قىزىق-دۋمانى مول ستۋدەنتتىك شاق جادىمىزدا ەرەكشە قالدى. زەينوللا قابدولوۆ, تۇرسىنبەك كاكىشەۆ, رىمعالي نۇرعالي, جانعارا دادەباەۆ, شاكىر يبراەۆ, الما قىراۋباەۆا, ءابدۋالي قايدار, مارحابات تومانوۆ, ساپارحان مىرزابەكوۆ, بەرىكباي ساعىندىقوۆ, حاسان كاريموۆ سياقتى ءوز ءپانىنىڭ بىلگىرى, ادەبيەتتانۋ مەن ءتىل ءبىلىمىنىڭ بىلىكتى ماماندارى بولعان ۇستازداردان العان ءبىلىم قاي-قايسىمىزعا دا از ولجا ەمەس ەدى. ودان تىس جاتاقحانادا, وقۋ عيماراتىندا ءجيى وتەتىن ادەبي-مادەني كەزدەسۋلەر بار. جازۋشىلار وداعىنا, گازەت-جۋرنالداردىڭ رەداكتسياسىنا بارۋىمىزدىڭ ءوزى ءبىز ءۇشىن ءبىر ارمانىمىز ورىندالعان, ەرەكشە باقىتتى ساتتەر ەدى. وسىنداي ساتتەردە دەرلىك سۆەتقالي اعا, بولات ۇشەۋمىز بىرگە جۇرەمىز. سۆەتقالي اعانىڭ جۇبايى, كۋرستاس قۇربىمىز بيبايشا قاسىمىزدا. كۋرستاعى جاسى جاعىنان دا, بويى جاعىنان دا ەڭ كىشىسى مەن بولعاندىقتان با, كۋرستاستارىم مەنى سىڭلىلەرىندەي, قارىنداستارىنداي ماپەلەدى. اسىرەسە قىزىلوردانىڭ جاڭاقورعانىنان كەلگەن ساليحا تۋعان اپكەمدەي ءوز قامقورلىعىنا تولىق «كوشىردى». بولاتتى دا اۋىلداس, سۇيەگى ءبىر تۋىس ءىنىسى رەتىندە قاتتى «قاداعالاۋعا» الدى. كۇللى كۋرستاستارىمىز ءۇشىن «ساليحانىڭ شايى» ەرەكشە ەدى. باسىمىز ءجيى قوسىلاتىن ءبىزدىڭ بولمەدەگى بۇل داستارقاندا دا ايتىلاتىن اڭگىمە تەك ولەڭ, ادەبيەت اينالاسىندا بولدى. سۆەتقالي اعانىڭ تەگەۋرىندى جىرلارى مەن بولاتتىڭ ويلى ولەڭدەرى تىڭدارماندارىنىڭ قۇلاق قۇرىشىن قاندىرىپ, ەرەكشە اسەرگە بولەيتىن.
سونىمەن ءبىزدىڭ ستۋدەنتتىك ءھام اقىندىق كۇندەرىمىز بىلايشا ايتقاندا «جۇلدىزدى» بولىپ ءوتىپ جاتتى. سۆەتقالي اعا مەن بيبايشا وتباسىلى بولعاندا پاتەر جالداپ, ەندىگى ءبىراز داستارقان سول جاققا قاراي اۋىسقان كەزدە دە مۇنداي تاماشا مەزەتتەر ازايعان جوق. ارينە, جۋرناليست جىگىتتەرمەن باس قوساتىن وتىرىستارىندا مەن بولا قويعان جوقپىن. بولسام دا داستارقاننان شەتتەپ, بيبايشانىڭ قاسىنا ويىسىپ, ءاسۇي جاعىن جاعالايتىنمىن. سۆەتقالي اعا مەن بولات بەس-التاۋ, ءتىپتى ودان دا كوپ بولىپ توبىمەن كەلەتىن «قالامداستارىنا» توتەپ بەرىپ, ولەڭنىڭ تيەگىن اعىتاتىن.
بولات وسىلاي ستۋدەنت كەزىندە ءوز اينالاسىنا اقىن بولىپ تانىلعان-دى. ءتىپتى سول كەزدەگى بەدەلدى جۋرنال «جالىنعا» ولەڭدەرى دە جاريالاندى. ول كەزدە گازەت-جۋرنالدا ولەڭىڭ شىقسا, اقىندىعىڭ بەكىتىلىپ, دايەكتەلدى, كۇللى قازاق دالاسى تانىدى دەگەن ءسوز. مەنىڭ باياعى ءبىر بلوكنوتىمدا بولاتتىڭ ستۋدەنتتىك شاقتاعى فيلوسوفيالىق ءمانى سالماقتى ولەڭى بار ەدى. ەسىمدە قالعان جولدارى:
جالعان دۇنيە, تۇك ەستىمەس كەرەڭ بە ەڭ؟
كەرەڭ بولساڭ كەرەڭدى ءىششى دەر ەم مەن.
بىراق... بىراق... تۇسىنەم عوي, تۇسىنەم,
داۋىسى ونىڭ ەستىلمەيدى تەرەڭنەن...
بولاتتىڭ جاستىق جىرلارىنىڭ ءوزى وسىنداي ويلى, سالماقتى بولىپ كەلەتىن. 1988 جىلى «جالىن» جۋرنالىندا جارق ەتكەن ولەڭدەرى ونىڭ بەدەلىن تىپتەن كوتەرىپ جىبەردى. وسى توپتاماداعى «كاسساندرامەن تىلدەسۋ» اتتى ولەڭ ونىڭ قالام قارىمىن, ادەبي ورەسىن تانىتاتىن ەرەكشە ءبىر دۇنيە بولدى.
...نازىك جانىڭ بارىنەن جاسقاندى دا,
جانارىڭنان شاراسىز جاس تامدى ما؟
...سەنىڭ جۇگىڭ موينىمدا بۇگىن مەنىڭ,
جارالى دا جالعىز جان – كاسساندرا...
ەجەلگى پوەزيادان بۇگىنگى پوەزياعا دەيىن جالعاسقان جالعىزدىق سارىنى بولاتتىڭ ولەڭىنەن وسىلايشا ورىن العان. گرەك ميفتەرىندە, گومەردىڭ «يللياداسىندا» ايتىلاتىن كاسساندرانىڭ كورىپكەلدىگى جانە وعان ەشكىمنىڭ سەنبەۋى وقيعاسى كوركەمونەر تۋىندىلارىنىڭ قانشاسىنا ارقاۋ بولعانىن ساناپ ايتا الماسپىن. الايدا قازاق ولەڭىندە كاسساندرا بولمىسى وسىنداي فيلوسوفيالىق وي, ليريكالىق ناقىشپەن جىرلانعانىن ايتا الامىن. مۋزانىڭ ءھام كوزدەگەنىنەن ءمۇلت كەتپەيتىن كۇمىس جەبەنىڭ ءامىرشىسى, ليرا اسپابىنىڭ حاس شەبەرى دەيتىن اپوللوننىڭ وزىنە دەگەن سەزىمىن تارك ەتكەنى ءۇشىن وسىنداي جازاعا ۇشىراعان جانى جارالى, تاعدىرى قارالى كاسساندرانى جيىرما ەكى جاسار بولات پوەتيكالىق تۇلعا-سيمۆول رەتىندە وسىلاي كەسكىندەدى. بولاتتىڭ پوەزياسىنا پىكىر بىلدىرگەن قازاقتىڭ عاجايىپ سىرشىل اقىندارىنىڭ ءبىرى يسرايل ساپارباي بۇل ولەڭ تۋرالى: «كاسساندرامەن تىلدەسۋ» جاس اقىننىڭ ىزدەنۋ جاعراپياسىن ۇسىنىپ قانا قويماي, ويلى ءتۇيىن تابا بىلەتىنىن دە اڭعارتقانداي. كاسساندرا تاعدىرىن ايتا كەلىپ, اقىن تاعدىرىنىڭ دا وڭاي ەمەس ەكەندىگىن مەڭزەپ, شەبەر قيسىن جاسايدى», دەيدى. جاس اقىننىڭ ەرەكشەلىگىن: «بولاتتا وبەكتىنى العا سالا وتىرىپ, ويدى ولەڭ سوڭىندا استارلاپ بەرۋ جاعى انىق بايقالادى», دەپ كورسەتەدى.
وسىلايشا, اقىن بولاتتىڭ جۇلدىزى جارقىراپ ءجۇردى. اقىندىعىمەن عانا ەمەس, جاقسى انشىلىگى, دومبىراشىلىعىمەن دە بەلگىلى بولدى. ول اۋەلەتكەن ء«بىر كەلىنشەك» ءانىن كۇللى قازمۋ قالاشىعى ۇيىپ تىڭدادى.
1986 جىلعى جەلتوقسان كوتەرىلىسى – ءبىزدىڭ ستۋدەنتتىك شاعىمىزدىڭ تاريحي وقيعاسى بولدى. سول جىلى ءبىز بەسىنشى كۋرستامىز. بولات ەكىنشى كۋرس ستۋدەنتى. الاڭعا كۋرستاستارىم ساليحا, بيبايشا, تاعى باسقا كۋرستاس قىز-جىگىتتەر شىقتى. سۆەتقالي اعا مەن بولات تا سول الاڭدا ءجۇردى. بولاتتىڭ جانىندا شارديار ءۋاليحانوۆ, نۇرلان ءسۇيىنوۆ دەگەن كۋرستاستارى دا بولدى. قانىبەك بيجانوۆ پەن قانات ابىلقاسىموۆ تا ولاردىڭ قاسىندا بولدى.
قازاق جاستارىنىڭ الاڭعا شىعىپ, بيلىككە نارازىلىق ءبىلدىرۋى اكىمشىل-ءامىرشىل جۇيەنى ەستەرىنەن تاندىردى. بيلىك جاستارعا «بۇزاقىلار, ناشاقورلار, ب ۇلىكشىلدەر» دەپ ايىپ تاعىپ, جالا جاۋىپ, سول بويىنشا تەرگەۋ-تەكسەرۋ جۇمىستارى قارقىندى تۇردە باستالىپ كەتتى. ءار قادامىمىز اڭدۋلى. جاتاقحانادان ەشقايدا شىعارمايدى. وسىنداي سىن ساعات, سىناۋلى كۇندەردە دە بولات ءوز پوزيتسياسىنان اينىمادى. ءبىز وسىلاي جەلتوقساننىڭ ىزعارىنا دا شارپىلدىق...
بولاتتىڭ اقىندىعىمەن قاتار عىلىمعا دەگەن ەرەكشە قابىلەتى وقىتۋشى-ۇستازدار نازارىنان تىس قالعان جوق. ۋنيۆەرسيتەتتە وتەتىن عىلىمي كونفەرەنتسيالار مەن ادەبي كەشتەر تالاي تالانتتى جاستاردىڭ باعىن اشتى, ولاردىڭ ادەبيەت پەن عىلىم الەمىنە كەلۋىنە جول كورسەتىپ, ءجون سىلتەدى.
مىنە, ءبىزدىڭ جاستىق شاعىمىزدىڭ تاريحي الاڭى وسىنداي بولدى. ءبىز 1987 جىلى وقۋ ءبىتىرىپ, «جەلتوقسان جەلىنىڭ» ەكپىنىمەن الماتىدان الىسقا كەتە باردىق. قۋعىن-قۋدالاۋ, قىسىم كورسەك تە ءبىز بۇل كوتەرىلىسكە قاتىسقانىمىزدى ءاردايىم ماقتان تۇتىپ, ەل الدىندا ورىندالعان ءبىر بورىشىمىز دەپ بىلدىك. ويتكەنى ءبىزدىڭ جەلتوقسان مىزعىماستاي كورىنگەن «الىپ يمپەريانىڭ» ىرگەتاسىن شايقالتىپ, قابىرعاسىن تىتىرەتتى. 1988-1989 جىلدارداعى الاش ارىستارى ەسىمدەرىنىڭ ەلىمەن قايتا قاۋىشۋىنا دا سول جەلتوقسان وقيعاسىنىڭ ىقپال ەتكەنى ايدان انىق.
بولات 1990 جىلى ۋنيۆەرسيتەت بىتىرگەن سوڭ الماتىداعى قالالىق اتقارۋ كوميتەتى جانىنداعى ءتىل ۇيرەتۋ ورتالىعىندا وقىتۋشى بولادى. كەيىن ۇلتتىق عىلىم اكادەمياسىنىڭ م.اۋەزوۆ اتىنداعى ادەبيەت جانە ونەر ينسيتۋتىندا قىزمەتكە باردى. ودان سوڭ وزبەكستاننىڭ گۇلستان قالاسىنداعى عافۋر عۇلام اتىنداعى مەملەكەتتىك ۋنيۆەرسيتەتىندە وقىتۋشىلىق, ودان كەيىن كافەدرا مەڭگەرۋشىسى, دەكاننىڭ ورىنباسارى قىزمەتتەرىندە بولدى. ءتۇبى ءبىر تۋىس وزبەك ەلىندەگى قاراكوز قانداستارىمىزدى مامان رەتىندە تاربيەلەۋگە ءوز ۇلەسىن قوستى.
بولاتتىڭ عىلىمي-پەداگوگيكالىق ەڭبەگى سالماقتى زەرتتەۋلەرمەن تولىعىپ وتىردى. بەلگىلى عالىم, اكادەميك راحمانقۇل بەردىبايدىڭ جەتەكشىلىگىمەن «شورا باتىر» جىرىنىڭ ۇلتتىق نۇسقالارى (گەنەزيس, تۇتاستانۋ, تاريحيلىق ماسەلەلەرى)» دەگەن تاقىرىپتا كانديداتتىق ديسسەرتاتسيا قورعادى. جىر نۇسقالارىن سالىستىرا وتىرىپ, ونداعى تۇتاستانۋ سيپاتىن, تاريحي نەگىزدەردى تانىتىپ, قۇندى تۇجىرىمدارعا قول جەتكىزگەن بۇل ەڭبەك – قازاق فولكلورتانۋىنداعى سالماقتى دۇنيە. تۇركى دۇنيەسىنىڭ بەلگىلى عالىمدارى بولاتتىڭ بۇل زەرتتەۋىنە ەرەكشە نازار اۋدارىپ, جوعارى باعا بەردى. بولات وسى جىلدارى تۇركىستانداعى ياساۋي اتىنداعى حالىقارالىق قازاق-تۇرىك ۋنيۆەرسيتەتىندە قىزمەتتە بولعاندا وسى ۋنيۆەرسيتەت سەناتىنىڭ جانە ۋنيۆەرسيتەت جانىنداعى فيلولوگيا عىلىمدارىنىڭ كانديداتى عىلىمي دارەجەسىن بەرۋ جونىندەگى ديسسەرتاتسيالىق كەڭەستىڭ عالىم حاتشىسى قىزمەتتەرىن اتقاردى. قازاق ادەبيەتى كافەدراسىنىڭ قۇرمەتتى مەڭگەرۋشىسى بولعان ۇستازى اكادەميك ر.بەردىبايدىڭ قاسىندا اتقارۋشى مەڭگەرۋشى بولدى. اكادەميك ر.بەردىباي باسقارعان حالىق ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ زاڭدى جالعاسى بولعان تۇركىستان قالاسىنداعى اكادەميك دارىستەرىنىڭ وتۋىنە بولاتتىڭ جاردەمى كوپ ءتيدى.
بولاتتىڭ عىلىم جولىنداعى ىزدەنىسى ۇلت رۋحانياتىمەن ساباقتاسىپ, «قوجا احمەت ءياساۋيدىڭ «ديۋاني حيكمەت» شىعارماسى مەن قازاق فولكلورىنىڭ مازمۇندىق-كوركەمدىك ساباقتاستىعى» تاقىرىبىنداعى دوكتورلىق ديسسەرتاتسياسىن ءتامامدادى. وكىنىشكە قاراي, ديسسەرتاتسيا قورعاۋدىڭ بۇرىنعى ءداستۇرلى جۇيەسى توقتاتىلىپ, جاڭا قورعاۋ جۇيەسى تەك PhD اكادەميالىق دارەجەسىن بەرۋمەن شەكتەلگەندىكتەن, قورعاۋعا دايىن زەرتتەۋ ەڭبەگىنىڭ ءارى قاراي جولى بولمادى... عىلىمي-پەداگوگيكالىق جولداعى ىزدەنىسىن باسەڭدەتپەگەن بولات حالىقارالىق گۋمانيتارلىق-تەحنيكالىق ۋنيۆەرسيتەتتىڭ قازاق ادەبيەتى كافەدراسىندا اعا وقىتۋشى بولا ءجۇرىپ, فولكلورتانۋ سالاسىندا بىرقاتار سالماقتى زەرتتەۋلەر جۇرگىزدى. كەيىن «سىرداريا» ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ دوتسەنتى قىزمەتىندە دە جۇيەلى ىزدەنىستەرىن جالعاستىردى.
بولاتتىڭ ەڭبەك جولى سوڭعى ون جىلدان بەرى ەل ورداسى استانادا جالعاسىپ كەلەدى. اتاپ ايتساق, ل.ن.گۋميلەۆ اتىنداعى ەۋرازيا ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتى قازاق ادەبيەتى كافەدراسىنىڭ پروفەسسورى. بەلدى-بەلدى شىعارماشىلىق ۇيىم-كوميسسيالاردىڭ مۇشەسى.
مىنە, بولاتتىڭ بەل-بەلەسى وسىنداي سالماقتى دا ساليقالى مازمۇنمەن ادىپتەلگەن. عالىم-ۇستازدىڭ اقىندىقتان باستاۋ الىپ, عىلىمدىققا ۇلاسقان ەڭبەگى وزىنەن كەيىنگى تولقىنعا ونەگە بولارلىق.
جانات اسكەربەكقىزى,
اقىن, ادەبيەتتانۋشى
