اگروبيزنەس قاجەتتىلىگىن قالاي وتەيمىز؟

قازىر ولاردا ايرىقشا فۋنكتسيا جوق. وزىنە ءتان فۋنكتسياسىن ايقىندايتىن زاڭ دا جوق. تەك جارعى نەگىزىندە جۇمىس ىستەيدى, رەسپۋبليكالىق دەڭگەيدەگى باسقا دامۋ ينستيتۋتتارىنىڭ فۋنكتسياسىن قايتالايدى. كورپوراتسيالار 2006 جانە 2012 جىلدارى ۇكىمەت بەكىتىپ بەرگەن كەشەندى جوسپاردا قويىلعان ماقسات­­تار­دى ورىندامادى. ونىڭ ءبىرى اۋىل شارۋا­شى­لىعى شيكىزاتىن كلاستەرلىك جۇيە قۇرۋ ارقىلى جيناقتاپ, تەرەڭ وڭدەۋدى ۇيىم­داستىرۋ بولاتىن. پرەزيدەنتتىڭ 2021 جىلى ترانسفورماتسيا بويىنشا بەرگەن تاپسىرماسى دا نازاردان تىس قالدى.

كورپوراتسيالار الەۋمەتتىك ماڭىزى بار تاۋارلاردى قامتاماسىز ەتۋدە ءتىپتى ءتيىمسىز جۇمىس ىستەيدى. وعان ۇلتتىق ەكونوميكا مينيسترلىگىنە قاراستى ەكونوميكالىق زەرتتەۋ ينستيتۋتىنىڭ قورىتىندىسى دالەل. «الماتى» اكك بيۋدجەت قاراجاتىن 0,01 پايىزبەن ساۋدا ورتالىقتارىنا تاراتىپ, ولار وزدە­رىنىڭ كۇندەلىكتى ساتىلىمداعى ءونىمىن ارزان­­دا­تىلعان باعامەن قويىپ, العان اقشانى اينالىم كاپيتالى رەتىندە قولدانعان. فەرمەرلەر وندىرىسكە قاجەت ارزان نەسيە تابا الماي سابىلىپ جۇرگەن شاقتا ونى الىپساتارلارعا تاراتۋ اگروسالاعا جاسالعان قيانات ەمەس پە؟ بۇل ءبىر عانا مىسال. سونداي-اق ااك-لەر ءوز اكتيۆىندەگى م ۇلىكتى اكىمدىكتەر تەڭگەرىمىنە قايتارۋ ورنىنا «الەۋمەتتىك ماڭىزى بار ازىق-ت ۇلىك ساتامىز» دەپ, جەكە كاسىپكەرلەرگە جالعا بەرىپ ءجۇر. بىراق ونداعى تاۋاردىڭ ساپاسىنا, كىمنىڭ ساتىپ جاتقانىنا, كىمگە ساتىپ جاتقانىنا ەشكىم باس اۋىرتپايدى.

جوعارىدا ايتىلعان كەلەڭسىزدىكتەردى جويۋ ءۇشىن اكك-لەر قازىرگى فۋنكتسيا­سىن تولىعىمەن توقتاتىپ, ءبىر عانا باعىتتى – شيكىزات بازاسىن قۇرۋ ارقىلى قايتا وڭدەۋدى دامىتۋ باعىتىن ۇستانىپ, قوسىم­شا قۇنى بار تاۋار ءوندىرىسىن ارتتىرۋعا ءتيىس. باعىتتىڭ نەگىزگى قۇرالى رەتىندە كووپە­راتسيانىڭ دا, كلاستەردىڭ دە جىلدار بويى شەشىلمەي كەلە جاتقان تەتىكتەرى پايدالانىلۋى كەرەك. كورپوراتسيالاردىڭ مار­تەبەسى مەن وزىنە عانا ءتان باعىتىن ايقىنداۋ ماقساتىندا ارنايى زاڭ قابىلداۋ قاجەت. كورپوراتسيالاردىڭ اۋىل شارۋاشىلىعى كووپەراتيۆتەرىن اشۋعا اۋاداي قاجەت العاشقى كاپيتالىن قالىپتاستىرۋىنا زاڭدى مۇمكىندىك بەرىلسە دەيمىز.

اكك بەرگەن العاشقى كاپيتال ارقى­لى كەيىن تۇتىنۋشى قوعامداردىڭ قالىپ­تاسۋىنا مۇرىندىق بولىپ, دامىعان ەلدەردەگى مودەلگە سايكەس قاراجاتتى قاي­­­تارۋ ارقىلى سولاردىڭ مەنشىگىنە وتەتىن ازىق-ت ۇلىك ساتاتىن كووپەراتيۆتىك دۇ­­كەندەر اشۋ كەرەك. دۇكەندەر ءبىر قو­جايىن­نىڭ ەمەس, مىڭداعان مۇشەسى بار تۇتىنۋشى قوعام مەنشىگىندە بولسا عانا كوممەرتسيالىق ماقسات جويىلىپ, باعا ارزاندايدى ءارى تۇراقتانادى. كووپەراتيۆتىك دۇكەندەردىڭ الەۋمەتتىك وسال توپتارعا ارنال­عان ازىق-ت ۇلىكتىك كارتالار شىعارىپ, ارزان تاۋارلارعا جول اشاتىنى ءسوزسىز. بۇل بو­يىن­شا ۇسىنىستارىمىز ساۋدا جانە ينتەگراتسيا مينيسترلىگىنە بەرىلىپ, الدىن الا قولداۋ تاپقان بولاتىن. نەسيە سەرىك­تەستىكتەرى ءوز جۇمىسىن كەزىندە ءدال وسى ۇستانىممەن باستاعان.

جوبا قاناتقاقتى رەجىمدە ىسكە اسىرىلىپ, وڭ ناتيجەسىن بەرسە, ارنايى پايلىق ينۆەستيتسيالىق قور قۇرۋ قاجەت. شى­عىندى ۇنەمدەۋ دە پايدانىڭ ءبىر ءتۇرى ەكەنىن ۇمىتپاعانىمىز ءجون. بۇل تەتىك نەگىزىندە حالىق قولىنداعى اقشاسىن بانكتەردەگى 10–12%-دىق دەپوزيتكە ەمەس, كووپەراتيۆتىك دۇكەندەردىڭ اشىلۋىنا بۇرىپ, سول ارقىلى ازىق-ت ۇلىك ساتىپ الۋدا قاراجاتىنىڭ 25–30%-ىن ۇنەمدەۋگە مۇمكىندىك الادى. حا­لىق ءوز قارا­جاتىن سەنىپ تاپسىرۋى ءۇشىن پاي­لىق ينۆەستيتسيالىق قور سالىمدارى بانك­تەر­دەگى دەپوزيت ىسپەتتى مەملەكەت تاراپىنان كەپىلدەندىرىلۋى كەرەك. ال ونداعى ارتىق قاراجات كووپەراتيۆتىك دۇكەندەر ارقى­لى ساتىلاتىن ازىق-ت ۇلىك ءوندىرىسى مەن تەرەڭ وڭدەۋگە باعىتتالسا, اگروبيزنەستىڭ ينۆەس­تي­تسيالىق قاجەتتىلىگى وتەلەر ەدى.

اناس باققوجاەۆ,

ءماجىلىس دەپۋتاتى