– رەجيسسۋرانىڭ ەكىنشى اتى – باسقارۋ دەپ ءجيى ايتىلادى. ال بۇل قاسيەت ەكىنىڭ بىرىنە قونا بەرمەيدى. ونىڭ ۇستىنە ونەرگە جاقىن قىز بالاسىنىڭ ارمانى ادەتتە اكتريسا بولۋدان ءارى اسپايتىنى جانە بار...
– ويىڭىزدى ءتۇسىندىم. ءيا, راس, ونەرگە عاشىق قىز بالاسىنىڭ اكتريسا بولۋدى ارماندايتىنى راس. ال ءوزىڭىز ايتپاقشى, رەجيسسۋراعا باتىلى بارىپ كەلەتىندەرى نەكەن-ساياق, ءتىپتى جوقتىڭ قاسى دەسەك تە بولادى. ماسەلەن, مەن وقۋعا تۇسكەن, رەجيسسۋراداعى العاشقى ادىمدارىمدى اپىل-تاپىل باسقان جىلدارى بۇل سالادا قىزداردىڭ ىشىندە جالعىز ءوزىم بولدىم. ماعان دەيىن ءبىر-ەكى اپايىمىز بولعان ەكەن. بىراق ءدال مەن ەڭبەك جولىمدى باستاعان كەزەڭدە پراكتيكالىق رەجيسسۋرا نەگىزىنەن ەر ادامداردىڭ ماماندىعى سانالاتىن. سول ستەرەوتيپتى بۇزىپ, ءوزىمدى كاسىبي مامان رەتىندە دالەلدەۋ ءۇشىن, ارينە, كوپ تەر توگۋگە تۋرا كەلدى. ونىڭ ۇستىنە, مەن رەسەيدىڭ سامارا ايماعىندا تۋىپ-ءوستىم عوي. اينالام, ارالاساتىن ورتام – بارلىعى ورىستار ەدى. قازاق تىلىنە شورقاق بولۋىم دا مەنى اتاجۇرتىما كەلىپ, قازاق ونەرىنە قىزمەت ەتسەم دەگەن ارمانىمنان الىستاتا بەردى. كەيدە بۇل تىلەگىم مۇمكىن ەمەستەي كورىنەتىن.
– قاي كەزدە ناقتى رەجيسسەر بولامىن دەپ شەشىم قابىلدادىڭىز, ول شەشىمىڭىزگە نە اسەر ەتتى؟
– ەڭ اۋەلى ءوزىمنىڭ ىشكى تۇيسىگىم, سوسىن, ارينە, انامنىڭ قىزمەتى دەپ ويلايمىن. ول كىسى اۋىلدىق مادەنيەت ۇيىندە جۇمىس ىستەيتىن, ياعني ءتۇرلى مادەني ءىس-شارالار, كەزدەسۋلەر وتكىزۋ نەگىزىنەن سول كىسىنىڭ قۇزىرەتىندە بولاتىن. سول ءىس-شارالاردىڭ سەبەبىمەن بالا كۇنىمىزدەن ساحناعا ءجيى شىعىپ جۇردىك. انام قىزمەت اتقاراتىن مادەنيەت ۇيىندە بىرنەشە مەكەمە بار ەدى. اسىرەسە كىتاپحاناسى ۇلكەن-ءتىن. كۇندە سول جەرگە بارىپ كىتاپ وقيتىنبىز. كۇن سايىن 20 تيىنعا كينو كورسەتەتىن. كەڭەس وداعىنداعى كينولار ساپالى عوي, قالماي بارىپ تاماشالايتىنبىز. مىنە, انامنىڭ تاربيەسى, باس الماي وقىعان كىتاپتار مەن كۇندە كورگەن كينو ومىرلىك تاڭداۋىما نەگىز بولدى عوي دەپ ويلايمىن. ايتەۋىر ءتورتىنشى سىنىپتا جۇرگەنىمدە كۇندەلىگىمە «رەجيسسەر بولعىم كەلەدى» دەپ جازىپپىن. راس, اۋەلى اكتريسا بولعىم كەلگەنى ەسىمدە. ال ءتورتىنشى سىنىپتا جۇرگەننەن رەجيسسەرلىكتى نەلىكتەن, قالاي تاڭدادىم, ول جاعىن ناقتى بىلمەيمىن. بىراق سول ۋاقىتتا-اق ءوز ماماندىعىمدى تاڭداپ قويدىم. بالكىم, ساحناداعى نەگىزگى شەشىمدى قابىلدايتىن رەجيسسەر ەكەنىن سول كەزدە تۇسىنگەن شىعارمىن (جىميدى).
– وزگە ەلدە تۋىپ, جات ەلدىڭ مادەنيەتىمەن سۋسىنداعان ءسىزدىڭ اتاجۇرتىڭىزعا كەلىپ قانا قويماي, قازاق رەجيسسۋراسى بولىمىنە, قازاقستاننىڭ حالىق ءارتىسى مامان بايسەركەنوۆتىڭ شەبەرحاناسىنا قابىلدانۋىڭىزدىڭ ءوزى ۇلكەن قاجىردى تالاپ ەتكەن بولار... ارمانعا باستار جولداعى قيىندىقتى قالاي ەڭسەردىڭىز؟
– راس, وڭاي بولعان جوق. ەڭ اۋەلى اتا-انام قارسى بولدى. ويتكەنى ۇيدە ەكى-اق اعايىندى – اعام جانە مەن بولعاندىقتان, اكە-شەشەم كوزىنىڭ اعى مەن قاراسىن قالايشا كوزى قيىپ جىراققا جىبەرگىسى كەلسىن؟.. ارينە, ولار دا اتاجۇرتىن اڭسادى عوي. بىراق ءدال سول كەزدە قونىس اۋدارۋدىڭ رەتى كەلمەي تۇرعان سوڭ دا مەنى جالعىز جىبەرۋگە جۇرەكسىنگەن بولار. ءسويتىپ, اۋەلى سامارا قالاسىنىڭ ونەر كوللەدجىندە ءبىر جىل وقىپ, كەيىن ورالعا اۋىستىم. سول جاقتا جۇرگەندە الماتىدان كەلگەن ارنايى كوميسسيا جانىمداعى دوسىما ەتيۋد جاساۋعا جانۇشىرا كومەكتەسىپ جۇرگەن مەنى بايقاپ قالىپ, اڭگىمەگە تارتتى. بەلگىلى رەجيسسەر, قازاقستاننىڭ حالىق ءارتىسى تالعات تەمەنوۆتىڭ الدىنا كەلگەن ەكەنمىن. تابيعاتىنان كورەگەن ۇستاز, بىلىكتى پەداگوگ ەمەس پە, از-كەم اڭگىمەلەسكەننەن كەيىن ماعان: «سەنەن اكتريسا ەمەس, جاقسى رەجيسسەر شىعادى. تابيعاتىڭ, بولمىسىڭ ءدال كەلىپ تۇر» دەپ بىردەن كەسىپ ايتتى. رەجيسسەردىڭ ارمانىمدى ايتپاي تانىعانىنا سوندا تاڭعالدىم. بىراق ءتىلىمنىڭ قازاقشاعا شورقاق ەكەنىن ەسكەرىپ, ورىس توبىنا جولداما بەردى. سوندا تالعات اعاعا جالىنىپ ءجۇرىپ, گەوگرافيالىق جاعدايلارعا بايلانىستى ءتىلىم ورىسشا شىققانىمەن, جانىمنىڭ قازاق ەكەنىن ايتىپ, قازاق بولىمىنە قابىلداۋىن ءوتىندىم. ءسويتىپ, باسقا ەمەس, ەلىمىزدەگى رەجيسسۋرا پەداگوگيكاسىنداعى مىقتى مايتالمان مامان, قازاقستاننىڭ حالىق ءارتىسى, پروفەسسور مامان بايسەركەنوۆتىڭ شەبەرحاناسىنان ءبىر-اق شىقتىم. ارمانىمدى تاپ باسىپ تانىپ, ماقساتىما ءبىر تابان جاقىنداتقان تالعات دوسىمعالي ۇلىنا ءالى كۇنگە دەيىن ريزاشىلىعىم شەكسىز.
– ال مامان بايسەركە ۇلىنىڭ باعاسى قانداي بولدى؟ شەبەرحانادا شىڭدالۋ جىلدارى قالاي ءوتتى؟
– بىلەسىز بە, ءبىزدىڭ ەڭ قينالعان, ەڭ قيىن, ەڭ كۇردەلى كەزەڭىمىز وسى وقۋ جىلدارى بولعان سياقتى. اكادەميادا بەس جىل وقىدىق. بۇل شىعارماشىلىق شىڭدالۋ كەزەڭىمىزدەگى وتە كۇردەلى بەس جىل ەدى. سەبەبى ۇستازىمىز مامان بايسەركە ۇلى وتە قاتال, تىم تالاپشىل بولاتىن. بويداعى بار اششى تەرىمىزدى وسىناۋ بەس جىل وقۋدا جاقسىلاپ تۇرىپ سىعىپ الدى. ءوزى دە: «قاتال بولاتىن سەبەبىم, قازىر قينالساڭدار, كەيىن وڭاي بولادى» دەيتىن. «ال قازىر قاتتى قينالىپ, شىداي الماساڭدار, وندا كەش بولماي تۇرىپ ماماندىقتان باس تارتىڭدار, قازىر كەتسەڭدەر, كەيىن ماعان العىس ايتاسىڭدار, سەبەبى بۇل جول سەندەردى وڭاي ومىرگە باستاپ اپارمايدى» دەگەندى ءجيى ايتاتىن. ۇستازىمىزدىڭ ايتقانى ءدوپ كەلدى. وقۋعا 16 بالا ءتۇسىپ, سوڭىندا بەسەۋىمىز عانا ءبىتىرىپ شىقتىق. وسىنىڭ ءوزى-اق رەجيسسۋرا ماماندىعىنىڭ قانشالىقتى قيىن ەكەندىگىنەن حابار بەرىپ تۇرعانداي. ۇستازىمىزدىڭ «قازىر قينالساڭدار, كەيىن وڭاي بولادى» دەگەنى دە راس بولدى. جەكە ءوز باسىما توقتالسام, مامان اتانىپ كاسىبي تەاتردا العاشقى قويىلىمىمدى قويعان كەزدە, ءدال وقۋ وقىپ جۇرگەن كەزدەگىدەي اسا قينالعان جوقپىن. سەبەبى تەاترلاردا كاسىبي ارتىستەر جۇمىس ىستەيتىندىكتەن ويىمىز دا, ماقساتىمىز دا ۇندەسىپ, بىردەن تۇسىنىستىك. رەجيسسۋراداعى دەبيۋتىم – «ەرتەگى» اتتى قويىلىم بولاتىن. ول سەمەي قالاسىنىڭ كورەرمەندەرىنە ارنالدى. كەيىن كوكشەتاۋعا بارىپ, ن.ۆ.گوگولدىڭ «رەۆيزورىن» جانە س.احمادتىڭ «كەلىندەر كوتەرىلىسىن» قويدىم. ول كەزدەگى سەزىمدى سوزبەن ايتىپ جەتكىزۋ مۇمكىن ەمەس. ەڭ العاش كاسىبي ساحناعا شىققانىمدا «شىنىمەن دە ساحنا الدىندا تۇرمىن با؟ قانداي كەرەمەت!» دەپ شاتتانعانىم ءالى ەستە. ونداي ءساتتى ۇمىتۋ مۇمكىن ەمەس.
– جالپى, ءسىزدى ۇستازدان جولى بولعان شاكىرت دەپ ايتۋعا بولاتىن شىعار؟
– ءيا, اللاعا مىڭ دا ءبىر شۇكىر دەيمىن. شىنىمەن ۇستازدان جولى بولعان اداممىن. ونى بۇگىندە زور ماقتانىشپەن ايتامىن. رەجيسسۋراعا كەلۋىمە سەبەپكەر بولعان تالعات تەمەنوۆ, اۋديتوريادا شەبەرلىگىمدى شىڭداپ, شەبەرحاناسىنان ساحناعا داپ-دايىن رەجيسسەر ەتىپ شىعارعان ءتول ۇستازىم مامان بايسەركە ۇلى, ۇنەمى اقىل-كەڭەسىن ايتىپ, كەمشىلىگىمدى تۇزەپ, جەتىستىگىمدى قۋانا پاش ەتكەن سىنشى اعامىز مارقۇم اشىربەك سىعاي, قازىر ويلاپ قاراسام, ءبارىنىڭ مەنىڭ ومىرىمدەگى ورنى ۇلكەن ەكەن. كۇنى كەشەگىدەي كوز الدىمدا سايراپ تۇر, ستۋدەنت شاعىمىزدا اشىربەك سىعاي ءبىزدىڭ دارىسحاناعا كەلگەندە قاتتى قۋاناتىنبىز. سەبەبى مامان بايسەركەنوۆ ەكەۋى ءبىر-بىرىمەن كاسىبي اڭگىمەگە كىرىسەتىن. تەاتر, دراماتۋرگيا نەمەسە بەلگىلى ءبىر تەاتر قايراتكەرى تۋرالى سويلەسەتىن. ءبىز دە بايسەركەنوۆتىڭ قاتالدىعىنان ءسال-ءپال سەرگىپ قالاتىنبىز. سونداي شۋاقتى وتىرىستاردىڭ ءبىرى ەدى. اشىربەك اعا مەن مامان اعا كاسىبي ساحنا تۋرالى قىزۋ پىكىرتالاسقا كىرىپ كەتكەن. ءبىز دە اڭگىمەنىڭ قىزىعىمەن وتىرمىز. ءبىر كەزدە اشىربەك اعا كىلت بۇرىلىپ, مەنى ساۋساعىمەن كورسەتتى دە: «وسى قىز حالىق ءارتىسى بولادى» دەگەندە, ماعان ارتىلعان جاۋاپكەرشىلىكتىڭ ۇلكەن جۇگىن سەزىندىم. سول ساتتە رەجيسسۋرادان, وسى باعىتىمنان مۇلدەم اۋىتقىماۋىم كەرەك ەكەنىن ءتۇسىندىم. وسى ەكى ۇلى ادامدى الداماۋىم, ولاردىڭ ءۇمىتىن اقتاۋىم كەرەگىن ۇقتىم. اشىربەك اعانىڭ مەنى كورسەتكەن ساۋساعىن, سول ساتتەگى مامان اعانىڭ ءۇمىت تولى جانارىن ەشقاشان ۇمىتقان ەمەسپىن. كەيىن ت.جۇرگەنوۆ اتىنداعى ونەر اكادەمياسىن تامامداعان ءبىر توپ جاس قارت كاسپيدىڭ جاعالاۋىنا قونىس اۋدارىپ, ماڭعىستاۋ تورىنەن تەاتر اشۋعا تالپىنعاندا ءوزى جول مەن ءجون باستاپ اكەلىپ, اعالىق بار اقىلىن ۇيرەتكەن, قانداي قيىن ساتتە دە قولداۋ ءبىلدىرىپ, جاناشىرلىعىن اياماعان قازاق كسر-ءنىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن مادەنيەت قايراتكەرى, «قۇرمەت» وردەنىنىڭ يەگەرى نۇرنياز مۇقانوۆ اعامدى دا ونەردەگى ۇلكەن ۇستازىم سانايمىن.
– شىعارماشىلىعىڭىزداعى ۇلكەن بەلەس – ن.ءجانتورين تەاترىن اشۋىڭىز, ونداعى 20 جىلدىق جەمىستى ەڭبەگىڭىز دەسەك, ارتىق ايتقاندىعىمىز ەمەس. وسى ۋاقىت ارالىعىنداعى تەاتر سىزگە, ءسىز تەاترعا نە بەردىم دەپ ويلايسىز؟
– ن.ءجانتورين تەاترى ماعان ەڭ اۋەلى ەركىندىك سىيلادى. قاي جاعىنان دا. ويتكەنى شىعارماشىلىق ادامى, ونىڭ ىشىندە رەجيسسەر ءۇشىن ەركىندىكتىڭ ماڭىزى زور. جالپى, رەجيسسۋرادا ماسەلە كوپ دەيمىز عوي. سونىڭ نەگىزگىسى وسى ەركىندىكتەن, وي, قيال ەركىندىگىنەن تارقاتىلسا كەرەك. قويۋشى-رەجيسسەردىڭ ەركىندىگى بولعانىن قالار ەدىم, وعان «مىنانى قوي, سەبەبى بۇگىنگى كۇنگە وسى قاجەت» دەمەۋى كەرەك. قايتا كەرىسىنشە: «سەن نەنى قويعىڭ كەلەدى؟» دەپ سۇراعانى ءجون. نەمەسە ء«بىزدىڭ تەاترعا وسى قويىلىم قاجەت, مىنانى قوي» دەمەسە ەكەن. ارينە, رەجيسسەر ونى قويادى, سەبەبى ماماندىعى سول عوي. بىراق «ال قانداي قويىلىمدى قويعىڭ كەلەدى, قانداي قويىلىمدا اكتەرلەر وزدەرى ارمانداعان رولىندە ويناي الادى؟»دەپ سۇراسا. سوندا ونىڭ مۇمكىندىگى اشىلىپ, الەۋەتى كورىنەدى. نەگە؟ سەبەبى رەجيسسەر تەاترداعى اكتەردىڭ ارقايسىسىنىڭ مۇمكىندىگىن, شىعارماشىلىق قارىمىن بىلەدى. سول تالانتتى اشۋعا تەر توگەدى. ال «اناۋ ايتتى, مىناۋ ءسويتتى» ەكەن دەپ, كەز كەلگەن پەسانى قويا بەرۋ تەاتردى الىسقا اپارمايدى. ماسەلەن, ماعان العاشقى سپەكتاكلىمدى قويعان ساتتەن باستاپ-اق اكتەردى اشۋ, ونىڭ بويىنداعى مۇمكىندىگىن كورسەتۋ باستى ماقسات بولدى. ءالى دە سولاي. مەنىڭ ۇعىمىمداعى ەڭ باستى ماماندىق – اكتەر. ءارتىستىڭ ارمانى, ونىڭ قۇداي بەرگەن تالانتىنىڭ الدىندا, جالپى اكتەردىڭ تەاترداعى ءومىر جولىنا نەگىزگى جاۋاپكەرشىلىكتى رەجيسسەر الادى. ءارتىستىڭ شىڭدالاتىن ورنى – ساحنا مەن رەپەتيتسيا. ارينە, ەل الدىنا شىعىپ, مويىندالعان, شەبەرلىك تۇرعىسىنان شىڭدالعان ارتىسپەن جۇمىس ىستەۋ قاي رەجيسسەرگە دە ءتيىمدى عوي. بىراق رەجيسسەر, ونىڭ ۇستىنە كوركەمدىك جەتەكشى بولساڭ, تەپە-تەڭدىكتى ۇستاي ءبىلۋ دە اسا ماڭىزدى. وسى جاعىنان مەندە ەركىندىك بولدى. جولىمنىڭ بولعانى سول, مەن 24 جاسىمنان شىعارماشىلىق جەتەكشىمىن. شىن قالاسام بىرنەشە قويىلىمدى قاتار قويا الامىن. ال «قالاسام» دەگەن ءسوز شىعارماشىلىق ادامىنا وتە كەرەك دۇنيە. «مەن وسىنى ايتقاندى قالايمىن, وسىنى كورسەتكەندى قالايمىن» دەۋ شىعارماشىلىق ادامىنا ماڭىزدى. ن.ءجانتورين اتىنداعى تەاترىمىزدا بارلىق ماماندىق يەلەرىنىڭ ءوز «مەنى» بار. دەمەك ولاردىڭ قالاۋ ەركى, ايتار ءسوزى بار. ۇجىمىم ماعان ۇنەمى قولداۋ ءبىلدىرىپ كەلەدى. سونىڭ ناتيجەسىندە ءبىز وسى ۋاقىتقا دەيىن ساحنالىق ءتۇرلى تاجىريبەلەرگە باتىل باردىق. ءالى دە سول جولدا ىزدەنۋ ۇستىندەمىز. سول وي, يدەيا بىرلىگىنىڭ ارقاسىندا ن.ءجانتورين تەاترى وسى دەڭگەيگە جەتتى عوي دەپ ويلايمىن.
– راس, «قاراقۇرت», «تسۋنامي» سىندى قويىلىمدارىڭىز سول كەزدىڭ وزىندە تەاتر الەمىندە ۇلكەن جاڭالىق بولدى. ونداعى ايتىلعان ماسەلەلەر ءالى كۇنگە دەيىن وزەكتىلىگىن جويعان جوق. ال فورمالىق ىزدەنىس ءسىزدىڭ رەجيسسەرلىك قولتاڭباڭىزدى ايقىنداعان ءساتتى شەشىمدەر ەكەنىن تەاتر سىنشىلارى دا ءجيى تىلگە تيەك ەتەدى, ماقتانىشپەن اۋىز تولتىرىپ ايتادى...
– ءيا, رەجيسسەردىڭ «مەنى» – ونىڭ قولتاڭباسى. قولتاڭباسى ايقىن, ويى ەركىن رەجيسسەردىڭ قويىلىمى دا قىزىقتى بولادى, مەنىڭشە. رەجيسسۋرا دەگەن مەنىڭ پايىمىمدا – ول شەگى مەن شەتى جوق قيال كەڭىستىگى, ياعني ول – جاھاندىق ماماندىق. رەجيسسەرگە «سەن بىلاي قوي» دەپ ۇلگى ۇسىنىپ, شەكارا قويۋعا بولمايدى. ونىڭ ءوز جەتەلەۋشىسى بار, ول – تۇيسىك جانە تەرەڭ ءبىلىم. سپەكتاكل قويعاندا ىشكى باقىلاۋشىڭ ەستەتيكا, ستيل تۇرعىسىنان سەنى دۇرىس جولعا جەتەلەيدى. ەڭ باستىسى, رەجيسسەر «مىنانى كورەرمەن تۇسىنبەي قالادى عوي» دەگەن ويدان الىس بولۋى كەرەك. كورەرمەن دەڭگەيىنە ءتۇسىپ, جان-جاعىڭا جالتاقتاي بەرۋ – رەجيسسەردى ۇشپاققا شىعارمايدى, ابىروي دا اپەرمەيدى. راس, كەيدە قىسىمنىڭ كەسىرىنەن, كەيدە كورەرمەندى لايىقتى باعالاماي سونداي قادامدارعا بارىپ قالاتىن كەزدەر دە بولادى. سونداي كەزدە, ارينە, ىشتەي كوڭىل تولماۋشىلىق بولىپ تۇرادى. بىراق جالپىلاي العاندا ءسىز ايتىپ وتىرعان قويىلىمدارىمدى ءوزىم دە جاقسى كورەمىن. اسىرەسە «قاراقۇرت» – كوڭىلىم تولاتىن سپەكتاكلىمنىڭ ءبىرى. ونى مەن ابايدىڭ وتىز سەگىزىنشى قاراسوزىنىڭ جەلىسىمەن قايتا جازىپ شىقتىم. وسىلايشا, اباي الەمىنە وزگەشە كوزقاراس تۇرعىسىنان ۇڭىلگىم كەلدى. راس, مەنى ءداستۇرلى, نە مودەرنيست رەجيسسەر دەۋگە كەلمەيتىن شىعار. سيمۆوليكانى جازادى دەۋ دە قيسىنعا كەلمەيتىن بولار. ونى سىنشىلار ايتسىن, مەن وزىمە باعا بەرە المايمىن عوي. الايدا قازان قالاسىندا وتكەن تۇركى حالىقتارىنىڭ «ناۋرىز» تەاترلار فەستۆالىندە وسى «تسۋنامي», «قاراقۇرت» سپەكتاكلدەرىن رەسەيدەن بولەك, يتاليا, يسپانيا, يزرايلدەن كەلگەن تەاتر سىنشىلارى مەن رەجيسسەرلەرى قىزىعا تاماشالاپ, قويىلىمعا پوستمودەرنيزمنىڭ ۇزدىك ۇلگىسى دەپ باعا بەردى. اقىندى قازاقتىڭ شەڭبەرىنەن شىعارىپ, كۇللى ادامزات دەڭگەيىنە كوتەرۋگە باعىتتالعان قادامىمدى قۇپتادى. ارينە, بۇل مەنىڭ جاستاۋ كەزىمدە, وسىدان 20 جىل بۇرىن قويىلعان سپەكتاكل عوي. قازىر مەن ابايدى مۇلدەم باسقاشا كورەمىن. سوندىقتان دا مارقۇم ەسەنعالي راۋشانوۆ اعامىزعا كەزىندە قايتا-قايتا حابارلاسىپ ءجۇرىپ, «قۇنانباي» پەساسىن جازعىزىپ, ونى ساحناعا شىعاردىم. مۇندا نەگىزگى باسىمدىق اكە مەن بالا اراسىنداعى قارىم-قاتىناسقا بەرىلدى. نەگە ولاي دەسەڭىز, بۇعان دەيىن دە اباي تۋرالى كوپ شىعارما جازىلعان ەكەن, بىراق بارلىعىندا دەرلىك قۇنانباي بەينەسى كومەسكى. «ابايدىڭ جەتكەن بيىگى – قۇنانبايدىڭ يىعى» دەگەن ءسوز بار ەمەس پە قازاقتا؟ قۇنانبايداي اكە بولماسا, ابايداي ۇل قايدان تۋسىن؟ وسى ماسەلەنى كوتەرۋ ارقىلى جالپى اكە مەن بالا اراسىنداعى قارىم-قاتىناسقا ءمان بەرىلدى. ونىڭ ۇستىندە قازاق ادەبيەتى مەن دراماتۋرگياسىندا انا تۋرالى, ونىڭ بار قاسيەتىن اشاتىن شىعارمالار كوپ ەكەن دە, ەشكىم اكەنىڭ وتباسى, بالا ومىرىندەگى رولىنە ءمان بەرمەپتى. سوندىقتان دا «قۇنانباي» قويىلىمىن – كۇللى قازاق اكەلەرىنە قويىلعان ەسكەرتكىش دەسەم بولادى.
– ءبىر سوزىڭىزدە: «رەجيسسەر قويىلىمىم كورەرمەنگە تۇسىنىكسىز بولىپ قالماي ما دەپ قورىقپاۋى كەرەك» دەدىڭىز. كەرىسىنشە, قازىرگى تەاتردا «تۇسىنىكسىزدىك» سانگە اينالعانداي. اسىرەسە ۇلتتىق كلاسسيكامىزدىڭ جاۋھارلارىن تۇرلەندىرىپ, ءتۇرلى تاجىريبەگە باراتىن ارىپتەستەرىڭىزدىڭ ىزدەنىسىن قالاي باعالايسىز؟
– تەاتر دا ادام اعزاسى سەكىلدى جاندى جاسۋشالاردان تۇرادى, ياعني ءتىرى ونەر. سوندىقتان وندا دا مىندەتتى تۇردە باسىڭنان وتكىزۋگە ءتيىس وتپەلى كەزەڭدەر, اۋىرۋعا ءتيىس اۋرۋلار بولىپ تۇرادى. ودان وتپەيىنشە ءوسۋدىڭ كەلەسى كەزەڭىنە ءوتۋ مۇمكىن ەمەس دەگەندەي. تەاتردا دا ءدال سولاي. مەن جالپى تاجىريبەگە قارسى ەمەسپىن. ءبىر بايقاعانىم, قازىر تەاترلاردا رەجيسسەرلەردىڭ ءداۋىرى ءوتىپ جاتىر. سوندىقتان فورما قۋىپ, سونىڭ جولىندا كوپ دۇنيەنى قۇلدىراتىپ جىبەرەتىن اتتەگەن-ايلار دا بارشىلىق. ءوزىنىڭ ماقساتى جولىندا تەاتردى دا, اكتەردى دە «قۇرباندىققا شالاتىن» رەجيسسەرلەر بار. بىراق بۇل – ونەر عوي. ونەردىڭ قاي ءتۇرى دە ءومىر سۇرۋگە قۇقىلى. الايدا ونىڭ بارلىعى كلاسسيكا ەمەس, دەمەك ۋاقىتشا دەگەن ءسوز. سوندىقتان قانداي ونەردىڭ دە ساحناعا شىعىپ, ءوزىن كورسەتۋىنە مۇمكىندىك بەرۋ كەرەك. ساف ونەردىڭ تورەشىسى – ۋاقىت. ءوزى سارالايدى.
– مەنىڭ ءبىر تاڭعالاتىنىم – ەلگە ورالىپ قانا قويماي, قايماعى بۇزىلماعان قازاقى ورتا – ماڭعىستاۋعا بارىپ, قازاق تەاترىن اشىپ, ونەر ءتىلى ارقىلى قازاقتىڭ جانىنا ءۇڭىلۋىڭىز شىن مانىندە ۇلتقا قىزمەت ەتۋدىڭ جارقىن كورىنىسى.
– اڭگىمەمىزدىڭ باسىندا ايتقانىمداي, مەنىڭ جانىم – قازاق. مۇنى بالا كۇنىمىزدەن اكە-شەشەم ميىمىزعا قۇيىپ وتىراتىن. باسقانى ايتپاعاندا, اعام ەكەۋمىزگە «قازاقپەن باس قۇراڭدار!» دەيتىن. اۋزىمىزدان ء«بيسسيميللانى» تاستاتقىزبادى. كىشكەنتاي كەزىمدە انامنان «بۇل قانداي ءسوز؟» دەپ سۇرايتىنمىن. سوندا انام: «بۇل – الەمدەگى ەڭ سيقىرلى ءسوز, اۋزىڭنان تاستاما. سوندا جولىڭ بولادى» دەيتىن. كەيىن اكە-شەشەمدى ەلگە كوشىرىپ اكەلگەن سوڭ دا ءبىزدىڭ ۇيدەن قازاقىلىق ۇزىلگەن جوق. بۇل كۇندە انام باقيلىق بولعان, بىراق ءالى كۇنگە دەيىن وسى ءسوز مەنىڭ بويتۇمارىمداي, وزىممەن بىرگە كەلە جاتىر.
– شىعارماشىلىق جولىڭىزعا كوز سالساق, ءجۇرىپ وتكەن جولىڭىز جەمىستى. ۇنەمى ۇلكەن قىزمەتتە ءجۇرسىز, ارمانىڭىزداعى قويىلىمداردىڭ اۆتورىسىز. ال ومىردە شە؟ وكىنىشىڭىز بار ما؟
– ءومىر بولعان سوڭ وكىنىشسىز بولا ما؟ بىراق بارىنە شۇكىرشىلىك دەۋ كەرەك. راس, ونەر دەپ ءجۇرىپ ۋاقىتتىڭ قالاي وتكەنىن بىلمەي قالىپپىن. بۇل ۋاقىتتا قاتارلاستارىم بىرنەشە بالانىڭ اناسى اتانىپ وتىر دەگەندەي. ول تۋرالى ويلانامىن, اللا جازسا ءبارى رەتىمەن بولا جاتار. ءار كۇنىمىز توسىنسىيعا تولى عوي سەبەبى. ودان بولەك, مەنىڭ ىشىمدە ءوز گارمونيام بار. ونەرىمدە بارلىق ءومىرىم ورىلگەن. قۇرعان تەاترىم دا ءوزىنىڭ جولىمەن تابىستى كەلە جاتقان سەكىلدى. ارينە, قازىرگى تەاترداعى ديرەكتورلىق قىزمەتىم شىعارماشىلىق مۇمكىندىگىمدى تەجەگەنى راس. بىراق ول دا ۋاقىتشا دەپ ويلايمىن. كەزىندە تەاترىمىزدىڭ بۇرىنعى ديرەكتورى, ۇستازىم نۇرنياز اعا مۇقانوۆ زەينەت دەمالىسىنا شىققاندا, ۇجىمنىڭ ۇسىنىسىمەن وسى قىزمەتكە كەلىپ ەدىم. الداعى ۋاقىتتا شىعارماشىلىق جولعا تۇبەگەيلى بەت بۇرۋ ويدا بار. تەاتر ءوز جولىمەن جۇرە بەرەدى عوي. ال شىعارماشىلىققا ارنالۋعا ءتيىس جىلدار ورالمايدى. ماعان: «وبلىستا ءجۇرىپ, ويىڭداعىنى, قيىردا قالىپ, قيالىڭداعىنى جۇزەگە اسىرا المادىڭ» دەپ ءجيى ايتادى. بىراق مەن وعان كەلىسپەيمىن. بارلىعى ادامنىڭ ىشكى ويىنا بايلانىستى. سوندىقتان دا «مەن جۇرگەن جەردىڭ ءبارى – ءتور» دەيمىن. مۇنى ارتىستەرىمە دە ءجيى قايتالايمىن. ناقتى ماقسات بار جەردە ارمان ورىندالماي قالمايدى. باستىسى, ارمانعا ادال بولۋ كەرەك. ال ونەر ورەسىمەن ومىرشەڭ.
– اڭگىمەڭىزگە راحمەت.
اڭگىمەلەسكەن –
نازەركە جۇماباي,
«Egemen Qazaqstan»
