فوتو: بولات ايتمولدا
قۇرىلتاي تورىندە مەنى قوعامدا ايرىقشا ورنى بار, ءسوز باستاسا حالىقتى ۇيىتار شەشەن, كوش باستاسا ەلدى ەرتەر كوسەم, رۋحانيات الەمىندەگى ايگىلى تۇلعالاردىڭ بۇگىنگى كەسكىن-كەلبەتى مەن جاۋاپكەرشىلىگى قاتتى ويلاندىردى. وسى ورايدا «قازاق وقىعانىن سىيلايدى, سوڭىنان ەرەدى. قازاقتى تۋرا جولعا باستايتىنى دا, اداستىراتىنى دا وقىعانى», دەگەن جۇسىپبەك ايماۋىت ۇلىنىڭ ءسوزى ويعا ورالادى. قاي داۋىردە دە, قانداي تاريحي كەزەڭدە دە قوعامنىڭ نەگىزگى قوزعاۋشى كۇشى – زيالىلار. راسىندا, مايقى ءبيدىڭ:
«بەتەگە كەتسە, بەل قالار,
بەكتەر كەتسە, ەل قالار,
بىرلىگىڭ كەتسە, نەڭ قالار؟..», دەگەن ناقىلى ءدال بۇگىنگى تاڭدا ءتىپتى ومىرشەڭ بولىپ تۇر.
كەشەگى التىن وردا مەن بۇگىنگى اق ورداعا دەيىن قازاق ەلىنىڭ ءجۇرىپ وتكەن كۇنگەي-تەرىسكەيلى تاريحىندا قارا حالىققا جارىق سىيلاپ, جول نۇسقاعان, ءۇمىتىن ۇكىلەپ, جىگەر بەرگەن تۇلعالار از ەمەس.
ال ەسىمى ەلگە ءماشھۇر بۇگىنگى كەيبىر تۇلعالارىمىز, اقساقالدارىمىز, تاريحشىلارىمىز, جازۋشىلارىمىز اي-كۇننىڭ امانىندا بولارى بولىپ, بوياۋى سىڭگەن ءتۇرلى وقيعا تۋرالى ايتىسىپ, تارتىسىپ ءالى ءجۇر. الاش كوسەمدەرى مەن كەڭەس قايراتكەرلەرىن قاعىستىرىپ, قىل اياعى شىڭعىس حاننىڭ تەگىنە تالاسىپ, وسپەيتىن ەلدىڭ بالاسىنداي ونبەيتىن داۋدى قۋىپ, «ولەتۇعىن تاي ءۇشىن, كوشەتۇعىن ساي ءۇشىن» ءبىرىنىڭ قولى ءبىرىنىڭ جاعاسىندا جۇرگەن جاعدايلاردى دا اقپارات قۇرالدارى مەن الەۋمەتتىك جەلىلەردە از كورىپ جۇرگەن جوقپىز. پرەزيدەنت سونى مەڭزەسە كەرەك.
تۇرار رىسقۇلوۆ پەن سۇلتانبەك قوجانوۆتى, ساكەن سەيفۋللين مەن الاشوردانى, ماعجان جۇماباەۆ پەن ءسابيت مۇقانوۆتى, دىنمۇحامەد قوناەۆ پەن جۇمابەك تاشەنەۆتى ءبىر-بىرىنە قارسى قويىپ, ەلدىڭ ءىشىن الا تايداي ءبۇلدىرىپ, ءبولىپ-جارۋ كىمگە قاجەت؟ ولاردىڭ باعى مەن سورىن, بارى مەن جوعىن جارىستىرعاننان بۇگىنگى ۇرپاققا قانداي ۇلگى؟ قانداي ونەگە؟
ءار تۇلعانىڭ ءوز بيىگى بار. ءبىر تۇلعانى كوتەرۋ ارقىلى ەكىنشى تۇلعاعا كولەڭكە ءتۇسىرۋدىڭ تۇككە كەرەگى جوق.
بارريكادانىڭ قاي قاپتالىندا بولسا دا, قازاق ەلىنىڭ تاۋەلسىزدىگى جولىندا بارماعى شايناۋدا, باسى ايداۋدا كەتكەن تۇلعالاردىڭ ءبارى ءوز الدىنا ءبىر-ءبىر اسقار تاۋ. ارقايسىسىنىڭ ءوز تاعدىرى بار. ءوز ءسۇيىنىشى, ءوز كۇيىنىشى بولدى. ولاردىڭ كۇرەس تۇرلەرى ءارتۇرلى بولعانىمەن, تۇپكى ماقسات ءبىر ەدى. ءبارى ۇلتتىق مۇراتتار جولىندا, قازاقتىڭ حاقى ءۇشىن كۇرەستە ءومىرىن سارپ ەتتى. «باسىنا اس قۇيىپ, سابىنا قاراۋىل قويعان» زاماندا ۇلت بولىپ ۇيىسىپ, جۇرت بولىپ جۇمىلۋدى كوكسەدى ولار.
بۇگىن تۇلعالاردى جارىستىراتىن, الىستىراتىن زامان ەمەس, ۇلتتىق مۇراتتاردى تابىستىراتىن زامان!
وسى ورايدا مارقۇم نەسىپبەك ايت ۇلىنىڭ:
«اعالار-اي!
بارىندا از عۇمىردى باعالاماي,
ابايسىز اداسپاڭدار ءبىر-بىرىڭنەن,
جارىقتا جايناپ تۇرعان سامالاداي.
بولعاندا حالىق – تەڭىز شالقىپ جاتقان,
وزدەرىڭ شىرىلدايتىن شاعالاداي.
اۋىلىن پەندەلىكتىڭ جاعالاماي,
باسىنا ءبىر توبەنىڭ جينالساڭشى,
اندىزداپ, ءار بۇتانى ساعالاماي.
وزدەرىڭ قوناقتايتىن بايتەرەكتىڭ,
تامىرىن بالتالاماي, ارالاماي.
شوقىعا شىقساڭدارشى حان كوتەرىپ,
تارتىسىپ ءبىر-ءبىرىڭدى تابالاماي!
قايران, اعالار-اي...»,
دەگەن ولەڭ جولدارى ەرىكسىز ەسكە تۇسەدى.
پرەزيدەنتتىڭ اتىراۋ الابىندا ايتقان «ەلىمىزدە كوزى اشىق, كوكىرەگى وياۋ, ءبىلىمدى جاستار كوپ. ولاردىڭ بويىنا اسىل قاسيەتتەردى ءسىڭىرۋىمىز قاجەت. مەن زيالى قاۋىم وكىلدەرىنىڭ ءبىر-بىرىنە ءاردايىم تىلەكتەس بولعانىن قالايمىن. ءوزارا جاناشىر بولۋ – ەلگە جاناشىر بولۋ دەگەن ءسوز. ۇساق-تۇيەك اڭگىمەنى قويىپ, قازاقتى ءبولىپ-جارماي, جالپىۇلتتىق دەڭگەيدە ويلاۋعا ۇمتىلايىق!» دەگەن جۇرەكجاردى تىلەگىن بايتاق قازاق دالاسىنداعى كوش باستاعان ەل اعالارى ۇران سەكىلدى قابىلداسا دەگەن نيەتىمدى جەتكىزگىم كەلەدى.
قازاق حالقى تاعدىرشەشتى ساتتەردە ابايعا, اقىن جازىپ قالدىرعان جالعىز كىتاپقا جۇگىنىپ وتىرعان. ۇلت زيالىلارى ۇلى ويشىلدىڭ ء«بىرىڭدى, قازاق, ءبىرىڭ دوس, كورمەسەڭ, ءىستىڭ ءبارى – بوس» دەگەن ءسوزىن اسقان جاۋاپكەرشىلىكپەن سەزىنەتىن ءسات كەلدى.
جاناربەك ءاشىمجان,
ءماجىلىس دەپۋتاتى
