اسقاق ونەر, تىلسىم الەم – تەاتر قويىلىمدارىنا ءجيى بارامىز. ال ساحنا سىرتىنداعى تەاتر ءومىرى كوپ كورەرمەنگە بەيمالىم ەكەنى انىق. ماسەلەن, كەز كەلگەن ساحنالىق قويىلىمنىڭ ءساتتى شىعۋى ارتىستەردىڭ شەبەرلىگىنە عانا ەمەس, كوستيۋمدەردىڭ كوركەمدىگىنە دە بايلانىستى. مىڭ-سان وبرازدىڭ بولمىسى مەن مىنەزىن, تابيعاتىن اشۋ ءۇشىن ءار دەتالى ارنايى پىشىلگەن كوستيۋمدەردىڭ ءرولى باسىم. بەينەلەپ ايتساق, ءتۇرلى-ءتۇستى كوستيۋمدەر – ۇلكەن تەاتر ىشىندەگى وزىنشە ءبىر الەم, وزىنشە ءبىر ونەر.
باس قالامىزدىڭ اريستوكراتتىق مادەني ورنىنا اينالعان «استانا وپەرا» تەاترى قورجىنىندا 22 وپەرا مەن 25 بالەت بولسا, ولارعا ارنالعان 10 621 كوستيۋم بار. ونىڭ بارلىعىن 21 تىگىنشى تىككەن. بۇعان سۋرەتشى, ءپىشۋشى, تەحنولوگ پەن كوستيۋمەرلەردىڭ ەڭبەگىن قوسىڭىز. جالپى, «استانا وپەرا» رەپەرتۋارىنىڭ ءبىر ايشىعى ۇلتتىق سپەكتاكلدەر ەكەنىن بىلەمىز. اۋەزدى مۋزىكا, دارىندى ورىنداۋشىلار, تارتىمدى دەكوراتسيالار مەن ۇلت مادەنيەتىنىڭ ءتۇرلى ناقىشىن كورسەتەتىن كوستيۋمدەر ەرەكشە اتموسفەرا تۋعىزادى. ونەر ۇجىمىنىڭ كوستيۋمدەر بويىنشا ديزاينەرى داريعا تايشىقوۆا «ۇلتتىق وپەرالار مەن بالەتتەردىڭ جابدىقتارىن جاساۋدا ءبىراز دەتالعا ءمان بەرۋ كەرەك» دەيدى.
«ۇلتتىق كيىمدە كوپتەگەن نىشان مەن ماعىنا تۇيىندەلگەن. قازاقشا كوستيۋم ادام تۇرمىسىنىڭ وتكەن شاق پەن قازىرگى ۋاقىتتى بىرىكتىرەتىن تۇتاس دۇنيەتانىمدىق جۇيەسىن قامتيدى. ءداستۇرلى كيىمگە قاراپ ادامنىڭ قانداي رۋدان جانە وڭىردەن ەكەنىن, قانداي دارەجەگە يە ەكەنىن تۇسىنۋگە بولادى. سوندىقتان تاريحي مۇرا مەن ەرەجەلەردى ساقتاۋ جانە تاعى ءبىر ماڭىزدىسى, وسى ءبىلىمدى ىزباسارلارعا بەرۋ ماقساتىندا ماتەريالدىق-مادەني قۇندىلىقتارمەن ۇقىپتى جۇمىس ىستەۋ قاجەت», دەپ اتاپ ءوتتى ديزاينەر.
سپەكتاكلدەرگە ارنالعان ۇلتتىق كوستيۋمدەرمەن جۇرگىزىلەتىن جۇمىس رەجيسسەردىڭ تۇجىرىمداماسىن تالداۋدان باستالادى. ايتالىق, ا.جۇبانوۆ پەن ل.ءحاميديدىڭ «اباي», م.تولەباەۆتىڭ ء«بىرجان – سارا», ە.برۋسيلوۆسكيدىڭ «قىز جىبەك» سىندى وپەرالارىندا تاريحي قاعيدالار قاتاڭ ۇستانعانى بايقالادى. سونداي-اق ستيل قالىپتاستىرۋ ءتاسىلى قولدانىلادى, بۇل مۋزەي جۇمىستارىندا جاسالاتىنداي شامادان تىس رەكونسترۋكتسيالاۋعا كەتىپ قالماۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. رەپەرتۋارداعى باسقا دا سپەكتاكلدەردە, ماسەلەن, ە.راحماديەۆتىڭ «الپامىس», ب.قىدىربەكتىڭ «قالقامان – مامىر» وپەرالارىندا كەيىپكەرلەردىڭ بەينەلەرى سەكىلدى كوستيۋمدەردىڭ تاريحي ناقتىلىعى تالاپ ەتىلمەگەن. مۇنداي سپەكتاكلدەرمەن جۇمىس ءاردايىم بەلسەندى جۇرەدى, ماتانىڭ تەكستۋراسىمەن قىزۋ تاجىريبە جاسالادى.
ديزاينەردىڭ ايتۋىنشا, وپەرالارعا ۇلتتىق كوستيۋمدەر جاساۋدىڭ قىر-سىرى ولاردىڭ كوپ قۇرامدىلىعىن كورسەتۋ مۇمكىندىگىمەن ەرەكشەلەنەدى. ال بالەتكە كيىم جاساۋدا كۇردەلى حورەوگرافيالىق نومىرلەردى ورىنداۋ كەزىندە دەنەدەگى كوستيۋمدەرى ارتىستەردى قيمىلداتپاي تاستاماس ءۇشىن تەحنولوگيالىق جاڭارتۋ, بولشەكتەردى وزگەرتۋ جۇمىستارىن جاساۋ قاجەت بولادى.
«كوستيۋمدەردى تىگۋ تەحنولوگياسى تەاتر قاعيدالارىنا سايكەس كەلەدى, ويتكەنى ساحناعا ارنالعان كيىمدەردى جاساۋ كۇندەلىكتى كيىم وندىرىسىنەن ەداۋىر ەرەكشەلەنەدى. ءاربىر كەيىپكەرگە نەمەسە ارتىستەر توبى ءۇشىن ماتا مەن فۋرنيتۋرانى تاڭداۋ جۇمىستارى بولەك جۇرگىزىلەدى. ۇلتتىق وپەرالىق سپەكتاكلدەر ءۇشىن كوبىنەسە تابيعي ماتالار قولدانىلادى. مۇنداي ماتەريالدار اناعۇرلىم ەكولوگيالىق, كيۋگە جەڭىل, سونىمەن قاتار ساحنادا جارىقپەن جانە دەكوراتسيالارمەن ارەكەتتەسكەندە ءتۇسى مەن ءپىشىنىن ساقتايدى», دەيدى مامان.
تەاتر كوستيۋمدەرىن جاساۋ كەزىندە سۋرەتشىنىڭ ۆيزۋالدى ىسكە اسىرۋدا, ماتەريالدار, فاكتۋرالار مەن تۇستەردى تاڭداۋدا بەلگىلى ءبىر ەركىندىگى بار. ول ءوزىنىڭ بوياۋ تۇستەرى مەن تۇرلەرىن قولدانىپ, ولاردى ساحنانىڭ باسقا دا ەلەمەنتتەرىمەن, پروپورتسيالارمەن ۇيلەسىمدى سايكەستىرۋگە تىرىسادى, وسىلايشا ساحنادا كەيىپكەرلەردى ءتۇر مەن ءتۇس, جارىق ارقىلى جانداندىرادى, ارتىستەردىڭ قيمىل پلاستيكاسىن ماتالاردىڭ سوزىلعىشتىعى نەمەسە قاتتىلىعى ارقىلى كورسەتەدى, ساندىك بولشەكتەردىڭ كومەگىمەن ەرەكشەلىكتەر قوسىپ, كەيىپكەرلەردىڭ مىنەزدەرى مەن بەينەلەردىڭ وزگەشەلىكتەرىن پاش ەتەدى. كوستيۋمدەر بويىنشا سۋرەتشى شىعارماشىلىق جۇمىس جاسايدى: مۋزىكامەن, وپەرالىق جانە بالەتتىك ورىنداۋمەن, دەكوراتسيالارمەن, جارىقپەن انسامبلدە كەيىپكەرلەر اناعۇرلىم كورنەكتى, جاندى, كەلىستى ءارى شىنايى بولا تۇسەدى.
ديزاينەر داريعا تايشىقوۆانىڭ ايتۋىنشا, قازاقشا كوستيۋمدەر مەرۋەرتپەن جانە اسىل تاستارمەن ءجيى بەدەرلەنىپ, كۇمىسپەن, التىنمەن بەزەندىرىلەدى. بۇل ەلەمەنتتەردى بۋتافور تسەحىندا ارنايى ازىرلەيدى. ماسەلەن, ە.راحماديەۆتىڭ «الپامىس» سپەكتاكلى ءۇشىن جالپى العاندا, شامامەن مىڭ مەتالل ەلەمەنت پەن اشەكەي دايىندالعان. ولار جەكە زەرگەرلىك بۇيىم رەتىندە دە قولدانىلدى, سونداي-اق جابدىققا اشەكەي رەتىندە دە تىگىلدى. ۇلتتىق كيىم-كەشەك قولدان توقىلعان كەستە, اپپليكاتسيا, پرينت, بيسەر, تاستارمەن جانە قازاق مادەنيەتىندە تۇماردىڭ ءرولىن اتقاراتىن باسقا دا كوپتەگەن زاتپەن بەزەندىرىلەدى.
«ۇلتتىق كوستيۋمدە ويۋ-ورنەك ايرىقشا ماڭىزعا يە, بۇل – اتا-بابالارىمىزدىڭ ماتەريالدىق-مادەني مۇراسىنىڭ جەكە اۋقىمدى بولىگى. ناقتى تاريحي دەرەكتىلىكتى ساقتاۋ ماقساتى بولماسا دا, بۇل تاقىرىپتى جاقسى ءتۇسىنۋ ماڭىزدى. كيىمدە قانداي, ال كىلەم, ىدىس-اياق پەن باسقا بۇيىمداردا قانداي ويۋ-ورنەكتى قولدانۋعا بولاتىنىن ءتۇسىنۋ قاجەت», دەيدى ديزاينەر.
تەاتر كوستيۋمدەرى – ستسەنوگرافيانىڭ ەڭ ماڭىزدى ەلەمەنتتەرىنىڭ ءبىرى ەكەنى ءسوزسىز. بۇل جۇمىسپەن ۇلكەن شىعارماشىل توپ, قولونەردىڭ قۇپياسى مەن سىرىن بىلەتىن وزات شەبەرلەر اينالىسادى. قازاق حالقىنىڭ ۇلتتىق ناقىشتارىنىڭ ءار ءتۇر-ءتۇسىن, ءار دەتالىن ايشىقتى بەينەلەۋ, ونى ساحناعا, كەيىپكەردىڭ بولمىس-بىتىمىنە لايىقتاپ جاساۋ دا ساحنا سىرتىنداعى تەاتر ينەسىن ۇستاعان شەبەرلەردىڭ تالانت-تالابىنا بايلانىستى بولسا كەرەك.
