وڭىردە قوستاناي, رۋدنىي, ارقالىق قالالارى مەن امانگەلدى, جانگەلدى, قاراسۋ, قارابالىق, دەنيسوۆ, قوستاناي اۋداندارىندا توتەنشە جاعداي رەجىمى ەنگىزىلگەن. كەيىنگى ءبىر اپتادان بەرى مەڭدىقارا, فەدوروۆ, دەنيسوۆ, قارابالىق, قاراسۋ, قوستاناي, اۋليەكول, ب.مايلين, قامىستى اۋداندارىندا, قوستاناي جانە رۋدنىي قالالارىندا تاسقىنعا توسقىن شارالارى قىزۋ ءجۇرىپ جاتىر. وبلىستىق جەدەل شتابتىڭ مالىمەتىنشە, سۋ تاسقىنىنا قارسى ءىس-شارالارعا تجم, ءىىم, جاو, ۇقك شق جانە باسقا دا مەكەمەلەردىڭ قىزمەتكەرلەرى قاتارىنان بارلىعى 2 237 ادام, 390 تەحنيكا, 142 موتوسورعى, 29 قايىق جانە 3 تىكۇشاق جۇمىلدىرىلعان.
6 ساۋىردە وڭىرگە توتەنشە جاعدايلار ءمينيسترى شىڭعىس ءارىنوۆ جۇمىس ساپارىمەن كەلىپ, وبلىس اكىمىمەن بىرگە ەۆاكۋاتسيالاۋ پۋنكتتەرىن, سۋ باسقان اۋماقتاردى ارالاپ, توبىل وزەنىندەگى بوگەتتەردىڭ جاعدايىن كوردى. وبلىستىق شتابتىڭ قاۋىپ-قاتەرگە جەدەل دەن قويىپ, تۇرعىنداردىڭ قاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتۋ جۇمىستارىن دەر كەزىندە اتقارىپ جاتقانىن اتاپ وتكەن مينيستر توتەنشە جاعدايلار دەپارتامەنتىنىڭ باسشىسىنا حالىقتى قورعاۋ جانە سۋ تاسقىنىنان تونەتىن قاۋىپتىڭ الدىن الۋ شارالارىن جەدەلدەتۋدى قاداپ تاپسىرعان.
– قوستانايدا مىڭنان اسا ادامدى قابىلداي الاتىن 20 شاقتى ەۆاكۋاتسيالىق بەكەت جۇمىس ىستەپ جاتىر. قازىر ەۆاكۋاتسيالىق ورتالىقتاردا ادامداردىڭ ۋاقىتشا تۇرۋىنا قاجەت جاعدايدىڭ ءبارى جاسالعان. ازىق-ت ۇلىك, توسەك-ورىن جەتكىلىكتى. اۆتوبۋستار دا دايىن تۇر. كەشە قالا شەتىندەگى ساياجايلاردان 218 ادام ەۆاكۋاتسيالاندى. ولاردىڭ التاۋى عانا «درۋجبا» شيپاجايىنا ورنالاستى, قالعانى تۋىس-تۋعاندارىنىڭ ءۇيىن پانالاي تۇرۋدى ءجون كوردى. ەۆاكۋاتسيالاۋ ءالى دە جالعاسادى. ابىروي بولعاندا, توبىلدان قاۋىپ ءتونۋى مۇمكىن ەكەنىن بىزگە الدىن الا ەسكەرتتى. كەشەدەن بەرى جەرگىلىكتى پوليتسيا مەن تج قىزمەتكەرلەرى ساياجايلاردى ارالاپ, تۇرعىندارعا جاعدايدى ءتۇسىندىرىپ, كوندىرىپ, قاۋىپسىز جەرگە الىپ شىعىپ جاتىر. تج رەجىمى ەنگىزىلدى, ەندى مۇنداي شۇعىل شارالاردى كۇشەيتەمىز, – دەدى قوستاناي قالاسىنىڭ اكىمى مارات جۇندىباەۆ.
ءدال سول كۇنى قوستاناي مەن توبىل قالاسىن بايلانىستىراتىن ءۇش كوپىردىڭ ەكەۋى جابىلىپ, توبىل, قوستاناي, رۋدنىي قالالارى مەن قوناي, ءالجان, ميچۋرين ەلدى مەكەندەرىنىڭ وزەنگە قاراي جاقىن جاتقان كوشەلەرىندە ەۆاكۋاتسيا باستالدى. كەشكى ساعات 20.30-دا وبلىستىق جەدەل شتاب قاراتومار سۋ قويماسىنان سەكۋندىنا 3 300 تەكشە مەتر سۋ جىبەرىلە باستادى دەگەن حابار تاراتتى.
تاڭەرتەڭ ساعات التى بولماي توبىل وزەنىنە قاراي اسىققانبىز. ءال-فارابي كوشەسىنەن «شاعالا» جاعالاۋىنا تۇسپەك بولىپ ەدىك, پوليتسيا كۇزەتى جىبەرمەدى. تاۋەلسىزدىك كوشەسىنەن قوستاناي اۋدانىنا قاراي شىعاتىن ورتاڭعى كوپىر اشىق تۇر ەكەن. توبىل قالاسىنىڭ ورتالىعىنا دەيىن بارىپ قايتتىق. كوپىردىڭ ەكى جاعى تەڭىز بولىپ تەڭسەلىپ جاتىر. قوستانايدىڭ شەتىندەگى پيونەرسكايا, كوليوسنىي, كراسنىي كۋزنەتس, يۋنىي بوەتس كوشەلەرىندەگى ۇيلەرگە سۋ كىرگەن, ودان ارىرەكتەگى جابىق تەننيس كورتى دا سۋ ورتاسىندا قالعان سياقتى. جاقىنداپ بارىپ, انىقتاپ كورەيىك دەپ ەدىك, پوليتسيا كۇزەتىنەن وتە المادىق. قوستاناي مەن توبىل قالاسىنىڭ ورتاسىندا تۇرعان «اپەلسين» ساۋدا ورتالىعى سۋعا مالىنىپ تۇر. «اق شاڭىراق», «گرانات» مەيرامحانالارى دا سۋ ورتاسىندا قالعان. كەشە عانا ەكى ەكسكاۆاتور استىنداعى ۇلكەن مۇزداردى شومىشىمەن سوققىلاپ سىندىرىپ جاتقان ەسكى كوپىر دە كورىنبەي, سۋدىڭ استىندا جاتىر.
توبىل قالاسىنا كىرىپ كورىپ ەدىك, كەشە تۇرعىندارى ەۆاكۋاتسيالانعان لەنين كوشەسىنىڭ وڭ جاعىن سۋ باسقانىمەن, سول جاعى قۇرعاق جاتىر ەكەن. 40 لەت وكتيابريا كوشەسىنە دە سۋ كىرە قويماعان.
7 ساۋىردە تاڭەرتەڭ قوستاناي اۋدانىنا قاراستى التىندالا اۋىلىندا دا ەۆاكۋاتسيا باستالدى. قوستانايدان شامامەن 20 شاقىرىمداي جەردە جاتقان بۇل ەلدى مەكەنگە دە بارىپ, جاعدايدى كوزىمىزبەن كورىپ, ءبىر وتباسىن كوشىرىسىپ قايتتىق. اۋىلدىڭ وزەن جاق بەتىندەگى ەڭ شەتكى كوشەسىنىڭ تۇرعىندارى تۇگەلدەي كوشىپ جاتىر. ارناسىنان اققان قارعىن سۋ مەن اۋىلدىڭ اراسىن 50-اق مەتر ءبولىپ تۇر. تۇرعىندار وزەن دەڭگەيىنىڭ جىلدام كوتەرىلىپ جاتقانىنا الاڭداۋلى.
– اۋىلدىڭ شەتىندە ۇلكەن شۇڭقىر سياقتى جايىلىم بار ەدى. تەرەڭدىگى 5-7 مەتر بولادى. مالىمىزدى سول جەرگە جاياتىنبىز. سول جايىلىم تولىپ, توبىل وزەنگە ەمەس, تەڭىزگە ۇقساپ بارادى. مۇنداي سۋدى بۇرىن-سوڭدى كورگەن جوقپىز. سۋدىڭ ەكپىنى قاتتى. تاڭەرتەڭ ساعات 7.00-دە كەلىپ كورگەنىمدە سۋ مىنا جىرادان 1 مەتردەي تومەن بولىپ تۇرعان. قازىر ءبىر ساعاتتىڭ ىشىندە 80-90 سم-گە دەيىن كوتەرىلگەن. ءدال وسى ەكپىنىنەن تايماسا, ۇيىمىزگە سۋ كىرىپ كەتۋى مۇمكىن, – دەدى اۋىل تۇرعىنى اينۇر قۇداباەۆا.
التىندالا اۋىلىنىڭ بايىرعى تۇرعىندارى ءدال وسىنداي سۋ تاسقىنى 2000 جىلدىڭ 10 ساۋىرىندە بولعانىن ايتادى. بىراق ول جولعى سۋ مۇنداي قارقىندى بولماعان.
قوستانايعا قايتىپ ورالعانىمىزدا وبلىستىق جەدەل شتاب ساعات 10.00-دەگى جاعداي بويىنشا كارامتومار سۋ قويماسىنان سۋدىڭ اعۋى 3 250 م3/س دەيىن باسەڭدەگەنىن مالىمدەدى. سوڭعى مالىمەت بويىنشا, وبلىستا 7 487 ادام ەۆاكۋاتسيالانعان, ونىڭ ىشىندە 11 مۇمكىندىگى شەكتەۋلى ادام, 1 239 بالا بار. ۋاقىتشا ورنالاستىرۋ پۋنكتتەرىندە 943 ادام تۇرىپ جاتىر.
ەرىكتىلەر مەن قالانىڭ قاراپايىم تۇرعىندارى سۋ تاسقىنىنا قارسى ءىس-شارالاردىڭ باسىندا جۇرگەن كوممۋنالدىق قىزمەتتەردىڭ, مەملەكەتتىك جانە قۇقىق قورعاۋ ورگاندارىنىڭ قىزمەتكەرلەرىنە كۇن-ءتۇن دەمەي ىستىق تاماق, شاي تاسىپ جانتالاسا شاپقىلاپ جۇرگەنىن دە ايتا كەتكەن ءجون.
توبىلدان تونگەن قاۋىپتىڭ بەتى ناقتى قاشان قايتاتىنى بەلگىسىز. ماماندار ەندى سۋدىڭ قارقىنى بىرتە-بىرتە باسەڭدەي بەرەتىنىن ايتادى. الايدا قازىرشە توبىلدىڭ ارىنى قاتتى. بۇگىن سۋ باسقان بيزنەس نىساندارى مەن قالانىڭ شەتكى كوشەلەرىندەگى تۇرعىن ۇيلەردە قالعان ادامدار مەن ءۇي جانۋارلارى ەۆاكۋاتسيالاندى.
قالا اكىمى جاعدايدىڭ قيىن ەكەنىن, بىراق ەڭ باستىسى ادام شىعىنى جوق ەكەنىن ايتتى.
– «موحيتو» دەمالىس ورنى, «اپەلسين» سو, تەننيس ورتالىعى سۋدا قالدى. سونداي-اق قوستانايدىڭ شەتىندەگى «كولەسنىە ريادى» ەلدى مەكەنىندە 80 ءۇيدى سۋ باستى. سۋ باسقان ۇيلەردىڭ سانى ارتۋى نەمەسە وسىمەن توقتاۋى مۇمكىن. ناقتى ايتا المايمىن. ول جەردەن 6-7 كوشەنىڭ تۇرعىندارى ەۆاكۋاتسيالاندى. ءۇي جانۋارلارى دا قاۋىپسىز جەرگە شىعارىلدى. ءۇش بىردەي باۋ-باقشا بىرلەستىگى سۋدا قالدى. بىراق كەيبىر ادامدار قاۋىپتى تولىق سەزىنبەي, ءۇي-جايلارىنا ورالىپ جاتىر ەكەن. ولاي تاۋەكەل ەتۋگە بولمايدى. قاۋىپسىز ورىنداردا بولىڭىزدار, – دەدى اكىم.
م.جۇندىباەۆتىڭ ايتۋىنشا, قوستانايدا 754 ادام ەۆاكۋاتسيالانعان. ونىڭ 31-ءى ەۆاكۋاتسيالىق پۋنكتتەرگە جايعاسسا, قالعاندارى تۋىس-تۋعاندارىنا قونىستانعان. ەكى قالانى بايلانىستىراتىن كورەي جانە كجبي كوپىرى جابىق. قوستاناي مەن توبىل قالاسىنىڭ اراسىندا قازىر تەك ورتالىق كوپىر ارقىلى عانا بايلانىس بار.
– تاۋەلسىزدىك كوشەسىندەگى ورتالىق كوپىردە جۇك كولىكتەرىنىڭ جۇرۋىنە شەكتەۋ قويىلدى. تەك جەڭىل كولىكتەر جۇرە الادى. الايدا كولىك اعىنى تىم كوپ. سول سەبەپتى ءبىز قالا تۇرعىندارىنان ماڭىزدى جۇمىس بولماسا, قاتىناستى بارىنشا ازايتۋدى سۇرايمىز. ەندى ءبىز ينجەنەرلىك جەلىلەردى قالىپقا كەلتىرۋگە جانە ادامداردى ەۆاكۋاتسيالاۋعا كۇش جۇمىلدىرامىز. قوسىمشا قوستاناي اۋدانىنا دا كومەكتەسىپ جاتىرمىز, – دەدى م.جۇندىباەۆ.
قوستاناي وبلىسى
