ۇلى جول ءۇيىڭنىڭ تابالدىرىعىنان باستالادى

اتالارىمىزدىڭ “ ۇلى جول ءۇيىڭنىڭ تابالدىرىعىنان باستالادى” دەۋى تەگىن ەمەس. بارشا قازاقستاندىقتار ءۇشىن ەلباسى نۇرسۇلتان نازارباەۆ  نەگىز­دەگەن “قازاقستاندىق جولدىڭ” ەتەنە بولۋى دا سوندىقتان شىعار. سە­بەبى, نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى ءبىزدىڭ سارا دا دارا جولىمىزدى ايقىنداعاندا ونداعى ءاربىر قاعيداتتىڭ, ءاربىر مىندەتتىڭ ءار قازاقستاندىققا ءتيىمدى دە پايدالى بولۋ جاعىن قاراستىرعان. سوندىقتان دا “قازاقستاندىق جول” ءبىزدىڭ ارقاي­سى­مىزدىڭ ماقتانى­شى­مىزعا اينالىپ, ونداعى مىندەتتەردى ىسكە اسىرۋدى پارىز سانايمىز. ءيا, تۋعان جەرگە دەگەن ءسۇيىس­پەنشىلىك وتانعا دەگەن ۇلى ءسۇيىس­پەنشىلىككە ۇلاساتىنى انىق. تۋعان جەرىڭدى سۇيمەي, ەلىڭدى, وتانىڭدى سۇيە المايسىڭ. وسىندايدا ەلباسىمىزدىڭ ء“وز حالقىن سۇيگەن ادام عانا ونىڭ تاعدىرى ءۇشىن كۇيە الادى” دەگەن ءسوزى ويعا ورالادى. مەن ءۇشىن ەلباسى مەن ەل ەگىز ۇعىم سەكىلدى. ەكەۋىن بولە-جارا قاراۋعا استە بولمايدى دەپ ايتار ەدىم. ەلباسى دەگەن قاسيەتتى ۇعىم. ەل كوشىنىڭ ءىل­گە­رىلەۋى مەن ەڭسەسىنىڭ بيىك, ءمار­تە­بەسىنىڭ ۇلىق بولۋى  اركەز سول كوشتى باس­تايتىن ادامنىڭ جاسايتىن قادامىنا باي­لانىستى بولادى. سوندىقتان ەلىڭنىڭ تاعدىرى ەلباسىنا قاتىستى. قوستاناي-تورعاي وڭىرىنە بەلگىلى ۇلاعاتتى ۇستاز ەدىرەس  ءالىموۆ كە­زىندە10 سىنىپتا وقىپ جۇرگەن نۇر­سۇل­تان نازارباەۆقا ساباق بەرەدى. ول كەزدە ەدىرەس اعامىز س.م.كيروۆ اتىنداعى قا­زاق مەملەكەتتىك ۋنيۆەرسيتەتى في­لولوگيا فاكۋلتەتىنىڭ ستۋدەنتى ەكەن. الماتى وبلىسى, قاسكەلەڭ اۋدانى, اباي اتىنداعى قازاق ورتا مەكتەبىنە وندىرىستىك تاجىريبەدەن وتۋگە كەلەدى. نۇرسۇلتان مەن ونىڭ  سىنىپتاس جول­داستارىنا قازاق ادەبيەتىنەن ءدارىس وقيدى. ەرەكشە اسەرلى وتكەن ءبىر ساباقتىڭ تاقىرىبى عابيت مۇسىرە­پوۆتىڭ “امانگەلدى” پەساسى ەدى. تور­عايدىڭ ءتول تۋماسى ستۋدەنت ەدىرەسىڭ سوندا كەڭ كوسىلگەن. وقۋشى نۇر­سۇل­تاننىڭ جاس ۇستازدىڭ ءار ءسوزىن مۇقيات تىڭداپ, قىزىعۋشىلىق تانىتقانى ەسىندە. كەيىن وقۋشىلاردىڭ وزدەرىنە سۇراق قويعاندا تولىمدى دا تياناقتى جاۋاپ بەرگەن دە وسى نۇرسۇلتان ەدى. ەدىرەس اعامىز ومىرىندەگى وسى ءبىر ەستە قالعان ساتتەردى ءجيى ايتىپ وتىرا­تىن. اسىرەسە, جاستارمەن كەزدەسكەندە بۇگىنگى ەلباسىنىڭ شاكىرتتىك شاعىن اڭگىمەلەۋدەن جالىقپايتىن. كەيىن نۇرسۇلتان ءابىش ۇلىنىڭ وزىنە جازعان حاتىن دا قاستەرلەپ ساقتاپ ءجۇردى. – كوزىنىڭ وتى بار, تەرەڭنەن ويلايتىن, ويىن ءدال دە تياناقتى جەتكىزەتىن, زەردەلى جاس ەدى, – دەپ سول ءبىر شاقتى ەسكە العانىن ءوزىمىزدىڭ دە ەستىگەنىمىز بار. – اۋىلدا وسكەن, اۋىلدا وقىعان, كەيىن تەمىرتاۋ سياقتى الىپ وندىرىستە شىڭدالعان, كومسومول, پارتيا ورگاندارىندا قىزمەت ىستەپ, ادامدارمەن جۇمىستا تاجىريبە جيناق­تاعان ەلباسىنىڭ بۇكىل بولمىسىنان ونىڭ ىزگىلىگى مەن مەيىرىمى مەنمۇندالاپ تۇراتىن. ايتپەسە, بۇدان ەلۋ جىل بۇرىن ءبىر كورگەن ستۋدەنت اعاسىنا ەرەكشە ءبىر ىلتيپاتپەن حات جازىپ, تىلەكتەستىك كوڭىلىن بىلدىرە مە؟! بۇكىل الەم تانىعان قايراتكەردىڭ وسىناۋ كىشىپەيىلدىگى ءوزىمدى ەرەكشە ءتانتى ەتتى, – دەپ زاتوبولداعى ن.ناۋشاباەۆ اتىنداعى قازاق ورتا مەكتەبىندە وقۋشىلارمەن كەزدەسكەندە اعىنان جارىلىپ ەدى ۇستاز. نۇرەكەڭنىڭ مىنا ءبىر ءسوزىن ۇمى­تۋعا حاقىم جوق: “تاماعىڭدى تاۋىپ جەرلىك كاسىپ, ودان دا ءتاۋىر قىزمەت جو­لىعار. بىراق, ول قارا ورماننىڭ, وسكەن ەلىڭنىڭ ورتاسىندا ءجۇرىپ ىشكەن ءبىر جۇتىم قارا سۋعا قايدان تاتىسىن؟!” ەلباسىنىڭ قاشاندا ەلىن ويلاپ, قابىرعاسى قايىساتىنىنىڭ كۋاسى بولىپ ءجۇرمىز. ەل مۇڭىن ويلاعان جان عانا ىشكى دۇنيەسىنىڭ تولعانىستارىن اق قاعازعا ءتۇسىرىپ سىرلاسادى. سول قاسيەت  نۇرسۇلتان ءابىش ۇلىنىڭ بويىندا بار. ء“ومىر – وتكەن كۇندەر ەمەس, ەستە قالعان كۇندەر”  دەپ قالاي ءدال اي­تىل­عان دەسەڭىزشى. 1995 جىلعى 29 قىر­كۇيەكتە قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرە­زيدەنتى نۇرسۇلتان نازارباەۆ ءوزىنىڭ جارلىعىمەن مەنى قوستاناي وبلىس­ىنىڭ اكىمى ەتىپ تاعايىندادى. ەلباسى وسى ءوڭىردىڭ  تۇلەگى رەتىندە ماعان ەرەكشە جاۋاپكەرشىلىك جۇكتەدى. ءويت­كەنى, قازاق ەلىنىڭ كيەلى ءوڭىرى – جەرى دە, ەلى دە باي وبلىستىڭ ەكو­نوميكاسى مەن الەۋمەتتىك سالا­سىنىڭ وركەندەۋى بۇكىل قازاقستاننىڭ العا باسۋىنا, تاۋەل­سىزدىكتىڭ نىعايۋىنا قوسىلار ۇلەس ەدى. ونى مەن دە جاقسى ءتۇسىندىم. بىراق بۇل كەزەڭ بۇرىنعى ەكونوميكالىق بايلانىستاردىڭ ءۇزىلىپ, جاڭا جۇيە قالىپتاسپاعان, تاۋەلسىز ەلىمىزدىڭ ەندى عانا اياعىنان تۇرىپ جاتقان ەرەكشە ءبىر قيىن شاعى ەدى. ءوندىرىس توقتاعان, اۋىل شارۋا­شى­لىع­ىنان بەرەكە كەتكەن, جۇمىسشىلار دا, بيۋدجەتتىك مەكەمە قىزمەتكەرلەرى دە ەڭبەكاقىسىن الا الماي, زەينەتكەرلەر دە تارىققان قىسىلتاياڭ كەز ەدى. سونى شەشىمدەر قابىلداۋعا, ىشكى مۇمكىن­دىكتەر مەن رەزەرۆتەردى تەرەڭىرەك ىزدەستىرۋگە, وبلىس حالقىنا رۋحاني دەم بەرۋگە تۋرا كەلدى. اسىرەسە, ەلباسىنىڭ قوستانايعا ءار كەلگەن ساپارى ۇمىتىلماستاي اسەر قالدىراتىن. حالىقپەن كەزدەسۋى, ايتقان اڭگىمەسى ماعان شىن مانىندە ۇلكەن وي سالاتىن, جۇرەگىمە توقىپ الۋشى ەدىم. ءار كەزدەسكەن سايىن نۇرسۇلتان ءابىش ۇلىنىڭ بويىنداعى قابىلەتكە, ەرەكشە قاسيەتكە ءتانتى بولىپ, ۇيرەنە ءتۇستىم. بىزدەرگە قويعان باستى تالابى – حالىقتىڭ جاعدايىن جاساۋ. ول تۇستا باستى ماسەلە جەكەشەلەندىرۋدى, مەملەكەت يەلىگىنەن الۋدى بارىنشا تەز جۇرگىزۋ, ورتا جانە شاعىن كاسىپكەرلىكتى جەدەل دامىتۋ ەدى. بىردە نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى “بايان سۇلۋ” اكتسيونەرلىك قوعامىندا بولعان كاسىپكەرلەرمەن كەزدەسۋدە “كاسىپ­كەر­لىكتى دامىتۋ حالىققا دا, مەملەكەتكە دە بىردەي ءتيىمدى, ونى وبلىس اكىمى قازىر تەرەڭ تۇسىنەدى, مەنىڭ وعان كوزىم جەتتى”, – دەپ ەرەكشە اتاپ كورسەتتى. قولداۋ كورسەتىپ, جۇرتشىلىقتىڭ الدىندا وسىلاي جوعارى باعا بەردى, وڭاشادا اقىل-كەڭەسىن ايتتى. نۇرەكەڭ توڭىرەگىن نۇرلاندىرىپ, جان-جاعىنا شۋاق شاشىپ جۇرەتىن قايتالانباس تۇلعا عوي. ەلباسى 1997 جىلى قوستانايعا كەلگەندە فەدوروۆ اۋدانىندا بولىپ, وسىن­دا اۋىلشارۋاشىلىق قۇرى­لىمدارىنىڭ باسشىلارىمەن جۇزدەستى. سول كەزدە وبلىستا “دجون دير” كوم­باينىنا ەرەكشە دەن قويعان ەدىك. ەلباسى سول “دالا كەمەسىن” كورىپ, كابيناسىنا كوتەرىلىپ, كومباينشىمەن تىلدەستى. وسىنداي 200 الىپ تەحنيكانى ساتىپ الاتىنىمىزدى ايتقانمىن. ونىمدىلىگى ۇيرەنشىكتى “ەنيسەيلەردەن” 3-4 ەسە ارتىق, استىق ىسىرابىن 10 ەسە ازايتاتىن, جاعار-جانارمايدى 2 ەسە از جۇمسايتىن دالا كەمەسى قوستاناي ديقاندارىنىڭ قولىن ۇزارتتى. جىلما-جىل مول ەگىندى قىسقا مەر­زىم­دە, ىسىراپسىز جيناپ الاتىن بولساق, سونىڭ نەگىزى سول ءبىر قيىن شاقتا قالانعان ەدى. سول جىلى نۇرەكەڭ ساپارىنىڭ ناتيجەسىن قورىتىندىلاي كەلىپ, قوستاناي وبلى­سىندا ەكونو­ميكالىق رەفورمالاردىڭ ويداعىداي ءوتىپ جاتقانىنا ريزاشىلىعىن ءبىلدىردى. ەلباسى قوستانايعا كەلگەن ءبىر ساپارىندا قالادا “اپوگەي-بانكتىڭ” جاڭا عيماراتىنىڭ اشىلۋ سالتاناتى بولدى. ادام كوپ جينالدى. مۇنداي سالتاناتتاردا بولاتىن راسىمدەر ءوتىپ بولعان ساتتە ورىستىڭ ءبىر ەگدە تارتقان ايەلى ەلباسىنا جاقىنداپ كەلىپ: – قۇرمەتتى نۇرسۇلتان ءابىش ۇلى, مەن مىنا ۇيدە تۇرامىن. شاڭىراعىما كىرىپ, ءدام اۋىز ءتيىڭىز, – دەپ قولقا سالدى. – نەسى بار, باستاڭىز ۇيىڭىزگە, – دەدى ەلباسى ويلاماعان جەردەن. مەن الدىن الا جوسپارلانباعان بۇل ىسكە ىڭعايسىزدانىپ قالدىم. – توقتارباي, سەن قىسىلما, زەينەتكەرلەرىمىزدىڭ قالاي تۇراتىنىن كورىپ شىعايىق, – دەدى نۇرەكەڭ. ءۇيدىڭ ءىشى تاپ-تازا, ءاربىر زات ءوز ورنىن تاۋىپ, ۇيلەسىمدى جينالعان. ءۇي يەسى جاڭا عانا پىسكەن ءبالىشتى الىپ شىقتى: – ءدام تاتىڭىز, قۇرمەتتى نۇر­سۇلتان ءابىش ۇلى, قۇدايىم سىزگە دەن­­ساۋ­لىق, ۇزاق عۇمىر بەرسىن, قازاق­ستا­نىمىز گۇلدەنسىن! – دەدى الگى كەيۋانا. نۇرەكەڭ قۇستىڭ ۇياسىنداي جىپ-جىلى پاتەردى, ونداعى بەرەكەلى ءتىر­شىلىكتى كورىپ, ريزا بولدى. شىعىپ كەلە جاتقاندا ەسىك الدىندا قازاقتىڭ ءبىر قارياسى: – نۇرسۇلتان بالام, ەندى ءبىزدىڭ ۇيگە باس سۇعا كەت, ءدام تات, – دەپ ءوتى­نىش ايتتى. نۇرەكەڭ ادەمى ءبىر جىميدى دا: – باستاڭىز وندا, اقساقال, – دەدى. بۇل پاتەر دە كىرسە شىققىسىز ەكەن. – جەڭگەي قايدا؟ – دەدى پرەزيدەنت. اقساقال  ايەلىنىڭ وتكەن جىلى ءدۇ­نيە سالعانىن ايتتى. ەلباسى ءۇي يەسىنە قازاقى داستۇرمەن كوڭىل ايتىپ, ارعى جاعىن ازىلگە بۇردى: – بايقاپ وتىرمىن, تۇعىردان ءتۇسىپ تۇرعان جوقسىز, ۇيلەنبەيسىز بە, اعاسى؟ – دەدى. – بالالار ءوستى,  كەلىندەر بار... – دەي باستاپ ەدى, ەلباسى ءسوزدى ءبولىپ: – بالالارعا مەن ايتايىن, تەڭ-تەڭىمەن دەگەن ەمەس پە؟ – دەپ كۇلدى. اقساقالدىڭ ۇيىنەن دە نۇرەكەڭ ەرەكشە كوڭىلدى شىقتى. حالىقتىڭ تۇرمىسى جاقسارا باستاعانىن, كوڭىل-كۇيلەرىنىڭ كوتەرىڭكى ەكەنىن سەزدى. بۇل ەلباسىنىڭ قاراپايىم­دىعىنىڭ, ۇنەمى حالىقپەن بىرگە, سول حالىق مۇددەسىمەن تىنىستايتىن­دىعىنىڭ كورىنىسى بولسا كەرەك. وسى ارادا ءوزىم كۋاسى بولعان  تاعى ءبىر مىسال كەلتىرە كەتەيىن. ول تۋرالى  قوستا­نايداعى احمەت بايتۇرسىنوۆ  اتىنداعى ۋنيۆەرسيتەتتىڭ باستاۋىندا تۇرعان اكادەميك زۇلقارناي الدامجار ءوزىنىڭ “تاريح: پايىم مەن تاعىلىم” اتتى كىتابىندا بىلاي دەپ جازدى: “1991 جىلدىڭ كۇز ايىندا قوستاناي وبلىسىنا پرەزيدەنتىمىز ن.ءا.نازار­باەۆ جۇمىس ساپارىمەن كەلىپ, ەل ارالادى. قاشانعىداي, ەلباسىن قارسى الىپ, جول باستاعان وبلىستىق كەڭەس توراعاسى ن.كنيازەۆ ءبىزدىڭ ۋنيۆەرسيتەت قۇرۋ ۇمتىلىسى­مىزدىڭ تونىن اينالدىرىپ, باسبۇزار بەرەكەسىز توپ رەتىندە مىقتاپ جامان­داعان. سول سەبەپتەن الماتىعا قايتار الدىندا وبلىس ازاماتتارىمەن وتكىزگەن كەڭەستە پرەزيدەنت مەنىڭ اتىما قاتتى سىن ايتىپ, ۋنيۆەرسيتەت قۇرام دەپ وبلىستا داۋ-داماي كوتەرگەنىم ءۇشىن, ەكى بىردەي عيماراتتى تارتىپ الماق بولعان جاۋاپسىزدىق بەرەكەسىزدىگىم ءۇشىن تارتىپكە شاقىرۋدى جەرگىلىكتى باسشىلىقتان تالاپ ەتتى. پرەزيدەنتتىڭ بۇل سوزىنە پرەزيديۋمدا وتىرعان ن.كنيازەۆ جانە ءبىرلى-ەكىلى باسشى قول سوعىپ, ءماز-مەيرام بولدى دا قالدى. ەندى جاعداي كۇرت مۇشكىلدەپ كەتتى. ۋنيۆەرسيتەت كوزدەن بۇل-بۇل ۇشپاق, ينستيتۋت ۇجىمى قىسپاققا الىنادى, ال مەنىڭ قۋعىنعا ءتۇسۋىم ءسوزسىز. نە امال بار, شەشۋ ءتۇيىنى قايدا دەپ اۋىر ويعا تەرەڭدەي بەردىم. جاعدايدى تۇسىندىرۋگە ءسوز سۇراسام, ودان ەشنارسە شىقپايدى. نە دە بولسا پرەزيدەنتپەن تىكەلەي سويلەسىپ قالۋىم كەرەك. پرەزيديۋمنان تۇسەتىن باسپالداقتار زالعا تومەندەيدى دە, سودان بۇرىلىپ اۋىز بولمەگە كەتەدى. جينالىس جابىلعان بويدا پرەزيدەنت شيراق باسىپ باسپالداققا بەت الدى. سول كەزدە مەن دە پرەزيدەنتكە قاراي ءجۇردىم, بىراق اراعا ءبىر توپ ادام كيلىگىپ تە ۇلگەردى. دەگەنمەن ءالى دە باسپالداقتان ءتۇسىپ ۇلگەرمەگەن پرەزي­دەنتكە الدىمداعى ادامداردىڭ يىقتارىنان اسىرا قولىمدى سوزىپ, داۋسىمدى كوتەرىڭكىرەي: “اسسالاۋماعالەيكۇم, قۇرمەتتى نۇرەكە, مەن جاڭاعى ءوزىڭىز سىناعان پەدينستيتۋتتىڭ رەكتورى الدامجاروۆپىن”, – دەدىم. نۇرەكەڭ دە قولىن سوزا مەنىڭ قولىمدى الىپ: “مەن, زاكە, ءسىزدى بىلەم عوي,” – دەدى. ەندى ارادا كىسى جوق, ولار ىعىسقان, نۇرەكەڭ باسپالداقتا تۇر. مەن ىلە-شالا: “نۇرەكە, قوستانايدىڭ حال-احۋالىن جەتە بىلەسىز عوي, جاڭاعى سوزىڭىزدەن كەيىن قازاق جاستارىنىڭ ۋنيۆەرسيتەت بولا ما دەگەن ۇمىتىنە بالتا شابىلدى, ال ءبىزدىڭ بار ءۇمىت-تالايىمىز سىزدە, نۇرەكە”, – دەدىم. پرەزيدەنتكە ويىمدى مۇنداي تۇردە ايتايىن دەپ ويلانباعان دا ەدىم, بىراق وسى ءبىر سوزدەر مەنىڭ جانايقايىم سياقتى, اۋزىمنان قالاي شىققانىن بىلمەي­مىن. نۇرەكەڭ وتكىر كوزىن جالت ەتكىزىپ, ماعان قادالا كارادى. سول ساتتە كنيازەۆتىڭ ءبىزدى ورىنسىز جامان­داعانىن بىلە قويعانداي بولىپ كورىندى ماعان. جۇزىنە جىلى شىراي جۇگىرىپ: “جاقسى, ۋنيۆەرسيتەت بولسىن”, – دەدى. سول ساتتە اينالادا تۇرعان ەكى-ءۇش قازاق اقساقالدارى, جينالىپ قالعان ادامدار نۇرەكەڭە العىسىن ايتا باستادى. بۇل جەردە مەنىڭ ەرەكشە اتاپ ايتارىم, تۇڭعىش پرەزيدەنتىمىز نۇرسۇلتان ءابىش ۇلىنىڭ وي ۇشقىر­لىعى, اق پەن قارانى قاس قاعىم ساتتە-اق پايىمداپ, جەدەل دە باتىل شەشىم قابىلداۋ قابىلەتتىلىگى, ۇلتىمىزدىڭ جاس ۇرپاعىنىڭ بولا­شاعى ءۇشىن وقىتۋ, ءبىلىم بەرۋ, ونىڭ مادەني, رۋحاني بولمىسى ءۇشىن قانداي دا بولسىن قامقورلىعىن شەكتەمەيتىندىگى, بولاشاققا سارا جول سىلتەي ءبىلۋى. ال مۇنداي قاسيەتتىلىك, دارىندىلىق تەك ۇلى ادامعا عانا ءتان. جوعارى لاۋازىمدى قىزمەت اتقارىپ جۇرگەندە كەيبىرەۋلەر ەلباسىنىڭ اتىنا شاڭ جۇقتىرماي, ونى كوككە كوتەرەدى. ال قىزمەتتەن تۇسكەن بويدا ەر-توقىمىن باۋىرىنا الىپ, تۋلاي جونەلەدى. وپپوزيتسيالىق توپقا قوسىلىپ, قايداعىنى كو­لەي­تەدى. ءسوزىنىڭ, پىكىرىنىڭ, ويىنىڭ ءىلىپ الار ءدانى بولسا ءبىر ءسارى, تىرناق استىنان كىر ىزدەپ, قيسىنى جوق قيقارلىق تانىتادى. ارينە, كەم­شىلىكسىز قوعام بولمايدى. ەلباسىنىڭ ءوزى دە سول كەمشىلىكتەردى اتاپ كورسەتىپ, سونى جويۋ جولىندا جانقيارلىق جۇمىس جاساپ جۇرگەنىن ولار بىلسە دە بىلگىسى كەلمەيدى. ماڭگىلىك ەشكىم دە, ەشتەڭە دە جوق. “ماڭگىلىك دەگەنىمىز – قارعا جازىلعان جازۋ سياقتى”, – دەپ ءبىزدىڭ داڭقتى جەرلەسىمىز, مەملەكەت جانە كورنەكتى قوعام قايراتكەرى, اسقان گۋمانيست جانە پاتريوت ءىلياس وماروۆ اعامىز ءبىلىپ ايتقان. دەگەنمەن, قىزمەتتەن كەتتىم دەپ ەلباسىنا وكپە ارتۋ پاراساتتىلىقتىڭ بەلگىسى ەمەس. زامان تالابى سولاي. بۇل دۇنيە­جۇزىلىك ءۇردىس, دامۋدىڭ زاڭدىلىعى. مۇنى كەيبىر اعايىن­دارىمىزدىڭ تۇسىنبەۋى وكى­نىشتى-اق. ءوز باسىم اكىمدىكتەن كەيىنگى ەڭبەك جولىمدا دا ەلباسىنىڭ سەنىمدى كومەكشىلەرىنىڭ ءبىرى بولىپ قالۋعا تىرىستىم. اتام قازاق “بىرەۋ باسشى, قالعانى قوسشى بولۋ كەرەك” دەپ تەگىن ايتپاسا كەرەك. بۇكىلحالىقتىق سايلاۋدا حالىقتىڭ ءبارىنىڭ دەرلىك (91%) داۋسىن العان كوشباسشىمىزعا كولدەنەڭ ءسوز ايتۋ بۇكىل بيلىكتىڭ باستاۋى – حالىقتىڭ وزىنە قارسى داۋ ايتۋ ەكەنىن ۇعىنۋىمىز كەرەك. وسىندايدا ۇلى اباي اتامىزدىڭ “باس-باسىنا بي بولعان وڭشەڭ قيقىم, مىنەكەي, بۇزعان جوق پا ەلدىڭ سيقىن”  دەگەن دانا ءسوزى ەرىكسىز ويعا ورالادى. تاعدىرىمىز تالقىعا تۇسكەن تاريحي شاقتا ەل بيلىگىن نۇرسۇلتان نازارباەۆ سىندى رەفورماتور-قايراتكەردىڭ ۇستاعانى سول حالىقتىڭ باعى, ونى بۇگىن بۇكىل ەل بىلەدى, ونى بۇگىن بۇكىل الەم بىلەدى, ونى ءومىردىڭ ءوزى دالەلدەدى. حالىق ءۇشىن تۋعان ۇل سول حالىقتىڭ تاريحىنداعى بەتبۇرىس كەزەڭىندە تىزگىندى ۇستاعانى تاعدىردىڭ قازاق حالقىنا بەرگەن ۇلى سىيى, ءتاڭىرىنىڭ قولداۋى دەپ بىلەمىن. اينالاسى ون جەتى-ون سەگىز جىل ىشىندە قازاق ەلىن بۇكىل الەم تانىدى, قازاقستان عاسىرلارعا بەرگىسىز جولدان ءوتتى, بۇگىندە الەمدەگى ەڭ دامىعان ەلۋ ەلدىڭ قاتارىندا بولۋدى ماقسات ەتىپ, وركەندى ىستەرگە ۇيىتقى بولۋدا. ەۋروپاداعى قاۋىپسىزدىك جانە ىن­تى­ماقتاستىق ۇيىمىن باسقارۋ قۇرمەتىنە يە بولۋى – قازاقستاننىڭ جەڭىسى, ەلباسى ءىسىنىڭ جەمىسى دەر ەدىم. ءالى ەسىمدە, 1997 جىلى ەلىمىزدە “قازاقستان-2030” ستراتەگياسى ق­ا­بىل­دانىپ, جاريالانعاندا كەيبىر ارىپتەستەرىمىزدىڭ وعان كۇمانمەن قاراعانى, وندا العا قويىلعان مىندەتتەردىڭ ورىندالۋىنا ءشۇبا كەلتىرگەنى جاسىرىن ەمەس. ال ەل ومىرىندە ەرەكشە ماڭىزدى ورىن العان بۇل قۇجاتتا قازاق ەلىنىڭ باستى ماقساتتارى مەن باسىمدىقتارى تايعا تاڭبا باسقانداي انىق كورىنىس تاپقان ەدى. بۇگىندە وتكەن جولىمىزعا مۇقيات كوز سالساق, العاشقى ونجىلدىققا بەلگىلەنگەن بەلەستەردىڭ ويداعىداي الىنعانىن كورەمىز. 2008 جىلعا دەيىن رەسپۋبليكادا ىشكى جالپى ءونىم كولەمى ەكى ەسە ءوستى, مەملەكەت وزىنە العان الەۋمەتتىك مىندەتتەمەلەردى ويدا­عىداي جۇزەگە اسىردى. سودان بەرى ايلىق جالاقى 5 ەسەگە, ال زەينەتاقى مولشەرى 3 ەسەگە ءوستى. تابىسى ءومىر ءسۇرۋ دەڭگەيىنەن از تۇرعىندار سانى 4 ەسە ازايعان ەكەن. دۇنيەجۇزىلىك قارجىلىق داعدارىس ۇسىنىقتى ادامدى كوپ جايتكە ۇيرەتتى دەپ ويلايمىن. بۇرىن ءبىز نارىق ءبارىن ءوزى رەتتەيدى دەپ كەلدىك. شىندىعىندا مۇلدەم ولاي ەمەس ەكەن. كەرەك كەزىندە مەملەكەت وعان تىكەلەي ارالاسىپ, ءوزى باستاماشى بولماسا, داعدارىس دەندەي تۇسەتىنىن كورىپ وتىرمىز. ال ءبىزدىڭ ەلدە ءدال دەر كەزىندە ەلباسىنىڭ باستاماسىمەن قولدانىلعان پارمەندى شارالار ارقاسىندا حالىق داعدارىس سالدارىن بالەندەي سەزگەن دە جوق. ونى ءبىز دەپۋتات رەتىندە جەر-جەردە بولىپ, سايلاۋشىلارمەن كەزدەسكەندە دە انىق اڭعارىپ ءجۇرمىز. وسى دۇلەي داعدارىستىڭ شىعۋ سەبەبىن, ونى ەڭسەرۋ جولدارىن عى­لىمي نەگىزدەپ, جالعاننىڭ جالپاعىنا جاريا ەتكەن دە ءبىزدىڭ ەلباسى. ونىڭ وسى تاقىرىپقا جازعان ماقالالارى مەن بەرگەن سۇحباتتارى بۇكىل الەم ساياساتكەرلەرى مەن ەكونوميستەرىن ەلەڭ ەتكىزدى. ولاردىڭ قاي-قايسىسى بولسىن  ن.نازارباەۆ نەگىزدەگەن “قازاق­ستان­دىق جولدى” مويىندادى, وعان قولداۋ ءبىلدىردى. تۇسىنە بىلگەن جانعا وسىنىڭ ءبارى نۇرەكەڭنىڭ كورەگەندىگىنىڭ, تەكتى­لىگىنىڭ ارقاسى. ەلىن ويلاعان جاننىڭ جۇرەگىندە جىر تۇناتىنىن تۇلعالىق بەينەسىمەن دالەلدەي ءبىلدى جانە دالەلدەپ كەلەدى. ەلباسى سالعان, ءاربىر قازاق­ستان­دىق ءوز ءۇيىنىڭ تابال­دى­رىعىنان باس­تالاتىن ۇلى جول رەتىندە قابىل­داعان سارا جول قازاقتىڭ دارا جولىنا اي­نالىپ كەلەدى. مەن وسىعان قۋانامىن. توقتارباي قادامباەۆ, پارلامەنت ءماجىلىسىنىڭ دەپۋتاتى.