانىنداعى دوبروجانوۆكا اۋلىنداعى جاعداي دا وسىنداي ەكەن.
قازىر تجد مەن جەرگىلىكتى اتقارۋ ورگاندارىنىڭ قۇتقارۋشىلار قىزمەتىنە بيزنەس وكىلدەرى دە ءوز كومەكتەرىن كورسەتىپ جاتىر. ءۋاليحانوۆ اۋدانىنداعى قاراتال اۋلىنا باراتىن سۋ شايعان جولدى قالپىنا كەلتىرۋدە جەرگىلىكتى بيزنەس وكىلدەرىنىڭ كومەگى كوپ بولدى. ولار ادام كۇشىمەن قاتار تەحنيكالاردى دا ىسكە قوستى. ەلدى مەكەندەردىڭ سۋ كىرگەن ۇيلەرىنەن 57 مىڭ تەكشە مەتر سۋ سورعىزىلدى. 13 مىڭ شاقىرىمنىڭ ارىقتارى ارشىلىپ, سۋدىڭ جولى اشىلدى. 5 مىڭنان اسا ينەرتتى ماتەريالدار تولتىرىلعان قاپتار بوگەتتەرگە ءۇيىلدى, تاعى 3 مىڭدايى زاپاستا تۇر.
بىراق تاسقىن دا تولاستار ەمەس. كەشە اۆتوجولداردى تەسىپ, 28 جەردەن سۋ ءوتىپ كەتكەنى بەلگىلى بولدى. تايىنشا اۋدانىنداعى كراسنايا پوليانا اۋلىندا 6 ۇيگە سۋ كىرىپ كەتتى. سۋدا قالعان ادامدار مەن قولداعى مال قۇتقارىلدى. قازىر اسا قاۋىپتى دەگەن تايىنشا, ءۋاليحانوۆ, ايىرتاۋ, ع.مۇسىرەپوۆ اۋداندارىندا جەرگىلىكتى تجد مەن اتقارۋ ورگاندارىنىڭ ادامدارىنان باسقا تۇركىستان وبلىسىنان كەلگەن 114 قۇتقارۋشى جۇمىس ىستەپ جاتىر.
ىركىلىپ قالعان قارعىن سۋدىڭ اعىسىن اشۋ ءۇشىن كەيبىر جولداردى قۇتقارۋشىلاردىڭ وزدەرى دە تەسىپ جاتىر. ماسەلەن, ع.مۇسىرەپوۆ اۋدانىنىڭ ورتالىعى نوۆويشيمكا سەلوسىنا ىركىلگەن سۋ بارماس ءۇشىن رەسپۋبليكالىق ماڭىزى بار «پەتروپاۆل-جەزقازعان» تاسجولى تەسىلىپ, سۋعا اعىس جاسالدى. قازىر جول ۋاقىتشا نوۆويشيمكا كەنتىنىڭ ىشىمەن وتەتىن بولدى.
سولتۇستىك قازاقستان وبلىسى
