كوللاجدى جاساعان زاۋرەش سماعۇل, «ەQ»
بىلتىر Digital Bridge فورۋمىندا مەملەكەت باسشىسى ق.توقاەۆ «SpaceX» ۆيتسە-پرەزيدەنتى لورەن درەيەرمەن كەزدەسۋىندە عارىشتىق تەلەكوممۋنيكاتسيا سالاسىنداعى كوشباسشى «SpaceX» كومپانياسىن جوعارى تەحنولوگيالاردى بەلسەندىرۋدە قاجەتتى ستراتەگيالىق ءارى ءوزارا ىقپالداستىق سەرىكتەسى رەتىندە قاراستىراتىنىن ايتقان ەدى. وسىعان وراي تسيفرلىق دامۋ, يننوۆاتسيالار جانە اەروعارىش ونەركاسىبى ءمينيسترى باعدات مۋسين دە تەحنولوگيالاردىڭ قارىشتاپ دامىعان كەزەڭىندە اعىسقا قارسى ءجۇزۋ نەگىزسىز ەكەنىن ايتىپ, ەلىمىزدەگى ينتەرنەت قولجەتىمسىز ايماقتارىن قامتۋ ماسەلەسىنە كوڭىل بولگەن-ءدى. سالا باسشىسى وسى ورايدا اقپاراتتىق قاۋىپسىزدىككە بىرىنشەسى كەزەكتە باسىمدىق بەرىلەتىنىن اتاپ ءوتتى. ونىڭ ايتۋىنشا, «بايلانىس تۋرالى» زاڭعا سايكەس يلون ماسكتىڭ «SpaceX» كومپانياسىنىڭ باقىلاۋ پۋنكتى سول ەلدىڭ اۋماعىندا ورنالاسۋى قاجەت. قازىرگى كەزدە Starlink-ءتى ەل اۋماعىنا جەتكىزۋ جاعى زاڭنامالىق تۇرعىدا پىسىقتالىپ جاتىر.
جاقىندا ماجىلىستە «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كەيبىر زاڭنامالىق اكتىلەرىنە بايلانىس, تسيفرلاندىرۋ جانە اقپاراتتاندىرۋ سالاسىنداعى ينۆەستيتسيالىق احۋالدى جاقسارتۋ ماسەلەلەرى بويىنشا وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ تۋرالى» زاڭ جوباسى ماقۇلداندى. وسى زاڭ جوباسىندا قارالعان جەتى ماسەلەنىڭ ءبىرى گەوستاتسيونارلىق ەمەس سپۋتنيكتەر قىزمەتىن پايدالانۋعا قاتىستى بولدى. دەپۋتات ەكاتەرينا سمىشلياەۆانىڭ ايتۋىنشا, ەلىمىزدە 6 406 ەلدى مەكەننىڭ 1 424-ىنە بايلانىس جەتپەيدى, ال 1 950 اۋىل ەسكىرگەن ADSL تەحنولوگياسىن قولدانىپ وتىر. قازىرگى كەزدە اۋىلدارعا ينتەرنەت جەتكىزۋ ءۇشىن بارلىق ماسەلەنى ناقتى شەشەتىن بىرقاتار زاڭ قابىلداندى. وسى رەتتە 2026 جىلدىڭ 1 قاڭتارىنا دەيىن سىناق رەجىمىندە گەوستاتسيونارلىق ەمەس StarLink, OneWeb سپۋتنيكتەرىن قولدانۋ تەحنولوگيالارى قاتاڭ قاداعالانىپ, قاناتقاقتى جوبانىڭ تەحنيكالىق رەجىمىن بايلانىس سالاسىنداعى ۇلتتىق قاۋىپسىزدىك كوميتەتى انىقتايدى. ەڭ باستىسى, سپۋتنيكتىك ينتەرنەتپەن 2 000 اۋىل مەكتەبى قامتىلادى. گەوستاتسيونارلىق ەمەس سپۋتنيكتەردى پايدالاناتىن وپەراتورلار جۇمىسىن قاداعالاۋ «قۇقىقتىق اكتىلەر تۋرالى» زاڭعا سايكەس قاناتقاقتى جوبا رەتىندە 1,5 جىل ىشىندە ىسكە اسادى. سودان كەيىن تاجىريبەگە سايكەس تۇراقتى تۇردە رەتتەلمەك. قاناققاتى جوبانىڭ قاتىسۋشىلارىن, پايدالانۋ اۋماعى مەن تالاپتاردى تسيفرلىق دامۋ, يننوۆاتسيالار جانە اەروعارىش ونەركاسىبى مينيسترلىگى تاراپىنان انىقتالادى.
بۇعان دەيىن تسيفرلاندىرۋ بويىنشا ساراپشى ارمان ابدراسيلوۆ Starlink جۇيەسىنىڭ ەلىمىزدە بازالىق ستانساسى جوق ەكەنىن ءارى ءبىر عانا Starlink-ءتىڭ ەلىمىزدە جۇمىس ىستەۋى ءۇشىن زاڭناماعا وزگەرىس ەنگىزۋدىڭ نەگىزسىز ەكەنىن سىنعا العان بولاتىن.
Starlink ارقىلى شالعاي ايماقتاردا, ينفراقۇرىلىمى ناشار دامىعان اۋدانداردا عانا ەمەس, سۋ كەڭىستىكتەرىندە, ارالداردا ينتەرنەتكە قول جەتكىزۋگە بولادى. يلون ماسكتىڭ «SpaceX» كومپانياسى وسى ۋاقىتقا دەيىن شامامەن 2 300 سپۋتنيكتى جەر وربيتاسىنا ۇشىرىپ, جەلىنى 42 000 سپۋتنيككە دەيىن كەڭەيتۋدى كوزدەيدى. الايدا كومپانيانىڭ بۇل قادامىن بىرقاتار ساراپشى باسقا سپۋتنيكتەر ءۇشىن قاۋىپ قانا ەمەس, استرونوميالىق باقىلاۋعا دا كەدەرگى كەلتىرەتىن تۇسى بار ەكەنىن ايتادى.
اقپاراتتىق جانە ەسەپتەۋىش تەحنولوگيالار ينستيتۋتىنىڭ اعا عىلىمي قىزمەتكەرى, Ph.D سەرعازى نارىنوۆ Starlink سپۋتنيكتىك جۇيەسىن ەنگىزۋ ءۇشىن زاڭناماعا وزگەرىستەر ەنگىزۋ – ەلىمىزدە ينتەرنەت ينفراقۇرىلىمىن مودەرنيزاتسيالاۋ جانە دامىتۋعا باعىتتالعان ماڭىزدى قادام ەكەنىن ايتادى. بۇل قازاقستاننىڭ الىس جانە قولجەتىمسىز ايماقتارىندا جوعارى جىلدامدىقتى ينتەرنەتكە قول جەتكىزۋ ماسەلەسىن شەشۋگە مۇمكىندىك بەرەدى. دەرەكتەردىڭ قاۋىپسىزدىگى تۋرالى الاڭداۋشىلىقتار, ارينە زاڭدى. ول ءۇشىن SpaceX سياقتى حالىقارالىق كومپانيالارمەن ىنتىماقتاستىق ناقتى قاۋىپسىزدىك ستاندارتتارى جانە شارتتارىمەن قاتار جۇرۋگە ءتيىس. سپۋتنيكتىك ينتەرنەتتى دۇرىس رەتتەۋ ارقىلى ەلدىڭ تسيفرلاندىرۋ دەڭگەيىن ەداۋىر ارتتىرۋعا بولادى. Starlink جانە OneWeb سياقتى ەكى حالىقارالىق ويىنشىنىڭ ءبىر نارىقتا بىرلەسىپ جۇمىس ىستەۋى تۇتىنۋشىلار ءۇشىن قىزمەت ساپاسىن جاقسارتىپ, باعالاردى تومەندەتۋگە ىقپال ەتەتىن باسەكەلەستىك ورتانى قامتاماسىز ەتۋى مۇمكىن. مەملەكەتتىك رەتتەۋشى ورگانداردىڭ بارلىق نارىق قاتىسۋشىلارى ءۇشىن تەڭ جاعدايلاردى قامتاماسىز ەتۋى جانە انتيكونكۋرەنتتىك مىنەز-قۇلقىنىڭ الدىن الۋى ماڭىزدى. باستى ماسەلە – يننوۆاتسيالاردى ىنتالاندىرۋ جانە ءبىر مەزگىلدە تۇتىنۋشىلاردىڭ مۇددەلەرىن قورعاۋعا ىقپال ەتەتىن ءتيىمدى رەتتەۋشى ورتا قۇرا ءبىلۋ.
«تەلەكوممۋنيكاتسيا نارىعىنداعى مونوپوليانى جويۋ جانە باسەكەلەستىكتى ەنگىزۋ ەلىمىزدەگى ينتەرنەت قىزمەتتەرىنىڭ ساپاسىن ايتارلىقتاي جاقسارتا الادى. بۇل ماقساتتا Starlink سياقتى سپۋتنيكتىك ينتەرنەت پروۆايدەرلەرى سياقتى بالامالى ينتەرنەت ۇسىنۋشىلاردى ەنگىزۋ جانە قولداۋ, جەكە كومپانيالارعا مەملەكەتتىك ينفراقۇرىلىمعا باسەكەلەستىك نەگىزدەردە قول جەتكىزۋ مۇمكىندىگىن قامتاماسىز ەتۋ, نارىقتا ءادىل باسەكەلەستىكتى قامتاماسىز ەتەتىن زاڭنامالىق جانە نورماتيۆتىك بازانى ەنگىزۋ سياقتى بىرنەشە ءتاسىلدى قولدانۋعا بولادى. سونىمەن قاتار, الىس اۋداندارداعى ينفراقۇرىلىمدى دامىتۋعا نازار اۋدارۋ ماڭىزدى. بۇل مەملەكەتتىك سۋبسيديالار نەمەسە وسى ايماقتارعا ينۆەستيتسيالاردى ىنتالاندىرۋى مۇمكىن», دەيدى ساراپشى.
قازىرگى ۋاقىتتا OneWeb, CS كومپانيالارى ءتول جەرسەرىكتەرى نەگىزىندە ۇقساس قىزمەتتەردى كورسەتۋگە دايىن. ازىرگە شەتەلدىك وپەراتورلاردىڭ جۇمىسى ۇلتتىق زاڭنامادان تىسقارى جاتىر. ساراپشىلار پارلامەنت قولدانىستاعى زاڭنامانى وزگەرتىپ, ەل ىشىندەگى وپەراتورلارمەن بىرگە بارلىعىن ءبولىپ-جارماي, بىردەي قولجەتىمدىلىك پەن تەڭ جاعدايلار تۋعىزعان جاعدايدا عانا باسەكەلەستىك ورتا قالىپتاسادى دەگەن پىكىردە.
الماتى
