قوعام • 22 ناۋرىز, 2024

ەڭ ۇلكەن ماراپات يەسى

200 رەت
كورسەتىلدى
5 مين
وقۋ ءۇشىن

«اۋىلىن كورىپ, ازاماتىن تانى» دەگەن ءتامسىل ەرتەدەن بەرى ەش ءمانىن جويماي كەلەدى. نۇرا اۋدانىنداعى شالعايدا جاتقان تىكەنەكتى اۋلىنىڭ تىرشىلىگىنە قاراپ, ءسىز دە سۇيسىنەسىز. وركەنيەتتەن الىس جاتسا دا, اجارى بولەك اۋىل الدىڭعى جىلى «ۇلگىلى اۋىل» اتانعان ەدى. مۇنىڭ ءبارى – ارينە, رامازان ءابىلدين سەكىلدى ەلگە ەلەڭدەپ, اۋىلعا الاڭداپ تۇراتىن جاناشىر جانداردىڭ قولداۋى.

ەڭ ۇلكەن ماراپات يەسى

اۋىل جاناشىرى رامازان مۇقاتاي ۇلى – اۋىل ءورىسىن اقباس سيىرعا, قامبار اتا ت ۇلىگىنە تولتىرعان. 2001 جىلى اشقان «سارىوزەن» شارۋا قوجالىعى وركەن جايعان. اۋىل ازاماتتارىن جۇمىسپەن قامتىپ وتىر. ءشوپ شاباتىن, مال تولدەيتىن, ەڭبەكتىڭ قىز­عان شاعىندا تاعى دا قوسىمشا جۇمىس بەرەدى. ەڭبەك­اقىسىن ءتىپتى ارتىعىمەن تولەپ, الدارىنا مال دا سالىپ, شوپپەن دە قامتاماسىز ەتەدى.

كىندىك قانى تامعان جەرىنە ماڭدايىنىڭ دا تەرىن ەرتەدەن تامىزىپ, ءسىڭىرىپ كەلەدى. بۇرىنىراقتا كەڭشاردىڭ كەڭسەسىن جەكەشەلەندىرىپ الادى. ەشكىمنىڭ قولىنا ءوتىپ كەتپەسىن, كەيىن ەل كادەسىنە جاراسىن دەپ. ءسويتىپ, اۋىل اكىمدىگىنىڭ بالانسىنا تەگىن بەردى. بۇعان قوسا عيماراتتىڭ ءبىر جاق بولىگىنەن ءوزىنىڭ قاراجاتىنا مادەنيەت ءۇيى مەن جاستارعا كلۋب اشتى. وسىلايشا, بار جيعانىن ءوز قالتاسىنا باسىپ ەمەس, اۋىلى ءۇشىن شاشىپ جۇرەدى.

اۋىل بالالارىنا ارناپ, ويىن الاڭىن دا تارتۋ ەتكەن. اۋىل حالقىنا  جازعى دەمالىس ايماعىن دا سالىپ بەرگەن. رامازان مۇقاتاي ۇلىنىڭ مۇنداي يگى ىستەرى وتە كوپ.

اۋىل مەكتەبىنە دە الاڭداپ, قارايلاسىپ تۇرادى. بىلتىر مەكتەپ جابىلۋدىڭ ءسال-اق الدىندا قالعاندا اۋىلداعى شارۋا قوجالىق باسشىلارىن ۇيىمداستىرىپ, ون وتباسىنى كوشىرىپ اكەلدى. ولارعا فەرمەرلەرمەن بىرلەسىپ, تەگىن ءۇي بەرىپ, كومىرىن, ءشوبىن ءتۇسىردى, الدارىنا مال سالدى. كوشپەن كەلگەن ازاماتتاردى اۋىل ىرگەسىندەگى «شۇباركول» كەن ورنىنا جۇمىسقا تۇرعىزدى. وسىنىڭ ءبارىنىڭ باسىندا جومارت جۇرەكتى ازامات رامازان جۇرەدى. مىنە, ۇيىسقان تىرلىكتىڭ ارقاسىندا مەكتەپ وقۋشىلارى الاڭسىز ءبىلىمىن الىپ ءجۇر. رامازان مۇقاتاي ۇلىنىڭ قولداۋىمەن مەكتەپتە ءتۇرلى اكتسيالار ءوتىپ تۇرادى. مۇنداعى مۇراجايدى اشىپ بەرگەن دە – ءوزى.

اۋىلداعى از قامتىلعان وتباسىلارىنا ازىق-ت ۇلىك سەبەتىن ۇلەستىرىپ وتىرادى. جىلدا ءشوپتى تەگىن تاراتادى. جەر-انانىڭ بەرگەنىن اۋىلداستارىنان ايانىپ قالمايدى. بىلتىر قۇرعاقشىلىق كوپ شارۋاعا قولبايلاۋ بولدى. مالى بارلار قىستان قىسىلدى. سوندا شارۋاشىلىعىنداعى 120 توننا ءشوپتى تەگىن ۇلەستىردى.

زايىبى رايحان نۇركەشقىزى – مەكتەپ ديرەك­تورىنىڭ وقۋ ءىسى جونىندەگى ورىنباسارى. قازاق ءتىلى مەن ادەبيەتى ءپانىنىڭ مۇعالىمى. مەكتەپتە 43 جىل ەڭبەك ءوتىلى بار. جۇبايىنىڭ دا جۇرەگى ىزگىلىككە تولى. قايىرىمدىلىق جاساۋ كەرەك بولسا, ەر-ازاماتىنا جۇگىنەدى. وتاعاسى ەكەۋى ءبىر ۇل, ءبىر قىز تاربيەلەپ وسىرگەن. ۇلدارى ەربولسىن مەملەكەتتىك قىزمەتتە ءبىراز جىل ەڭبەك ەتىپ, كەيىن جەكە كاسىپپەن اينالىسادى. ءۇش نەمەرەسى بار. ال قىزدارى ايدانادان بەس جيەنى بار. «بار باقىتىم – بالالارىم. ەلىڭە جاقسىلىق جاساساڭ, ول ءوزىڭنىڭ الدىڭنان شىقپاسا دا, ۇرپاعىڭنىڭ الدىنان شىعادى», دەيدى كەيىپكەرىمىز.

اۋىلداعى ءار ۇيگە تازا اۋىزسۋ تارتىلعان. كوشە تولىق جارىقتاندىرىلعان. ينتەرنەت جەلىسى دە بار. مۇنىڭ بارىندە رامازان مىرزانىڭ ەڭبەگى ايقىن. بۇگىندە اۋداندىق ءماسليحاتتىڭ دەپۋتاتى. حالىق ءوزى اتتاي قالاپ, ۇسىنعان. ەرتەرەكتە ءتۇرلى قىزمەتكە شاقىرتۋ تۇسسە دە, اۋلىنان الىستاعىسى كەلمەگەن ازامات وسىلايشا ەلىنىڭ قالاۋلىسىنا اينالىپ وتىر.

– اكەم ەرتەرەكتە ۇيگە سويىلعان سوعىمنىڭ ءبىر بولىگىن دوستارىنا تاراتىپ بەرەتىن. سوندا نەگە دەپ سۇراعانىمدا: «بالام, ءبىز ەت جەپ وتىرساق, ول كىسىلەر قۇر نان جەي مە؟ بۇلاي بولمايدى. ءبىر اۋىل­دا وتىرعان سوڭ, ءبولىپ جەۋىمىز كەرەك. سوندا بەرەكەلى بولادى, ەل-جۇرت باتاسىن بەرەدى», دەپ جاۋاپ قايىراتىن. مىنە, سودان بەرى بارىمىزبەن ءبولىسۋ ءومىر سالتىمىزعا اينالدى. اۋىلدان ءوسىپ-ونەدى ەكەنبىز, ال اۋىل باسىنا قيىندىق ورناعاندا تاستاپ كەتسەك, نە بولامىز؟ توپىراعىنىڭ قاستەرىن سەزىنەدى ەكەنبىز, ءبىر تال ەگە الماساق, قايتكەنىمىز؟ جالپى, جالعىز ادامنىڭ قولىنان ەشتەڭە كەلمەيدى. اۋىلداعى فەرمەرلەرگە شەكسىز ريزاشىلىق ءبىلدىرۋ كەرەك. قاي ۋاقىتتا بولسىن ۇسىنىسىمىزدى قولداپ, كومەك قولىن سوزعان, دەمەۋشىلىك كورسەتىپ جۇرەتىن ولارعا كوپتىڭ العىسى جاۋسىن! ءبىزدىڭ ءبىر عانا ويىمىز بار: اۋىل دامىسا, ەل وركەندەيدى, – دەيدى اتىمتاي جومارت رامازان مۇقاتاي ۇلى.

تۇتاس اۋىلدىڭ اجارىن اشىپ وتىرعان رامازان مۇقاتاي ۇلىنىڭ ماراپاتى جوق ەكەن. «ماراپاتتى ساتىپ الۋدان اۋلاقپىن. كوڭىلىمە دە جاعا قويمايدى. مەنىڭ ماراپاتىم ول – اۋىلداعى اعايىننىڭ العىسى», دەيدى ءوزى. راس, تىكەنەكتى اۋىلى رامازان مىرزانى توبەسىنە كوتەرەدى, اسا قادىرلەيدى.

 

قاراعاندى وبلىسى.

نۇرا اۋدانى,

تىكەنەكتى اۋىلى

سوڭعى جاڭالىقتار