بوگەتتىڭ جايى بولەك
بالكىم بۇرىن كوپ ادام بۇل ءسوزدىڭ تەرەڭىنە بويلاي قويماعان شىعار. بىراق كەيىنگى جىلدارى ەلدە اۋىزسۋ تاپشىلىعى بايقالعان سايىن بابالار ەسكەرتۋىنىڭ بەكەر ەمەستىگىنە كوز جەتكىزە تۇسەمىز. بۇل سالاداعى كۇردەلى ماسەلەنىڭ ءبىرى – «ەرتىس – قاراعاندى» كانالىنىڭ جاعدايى.
پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقاەۆ ەلىمىزدەگى سۋ ماسەلەسىن, سونىڭ ىشىندە اۋىزسۋ پروبلەماسىن جىل سايىن كوتەرىپ كەلەدى. بىلتىر حالىققا جولداۋىندا: «ەلىمىز ءۇشىن سۋدىڭ ماڭىزى مۇناي, گاز نەمەسە مەتالدان كەم ەمەس. سۋ شارۋاشىلىعى جۇيەسىن ءتيىمدى دامىتۋ ماسەلەسىمەن دەربەس مەكەمە اينالىسۋى قاجەت دەپ سانايمىن. سوندىقتان سۋ رەسۋرستارى جانە يرريگاتسيا مينيسترلىگى قۇرىلادى» دەپ, وسى سالانى قاداعالايتىن ارنايى ورگاننىڭ پايدا بولۋىنا مۇرىندىق بولعانى بەلگىلى. ال جۋىردا اتىراۋدا وتكەن ۇلتتىق قۇرىلتايدىڭ ءۇشىنشى وتىرىسىندا قاسىم-جومارت توقاەۆ ىسىراپشىلدىق تاقىرىبىنا توقتالا كەلە, سۋ ماسەلەسىنە تاعى دا ورالدى: «بىزدە سۋدى ۇنەمدەۋگە بايلانىستى قالىپتاسقان ءداستۇر جوق. ونى اشىق مويىنداۋىمىز كەرەك. ال سۋ بولاشاقتىڭ بايلىعى ەكەنىن بۇكىل الەم مويىندايدى. بۇل – قازاقستان ءۇشىن اسا ماڭىزدى ماسەلە. سەبەبى ەلىمىزدە سۋ تاپشىلىعى پايدا بولدى», دەدى.
شىن مانىندە, قازاق دالاسىندا سۋ تاپشىلىعى ەشۋاقىتتا كۇن تارتىبىنەن تۇسپەگەنى – بەلگىلى جايت. ويتكەنى جەرىمىزدىڭ جارتىسىنان كوبى ءشول مەن شولەيت بولسا, قالعان بولىگى باستاۋىن سىرتتان الاتىن وزەندەردىڭ سۋىنا تاۋەلدى. كەڭەس زامانىندا ورتالىق ازيانىڭ قۇمدى ولكەلەرىن كوگالداندىرۋ جانە ارال تەڭىزىن قالپىنا كەلتىرۋگە ءسىبىردىڭ سۋى مول وزەندەرىن قازاقستانعا قاراي بۇرۋدى كوزدەگەن ءىرى جوبا جاسالعان ەدى. وكىنىشكە قاراي, ونىڭ قۇرىلىسى باستالماي جاتىپ, تاريح قويناۋىنا ەندى. وسى جوبانىڭ ءبىر بولشەگى سانالاتىن ەرتىس-قاراعاندى, ياعني بۇگىنگى ق.ساتباەۆ اتىنداعى سۋ ارناسى عانا ءساتتى جۇزەگە اسىپ, حالىق يگىلىگىنە بەرىلگەن ەدى. ودان بەرى دە جارتى عاسىردان استام ۋاقىت ءوتتى.
بۇگىندە وسى ارنانىڭ توزىعى جەتىپ, اپات الدىندا تۇرعانى ءجيى ايتىلىپ ءجۇر. كەيىنگى جىلدارى پارلامەنت دەپۋتاتتارى دا ەل اۋماعىنداعى بىرەگەي جوبانى زەردەلەپ, قوردالانعان ماسەلە كوپ ەكەنىن ايتۋدان جالىققان ەمەس. «قازسۋشار» رەسپۋبليكالىق مەملەكەتتىك كاسىپورنىنا قارايتىن سۋ ارناسى – ەلىمىزدىڭ ورتالىعى مەن سولتۇستىگىندەگى وندىرىستىك ايماقتاردى جانە اۋىل شارۋاشىلىعىن سۋمەن قامتاماسىز ەتەتىن ەكىباستۇز, اقسۋ, قاراعاندى, تەمىرتاۋ قالالارىنا جانە ۆياچەسلاۆ سۋ قويماسى ارقىلى ەلوردامىزعا اۋىزسۋ جەتكىزىپ وتىرعان ستراتەگيالىق نىسان. ەرتىس وزەنىنەن باستاۋ الىپ, قاراعاندى قالاسىنداعى №1 سورعى ستانساسىنا دەيىن 458 شاقىرىمعا سوزىلىپ جاتقان ارنانىڭ بويىندا 22 سورعى ستانساسى ورنالاسقان. قاراعاندى قالاسى ەرتىسكە قاراعاندا 400 مەتردەن استام بيىكتە ورنالاسقاندىقتان, اتالعان سورعى قۇرىلعىلارى سۋدى جوعارى تارتىپ, بوگەتتەرگە جينايدى. سول جەردەن ءارى قاراي اعىپ وتىرادى. قاراپايىم تىلمەن ايتقاندا, بۇل ارنا جوعارىدان تومەنگە ەمەس, كەرىسىنشە, تومەننەن جوعارىعا اعىپ جاتقان وزەن ىسپەتتەس. قازىرگى كۇنى ونىڭ بويىنداعى سورعى ستانسالارى دا, سۋ بوگەتتەرىنىڭ دە توزىعى جەتكەنى سونداي, ۋاقىت وزدىرماي قايتا جوندەۋدەن وتكىزىپ, جاڭعىرتۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلمەسە, اپاتتاردىڭ اۋىلى الىس ەمەس.
وتكەن جىلى جەلتوقسان ايىندا ءماجىلىس دەپۋتاتى اجار ساعىندىقوۆا ساتباەۆ سۋ ارناسىنىڭ بۇگىنگى ادام ايارلىق جاعدايىن ايتىپ قانا قويماي, «قازسۋشار» كاسىپورنى شەتەلدىك بانكتەردەن نەسيە الىپ, ستراتەگيالىق ماڭىزى بار نىساندى بانككە كەپىلدىك رەتىندە قويعانىن سىنعا العان ەدى. «2017 جىلى «قازسۋشار» شەتەلدىك بانكتەردەن ميلليونداعان كولەمدە قارىزعا اقشا الىپ, سۋ ارناسىن كەپىل رەتىندە قويعان. ول اقشانىڭ قايدا كەتىپ جاتقانىن ەشكىم بىلمەيدى. ال نەسيە الۋعا يتەرمەلەگەن جوندەۋ جۇمىستارى ءالى اياقتالماعان. جىلىنا ميلليونداعان بيۋدجەت اقشاسى سول نەسيەنىڭ پايىزىن وتەۋگە جۇمسالىپ جاتىر», دەدى دەپۋتات.
ال بيىل 18 اقپاندا وتكەن سەنات وتىرىسىندا دەپۋتات ەرنۇر ايتكەنوۆ ساتباەۆ سۋ ارناسىنداعى №87 بوگەتتىڭ اپاتتى جاعدايدا ەكەنىن ايتىپ, ۇكىمەتتەن بۇل پروبلەماعا جەدەل نازار اۋدارۋدى سۇرادى. «قازسۋشار» رمك «ق.ساتباەۆ اتىنداعى سۋ ارناسى» فيليالىنا تيەسىلى №4 سۋ تورابىنىڭ №87 بوگەتى اپاتتى جاعدايدا تۇر. 2019 جىلى جاڭعىرتۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلگەن بولاتىن, الايدا جۇمىستار ساپاسىز اتقارىلدى جانە تولىق كولەمدە جاسالماعان. بۇگىندە ارنانىڭ تەحنيكالىق جاعدايى ناشار جانە قايتا جاڭعىرتۋدى قاجەت ەتەدى. بوگەتتى پاۆلودار وبلىسى اكىمدىگى مەن ورتالىق مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ وكىلدەرى مامانداردى تارتا وتىرىپ تەكسەرگەن كەزدە, بوگەت اۋماعىنىڭ بۇزىلعانى انىقتالدى», دەدى ە.ايتكەنوۆ.
ءيا, قازىرگى كۇنى ق.ساتباەۆ اتىنداعى سۋ ارناسىنداعى جاعدايى ەڭ كۇردەلى نىسان – وسى №87 بوگەت. ونىڭ اپاتتىق جاعدايدا دەپ جاريالانعانىنا دا ون شاقتى جىلدىڭ ءجۇزى وتكەن. قازىر كوكتەم باستالىپ, قار ەرىپ, ەلىمىزدىڭ كەيبىر وڭىرلەرىندە اۋىلداردى سۋ باسىپ جاتىر. سولتۇستىك وڭىردە تاسقىن قاۋپى ەندى تۋىنداپ كەلەدى. قۇداي بەتىن ءارى قىلسىن, ەگەر قار سۋى كۇشەيىپ, اتالعان بوگەتتى بۇزىپ وتەتىن بولسا, شىدەرتى جانە شيقىلداق سەكىلدى بىرنەشە اۋىلدى سۋ شايىپ, استانانى قوسقاندا بىرقاتار ءىرى قالانىڭ حالقى اۋىزسۋسىز قالماق. ناۋرىز ايىنىڭ باسىندا «Amanat» پارتياسى پارتيالىق باقىلاۋ كوميتەتىنىڭ توراعاسى پاۆەل كازانتسەۆتىڭ توراعالىعىمەن وتكەن وتىرىستا دا ەلىمىزدەگى سۋ شارۋاشىلىعى نىساندارىنىڭ 70%-ى توزىپ تۇرعانى, سونىڭ سالدارىنان قاۋىپسىزدىك دەڭگەيى ايتارلىقتاي تومەندەگەنى ايتىلدى. 14-15 ناۋرىز كۇندەرى پارتيالىق باقىلاۋ كوميتەتىنىڭ جۇمىس توبى ساتباەۆ سۋ ارناسىنىڭ پاۆلودار وبلىسى اۋماعىندا ورنالاسقان №87 بوگەتىنىڭ جاعدايىن كوزبەن كورۋ ماقساتىندا ارنايى ساپارعا شىققان بولاتىن. ءبىز دە وسى جۇمىس توبى قۇرامىندا بولىپ, بىرنەشە جىلدان بەرى شەشىلمەي كەلە جاتقان كۇردەلى ماسەلەنىڭ مانىسىنە جان-جاقتى ءۇڭىلىپ, جۋرناليستىك زەرتتەۋ جۇرگىزبەككە بەل بۋدىق.
اياقسىز قالعان جۇمىس
بىردەن ايتا كەتەيىك, №87 بوگەت سۋ قويماسىنىڭ ميلليونداعان تەكشە مەتر سۋىن ارەڭ ۇستاپ تۇرسا دا, ءالى كۇنگە جوندەۋ جۇمىستارى اياقسىز قالۋىنا «قازسۋشار» رمك مەن باس مەردىگەر «گيدروسپەتسستروي» جشس اراسىنداعى بىرنەشە جىلعا سوزىلعان سوت ۇدەرىسى سەبەپ بولىپ وتىر. پاۆلودار وبلىسىنا ارنايى ساپارعا شىعىپ, جۋرناليستىك زەرتتەۋ جۇرگىزەمىز دەگەندە ەكى تاراپ تا ءبىزدىڭ بۇل باستامامىزعا ۇركە قاراپ, كۇدىكتەنىپ قارسى الدى. ولاردىڭ بۇل پيعىلىن «نە سەبەپتى اياقاستىنان كەلدىڭدەر؟ بۇل پروبلەماعا قالايشا قىزىعا قالدىڭدار؟ بۇل كىمنىڭ تاپسىرماسى؟» دەگەن سىندى توسىن سۇراقتارىنان-اق اڭعارۋعا بولاتىن ەدى. ءبىز كۇردەلى جاعدايدا تۇرعان بوگەتتى ءوز كوزىمىزبەن كورۋدى ماقسات تۇتقانىمىزدى ايتىپ, سۋ ارناسى باسشىلىعى جانە «Amanat» پارتياسى ورتالىق اپپاراتىنىڭ پارتيالىق باقىلاۋ ينسپەكتورى ايجان ىسقاقوۆامەن بىرگە №87 بوگەتكە ات باسىن بۇردىق.
ءدال وسى جەردە سۋ ارناسى بويىنداعى سورعى ستانسالارىنىڭ ءبىرى ورنالاسقان. 2015 جىلى بوگەتتىڭ 1,5 شاقىرىمنان استام ۋچاسكەسىن «Antares Platinum» جشس اپاتتى جاعدايدا دەپ تانىعان. 2018 جىلدىڭ اياعىندا «قازسۋشار» رمك مەن «گيدروسپەتسستروي» جشس اراسىندا «قانىش ساتباەۆ اتىنداعى سۋ ارناسىنىڭ №4 سۋ تورابى №87 بوگەتىن قايتا جاڭعىرتۋ» تۋرالى قۇنى 6,2 ملرد تەڭگەنى قۇرايتىن كەلىسىمشارتقا قول قويىلىپتى. 2019 جىلدىڭ ناۋرىز ايىندا «گيدروسپەتسستروي» جشس بوگەتتى قايتا جاڭعىرتۋدىڭ مەملەكەتتىك ساراپتامادان وتكەن جۇمىس جوباسىن وزگەرتۋ تۋرالى باستاما كوتەرىپ, اپاتتى ۋچاسكەگە شپۋنتتى قابىرعانىڭ ورنىنا بۇرعىينەكتسيالى تىرەۋىشتەن قابىرعا ورناتۋدى ۇسىنادى. بۇل وزگەرتۋدى تاپسىرىس بەرۋشى «قازسۋشار» رمك قولداپ, سول جىلدىڭ اياعىندا مەملەكەتتىك ساراپتامادان وتەدى. نەگىزى بۇل جۇمىستار 2019 جىلى باستالىپ, 2020 جىلدىڭ اياعىندا بىتۋگە ءتيىس بولاتىن. الايدا جۇمىس جوباسىن وزگەرتىپ, وڭ ساراپتاما قورىتىندىسىن الۋعا ءبىر جىلعا جۋىق ۋاقىت كەتۋىنە بايلانىستى تەك 2020 جىلدىڭ ورتاسىندا باستالعان.
دەگەنمەن بىرنەشە اي وتەر-وتپەستەن تاپسىرىس بەرۋشى «قازسۋشار» رمك جاسالىپ جاتقان جاڭعىرتۋ جۇمىستارىنىڭ ساپاسىزدىعىن ەسكەرتىپ, كەيىن كەلىسىمشارت توقتاتىلادى. وسى جەردە ءبىر تۇسىنىكسىز جايت, «قازسۋشار» باسشىلىعى «گيدروسپەتسستروي» جشس 2020 جىلدىڭ قاراشا ايىندا بۇرعىلاۋ تەحنيكالارىن الىپ كەتىپ, جۇمىستى ءوز بەتىنشە توقتاتتى دەسە, باس مەردىگەر كەرىسىنشە تاپسىرىس بەرۋشى تاراپ جۇمىستى دوعارۋدى تالاپ ەتتى دەپ ولاردى كىنالايدى. ياعني ەكى جاق تا بوگەتتى جاڭعىرتۋ جۇمىستارىنىڭ توقتاپ قالۋىنا ءبىر-ءبىرىن ايىپتاپ وتىر. «ەكى تۇيە سۇيكەنسە, ورتاسىندا شىبىن ولەدى» دەمەكشى, ەكى تاراپ اراسىندا ءجۇرىپ جاتقان وسىنداي «سوعىس» سالدارىنان 2020 جىلدان بەرى بوگەت ۋچاسكەسىندە ەشقانداي جوندەۋ جۇمىستارى ءجۇرىپ جاتقان جوق.
بىزبەن بىرگە نىساندى كورۋگە بارعان «ق.ساتباەۆ اتىنداعى سۋ ارناسى» باسشىسىنىڭ ورىنباسارى عابيت امانگەلديننىڭ ايتۋىنشا, جۇمىس توقتاعاننان كەيىن دە «قازسۋشار» رمك بىرنەشە رەت مەملەكەتتىك ساتىپ الۋ بايقاۋىن جاريالاعانىمەن, پاندەميادان كەيىن قۇرىلىس ماتەريالدارىنىڭ باعاسى قىمباتتاپ كەتۋىنە بايلانىستى بۇل جۇمىستى قولعا الاتىن مەردىگەرلەر تابىلماپتى.
– «گيدروسپەتسستروي» بوگەتتىڭ ىشكى بەتىندەگى بۇرىنعى بەتون قاباتىن الىپ تاستاپ, ورنىنا جاڭاسىن قۇيۋدى باستاعان ەدى. بىراق بۇل جۇمىس اياقسىز قالدى. سونىڭ سالدارىنان قابىرعانىڭ ىشكى توپىراق بەتى جالاڭاشتانىپ, سۋ شايا باستادى. ءبىز ول جەرگە ءوز كۇشىمىزبەن 2 مىڭ تەكشە مەتر كولەمىندە تاۋ تاستارىن توكتىك جانە قازىر سۋ دەڭگەيىن ءتيىستى شامادان 30-40 سم تومەن ۇستاپ وتىرمىز. سوندىقتان كوكتەمگى قار ەرۋ ماۋسىمىنا دايىنبىز, بوگەتتىڭ بۇزىلۋ قاۋپى جوق, – دەپ سەندىردى ول.
دەگەنمەن قانشا جەردەن جاسىرىپ-جاپقانمەن بوگەتتەن تونەر قاۋىپتىڭ بارى ايدان انىق. ول جەرگە تاۋ تاستارىن توككەنىمەن, ونىڭ ساپالى جوندەۋ سەكىلدى بولمايتىنى تاعى بەلگىلى. ءبىز ونى كوزىمىزبەن كوردىك. ءبىر قاراعاندا 1,5 شاقىرىمعا سوزىلعان بوگەت مىزعىماي تۇرعان سەكىلدى. بىراق بۇرىننان تۇرعان بەتون قاباتى الىنىپ تاستالعان, ونىڭ ورنىنا تاس توگىلگەن. كەي جەرلەرىندە جاڭادان بەتون قۇيىلىپتى. ال بوگەت قابىرعاسىنىڭ ۇستىنەن جەر استىنا قاراي بۇرعىينەكتسيالىق باعاندار ورناتىلعان. بۇنىڭ ءبارى – «گيدروسپەتسستروي» جشس-نىڭ جاساپ ۇلگەرگەن جۇمىستارى. الايدا سۋ ارناسى باس ينجەنەرىنىڭ ايتۋىنشا, بۇل جۇمىستىڭ ءبارى ساپاسىز. ءتىپتى اتالعان بۇرعىينەكتسيالىق باعاندار دا تۇبىنە دەيىن جەتپەگەن. ونى ءتىپتى ەكسكوۆاتورمەن قازىپ كورگەندە كوز جەتكىزگەنىن ايتادى. ياعني قاۋىپ-قاتەردىڭ بار ەكەنىن سۋ ارناسى وكىلدەرىنىڭ سوزدەرىنەن-اق اڭعارۋ قيىن ەمەس.
كىم كىنالى؟
وكىنىشكە قاراي, كوپ رەتتە ماسەلەنىڭ الدىن الۋعا تىرىسپاي, «بولارى بولىپ, بوياۋى سىڭگەن» سوڭ قوزعالاتىنىمىز بار. سونىڭ ءبىر مىسالى – وسى №87 بوگەت. ەگەر ون شاقتى جىلدان بەرى جاعدايى كۇردەلى بولىپ تۇرعان توپىراق قابىرعانى سۋ بۇزىپ وتسە, ونىڭ ارتى نە بولارىن شامالاۋ قيىن ەمەس. 2010 جىلعى الماتى وبلىسىنداعى قىزىلاعاش وقيعاسى نەمەسە 2020 جىلعى وزبەكستانداعى ساردوبا بوگەتىنىڭ تراگەدياسى بۇل سوزىمىزگە مىسال بولا الادى.
ءبىز ساتباەۆ سۋ ارناسىنداعى №87 بوگەتتىڭ قازىرگى احۋالىنا سەبەپشى بولىپ وتىرعان ەكى تاراپ – «قازسۋشار» رمك مەن «گيدروسپەتسستروي» جشس-نا ارنايى حابارلاسىپ, ەكى جاقتىڭ دا پىكىرىن تىڭداپ كوردىك. «قازسۋشار» رەسپۋبليكالىق مەملەكەتتىك كاسىپورنىنىڭ باس ديرەكتورى باقىتجان كەمەلبەكوۆتىڭ ايتۋىنشا, 2020 جىلى سۋ ارناسىن قايتا جاڭعىرتۋ جۇمىستارى توقتاپ, 2021 جىلدىڭ باسىندا كەلىسىمشارت ۇزىلگەننەن كەيىن 2022 جىلى «گيدروسپەتسستروي» جشس سوتقا ارىز تۇسىرگەن. ولار بوگەتتە جاساعان جۇمىستارىن 2,2 ملرد تەڭگەگە باعالاپ, ونى «قازسۋشار» مەكەمەسىنەن ءوندىرىپ الۋعا تىرىسقان.
– سوت-قۇرىلىس ساراپتاماسى نىسان باسىنا بارىپ, جاسالعان جۇمىس بارىسىن تەكسەرىپ, تالاپ ەتىلىپ وتىرعان سوما زاڭدى دەپ شەشىم شىعارىپ, باس مەردىگەردىڭ تالابىن قاناعاتتاندىردى. ءبىز ونىمەن كەلىسپەي, باس پروكۋراتۋراعا نارازىلىق تۇسىردىك. كەيىن قايتادان سوت بولىپ, جوعارعى سوتتىڭ ارالاسۋىمەن الدىڭعى شەشىم وزگەرتىلىپ, 2023 جىلى «قازسۋشار» تاراپىنان باس مەردىگەرگە تولەنۋگە ءتيىس سوما 340 ملن تەڭگەگە دەيىن ازايتىلدى. قالعان 1,8 ملرد تەڭگەنىڭ جۇمىسى تالاپقا ساي ورىندالماعان. ءبىز بىلتىر اتالعان سومانى «گيدروسپەتسسترويعا» تولىقتاي تولەپ بەردىك, – دەيدى ول.
ال «گيدروسپەتسستروي» جشس پرەزيدەنتى ۆلاديمير ءتراشيننىڭ ايتۋىنشا, ونىڭ مەكەمەسى وسى سالادا 62 جىلدان بەرى جۇمىس ىستەپ كەلە جاتقاندىقتان, تاجىريبەسى مول. سوندىقتان بوگەتتى قايتا جاڭعىرتۋ بويىنشا العاشقى جۇمىس جوباسىنداعى شپۋنتتى قابىرعا ورناتۋدىڭ تەحنيكالىق جاعىنان وتە قاۋىپتى ەكەنىنە كوز جەتكىزگەن.
– سول سەبەپتى ءبىز جۇمىس جوباسىن وزگەرتىپ, بۇرعىينەكتسيالى تىرەۋىشتەردەن قابىرعا ورناتۋ دۇرىس ەكەنىن ايتتىق. ونى ارنايى ماماندار قولدادى. قولىمىزدا بارلىق قۇجات بار. بۇل وزگەرتۋ «قازسۋشار» تاراپىنان دا قولداۋ تاۋىپ, جۇمىستى باستاپ كەتكەن ەدىك. بىراق تاپسىرىس بەرۋشى جۇمىستى ورتا جولدان توقتاتتى. سوعان قاراماستان بىلتىر جازدا كوميسسيا تەكسەرگەندە, بوگەت قابىرعاسىنان سۋ ءوتىپ جاتقانى بايقالمادى. ءبىز ولاردىڭ وزدەرى بەكىتىپ بەرگەن جۇمىس جوباسىنان اۋىتقىعان ەمەسپىز. الدىمىزعا قويعان تالاپتى ورىندادىق. ال ەگەر شىنىمەن قابىرعادان سۋ ءوتىپ جاتسا, بۇل وزدەرىنىڭ كىناسى, – دەيدى ول.
ۆ.تراشين اراداعى كەلىسىمشارتتىڭ ۇزىلۋىنە سەبەپتەردىڭ ءبىرى – جۇمىستاردىڭ مەرزىمىندە ورىندالماۋىنا دا «قازسۋشار» كاسىپورنىن كىنالاپ وتىر. ويتكەنى ولار ساپالى جۇمىس جوباسىن ۇسىنباعان جانە ونى تۇزەۋگە كوپ ۋاقىت كەتىرگەن. «گيدروسپەتسستروي» جشس باسشىلىعى العاشقى سوتتا جانە ودان كەيىنگى اپەللياتسيالىق القا سوتىندا جەڭىپ شىققانىمەن, كەيىن باس پروكۋراتۋرانىڭ ارالاسۋىمەن ول شەشىمنىڭ وزگەرتىلۋىن زاڭسىز دەيدى. «باس پروكۋراتۋرانىڭ ارالاسۋىنان كەيىن سوت ءىستى «قازسۋشاردىڭ» پايداسىنا شەشىپ بەرگەن سوڭ شەكتەن شىققان بىلىق پەن ابسۋرد باستالدى. جوعارىدان بۇيرىق بەرىلگەن سوڭ, تالابىمىزدى كەرى قايتارۋعا زاڭسىز «نەگىزدەمەلەر» تابىلدى. سوتتار مەن پروكۋرورلاردىڭ قولداۋىنا سۇيەنگەن «قازسۋشار» رمك ءبىزدى «جوسىقسىز ورىنداۋشى» دەپ تانۋ ارقىلى جازالاۋعا كىرىستى», دەيدى ۆ.تراشين.
دەگەنمەن «گيدروسپەتسستروي» جشس تاراپى بىزگە بەرگەن مالىمەتىندە №87 بوگەتتى قايتا جاڭعىرتۋ جۇمىستارىنىڭ توقتاۋىنا ونىڭ ساپاسىزدىعى ەمەس, «قازسۋشار» رمك, باس جوبالاۋشى «Antares Platinum» مەن اۆتورلىق قاداعالاۋشى تاراپىنان بولعان الاياقتىق پەن سىبايلاس جەمقورلىق دەگەن ءۋاج ايتادى. كاسىپورىن باسشىلىعىنىڭ ايتۋىنشا, ولار 2021 جىلى 15 ناۋرىزدا سول كەزدەگى ەكولوگيا, گەولوگيا جانە تابيعي رەسۋرستار ۆيتسە-ءمينيسترى س.قوجانيازوۆقا جازعان حاتىندا وزدەرىنەن بارلىق جاسالعان جۇمىستىڭ كەدەرگىسىز قابىلدانۋى ءۇشىن 500 ملن تەڭگە پارا تالاپ ەتىلگەنىن جەتكىزگەن. ء«بىز وسى فاكتىلەر بويىنشا مينيسترلىككە دە, سۋ رەسۋرستارى كوميتەتىنە دە شىقتىق. الايدا ەشقايسىسى بۇعان نازار اۋدارمادى. تەك پاۆلودار وبلىسى پوليتسيا دەپارتامەنتى عانا ارىزىمىز بويىنشا سوتقا دەيىنگى قىلمىستىق تەكسەرۋدى باستاپ, ساراپتاما جۇرگىزدى, كۋاگەرلەردەن جاۋاپ الدى. الايدا سوت ۇدەرىستەرىنىڭ ءجۇرىپ جاتۋىنا بايلانىستى ءىس توقتاتىلدى», دەيدى ۆ.تراشين بىزگە بەرگەن جاۋابىندا. وسى ورايدا ايتا كەتەيىك, «گيدروسپەتسستروي» جشس سىبايلاس جەمقورلىق فاكتىلەرى بويىنشا انتيكورعا دا جۇگىنگەن ەكەن. الايدا سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى ءىس-قيمىل اگەنتتىگىنىڭ استانا قالاسى بويىنشا دەپارتامەنتى «قازسۋشار» رمك قىزمەتكەرلەرى تاراپىنان سىبايلاس جەمقورلىق قىلمىستارىنىڭ بەلگىلەرى بايقالماعان», دەپ جاۋاپ قايتارعان.
ارينە, ءبىز ءوز تاراپىمىزدان وسى سوت ءىسى بويىنشا داۋلاسىپ جاتقان ەكى تاراپتىڭ ءبىرىن كىنالاۋدان نە قولداۋدان اۋلاقپىز. ماقساتىمىز – وسىنداي پروبلەمانىڭ بولىپ جاتقانىن كورسەتۋ جانە سونىڭ سالدارىنان ەل حالقىنىڭ ۇشتەن ءبىرىن, ياعني 6,5 ميلليون ادامدى اۋىزسۋمەن قامتاماسىز ەتىپ وتىرعان سۋ ارناسىنىڭ اپاتتىق جاعدايدا تۇرعانىن جەتكىزۋ. سوندىقتان ەكى تاراپتىڭ دا بىزگە ۇسىنعان مالىمەتتەرىن جان-جاقتى بەرۋگە تىرىستىق. ايتا كەتەيىك, «قازسۋشار» رمك سوتتا جەڭىپ شىققاننان كەيىن «گيدروسپەتسستروي» جشس-ىن «جوسىقسىز ورىنداۋشى» دەپ تانۋ ءۇشىن پاۆلودار وبلىستىق سوتىنا قايتا ارىز تۇسىرگەن. ءبىز وسى ماقالانى دايىنداپ جاتقاندا, ياعني 19 ناۋرىز كۇنى سوت وتىرىسى ءوتىپ, «قازسۋشاردىڭ» تالابى قاناعاتتاندىرىلدى.
نە ىستەۋ كەرەك؟
كاسىپورىننىڭ باس ديرەكتورى باقىتجان كەمەلبەكوۆتىڭ ايتۋىنشا, قازىرگى تاڭدا «قازسۋشار» رمك «ساتباەۆ اتىنداعى سۋ ارناسى» فيليالىمەن بىرلەسىپ, جاڭا جۇمىس جوباسىن ازىرلەۋدى باستاپ كەتكەن. ء«بىز جۇمىس جوباسىن قايتا جاساپ جاتىرمىز. ارينە, اتقارىلاتىن جۇمىستىڭ قۇنى بۇرىنعىدان كوپ بولادى. سەبەبى قازىر قۇرىلىس ماتەريالدارى قىمباتتاپ كەتتى. بيىل نەمەسە كەلەسى جىلى ءبىز بوگەتتى قايتا جاڭعىرتۋ جۇمىسىن تولىق اياقتايمىز. ول ءۇشىن باسقا مەردىگەر ىزدەيمىز نەمەسە ءوز كۇشىمىزبەن اتقارامىز», دەدى ول.
ءبىز باقىتجان كەمەلبەكوۆتەن ءسوز باسىندا ايتىلعانداي, ساتباەۆ سۋ ارناسىن شەتەلدىك بانككە كەپىلگە قويىپ العان اقشانىڭ قايدا جۇمسالىپ جاتقانى بەلگىسىز ەكەنى تۋرالى دەپۋتات اجار ساعىندىقوۆانىڭ سىنىنا قاتىستى پىكىر ءبىلدىرۋىن سۇرادىق. «قازسۋشار» ديرەكتورىنىڭ ايتۋىنشا, سۋ ارناسىنىڭ شەتەل بانكىنە كەپىلگە قويىلعانى تۋرالى مالىمەت جالعان! ء«بىزدىڭ ەۋروپالىق بانك پەن يسلام دامۋ بانكىنەن جالپى سوماسى 300 ملن دوللاردان اسا نەسيە العانىمىز راس. ونىڭ كەپىلى – ۇكىمەت. ەگەر ءبىز تولەي الماي قالعان جاعدايدا, ونى ۇكىمەت وتەۋگە مىندەتتەنەدى. الايدا ءبىز وعان جول بەرمەيمىز. بىلتىردان بەرى سول نەسيەنى وتەۋدى باستادىق. ونى العان سەبەبىمىز – مەملەكەت باسشىسى 5 جىل ىشىندە 600 مىڭ گەكتار سۋارمالى جەرلەردى قالپىنا كەلتىرۋدى تاپسىرعان ەدى. مۇنى ورىنداۋعا رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتە قاراجات بولماعاندىقتان, ءبىز 2017 جىلى نەسيە الۋ تۋرالى شەشىم قابىلدادىق», دەدى ب.كەمەلبەكوۆ.
ءبىز «Amanat» پارتياسى ورتالىق اپپاراتىنىڭ پارتيالىق باقىلاۋ ينسپەكتورى ايجان ىسقاقوۆامەن پاۆلودار وبلىسىنداعى №87 بوگەتكە بارعان ساپارىمىزدا كوتەرىلگەن تاعى ءبىر ماسەلە – سۋ قويمالارى مەن ارنانىڭ تەرروريزمگە قارسى قورعالۋى. بۇل – ستراتەگيالىق نىسان, الايدا ونىڭ اينالاسىنا ۇكىمەتتىڭ تالابى بويىنشا تەرروريزمنەن قورعاۋعا ارنالعان قورشاۋ جاسالماعان. «جامان ايتپاي, جاقسى جوق» ارنا سۋى قانداي دا ءبىر زياندى قالدىقپەن ب ۇلىنسە, وعان كىم جاۋاپ بەرەدى؟
«قازسۋشار» رمك باس ديرەكتورى باقىتجان كەمەلبەكوۆكە وسى سۇراقتى قويدىق. ونىڭ ايتۋىنشا, بۇل – بىرنەشە جىلدان بەرى كوتەرىلىپ كەلە جاتقان ماسەلە. «ۇكىمەتتىڭ تالابى بارى راس. پروكۋراتۋرا جىل سايىن تەكسەرىپ, تەرروريزمگە قارسى قورشاۋ جوقتىعى ءۇشىن ءبىزدىڭ فيليالدارىمىزعا 3-4 ملن تەڭگە ايىپپۇل سالىپ كەتەدى. سۋ رەسۋرستارى جانە يرريگاتسيا مينيسترلىگى قۇرىلعاننان كەيىن ءبىز بۇل ماسەلەنى تاعى دا كوتەرە باستادىق. اتالعان قورشاۋدى ءوز كۇشىمىزبەن ورناتۋعا قاراجاتىمىز جوق», دەپ جاۋاپ بەردى.
ءبىز وسى سۇراقتى اتالعان مينيسترلىكتىڭ سۋ شارۋاشىلىعى قۇرىلىستارىن جانە گيدرومەليوراتيۆتىك جۇيەلەردى دامىتۋ باسقارماسىنىڭ باستىعى ەردوس قۇلجانبەكوۆكە دە قويعان ەدىك. ونىڭ ايتۋىنشا, سۋ قويمالارىنا قورشاۋ جاساپ, ونى كۇزەتۋدىڭ ەشقانداي دا قيسىنى جوق. ويتكەنى سۋدى ۋلايمىن دەگەن ادام جۇزدەگەن شاقىرىم سۋ ارناسىنىڭ كەز كەلگەن جەرىنە بارىپ سونى ىستەي الادى. «ال بۇكىل جۇزدەگەن شاقىرىم ارنانىڭ بويىن بەتون قابىرعامەن قورشاپ, وعان كۇزەتشى قويۋ قانشالىقتى اقىلعا سىيادى؟», دەپ جاۋاپ بەردى ول.
پرەزيدەنت ارنايى مينيسترلىك قۇرىپ, سۋ ماسەلەسىن جۇيەلى تۇردە رەتتەۋدى تاپسىردى. قازىر «Amanat» پارتياسىنىڭ پارتيالىق باقىلاۋ كوميتەتى بۇل پروبلەمانى ءوز باقىلاۋىندا ۇستاپ وتىر. ءبىزدىڭ بايقاۋىمىزشا, بۇل سالاداعى ەڭ وزەكتى پروبلەمانىڭ ءبىرى – ماسەلەسى ون جىلدان بەرى شەشىلمەي كەلە جاتقان ق.ساتباەۆ اتىنداعى سۋ ارناسىنىڭ جاعدايى.
استانا – پاۆلودار – استانا
