تاريحتا ابىلاي حاننىڭ بوزبالا شاعىندا-اق قالماق باتىرىن جەر جاستاندىرعان ەرەن تۇلعاسى, رايىمبەك باتىردىڭ ىرىلىگى مەن جانكەشتى ەرلىگى, قابانباي باتىردىڭ اسقاق تۇلعاسى تۋرالى ءجيى ايتىلادى. وتارشىلىققا العاشقىلاردىڭ ءبىرى بولىپ قارسى شىققان يساتاي مەن ماحامبەت ەرلىگى دە – قازاق بالاسىنىڭ رۋحىن قايراعان حاس ەرلىك, تۇلعالىقتىڭ ابزال ۇلگىسى.
«بەركىنىپ ساداق اسىنباي,
بىرتىندەپ جاۋدى قاشىرماي,
بىلتەلىگە دوپ سالماي,
قورامساققا قول سالماي,
قوزى جاۋرىن وق الماي,
اتقان وعى جوعالماي
...ەرلەردىڭ ءىسى بىتەر مە؟» – دەگەن اقىننىڭ ءبىتىم بولمىسى ءىرى, رۋح الداسپانى جوعارى بولعان دەسەدى. ال ازاتتىق شىراقشىسى يساتاي باتىردىڭ اناسى ۇلىنا جۇكتى شاعىندا جىلانعا جەرىك بولعان ەكەن. تەزەك تەرۋگە شىققاندا ناعيبالا انا دالادا جورعالاعان جىلاندى ۇستاپ, تىرىدەي جۇتقان دەسەدى.
الىپتىق پەن ىرىلىك سىرت پىشىممەن عانا ولشەنبەسە كەرەك. ناعىز قازاق ەرىنىڭ دارالىعى جۇرەگىنىڭ تۇكتىلىگى مەن پاراساتىندا. بىردە داڭقى وزعان ساياساتكەر ۋينستون چەرچيلل عۇلاما عالىم قانىش ساتباەۆقا: «بارلىق قازاقتار ءسىز سياقتى سۇڭعاق بويلى, باتىر تۇلعالى ما؟» دەگەندە, عالىم: «و, جوق, قازاقتاردىڭ ىشىندەگى ەڭ كىشىسى – مەن. حالقىم مەنەن دە بيىك!» دەپ جاۋاپ قاتىپتى. ءيا, حالقىمىز بيىك بولماسا, جاھانداعى توعىزىنشى اۋماقتى يەلەنەر مە ەدىك؟
«بۇل قازاقتا جىگىتتەر بار نار قاسقا,
جارقىلداعان الماس پا.
دەيسىڭ-اۋ, دەيسىڭ سەن ونى,
ايىرىپ كەتسە جول باسقا,
ورنى ءتىپتى تولماس تا».
تولەگەن ايبەرگەنوۆ جىرلاعان سونداي نار قاسقا ەردىڭ ءبىرى – جۇمابەك تاشەنوۆ. جەكە باس مۇراتىنان ۇلتتىق ماقسات پەن ادامدىق تۇرپاتتى ارتىق قويعان قايراتكەر ۇرتىنان وت شاشىراعان قاھارلى وكىمەتكە قارسى تۇردى. سۇيەمدەي جەر ءۇشىن ارپالىسقان بابالار اماناتىنا ادالدىق ەدى بۇل. جىلقىسى مەن حانىمىن سىيعا بەرسە دە, قارا جەرگە كەلگەندە قاسارىسىپ باققان مودە قاعاننان قالعان جورالعى ەدى.
«قازاعىمنىڭ تاريحىندا سۇر بەلەڭ,
تىڭ يگەرۋ دەگەن تۋدى دۇربەلەڭ.
سول جىلداردا ايگى بولدى تاشەنوۆ,
«تىڭ ولكەسىن» رەسەيگە بەرمەگەن.
سىر بەرمەسە كەڭەستىك سۇم سويىلعا,
ءوز باسى ەمەس, ەل تۇردى ونىڭ ويىندا.
بۋرابايدا جەكەباتىر سەكىلدى,
ۇيىقتاپ جاتىر سىرداريا بويىندا», – دەپ جىرلاعان كورنەكتى اقىن كاكىمبەك سالىقوۆ اتپال ەردىڭ ايبارلى بولمىسىن ايشىقتايدى. تاشەنوۆ تۇلعاسى ەستى ۇلاننىڭ جىگەرىن جانىپ, بابالارىنداي مىقتى بولۋعا تاربيەلەيدى.
رەسەي پاتشايىمى ءىى ەكاتەرينا «قازاقتار وزدەرىنىڭ كىم ەكەنىن بىلسە, الەمدى جاۋلاپ الار ەدى» دەپ بەكەر ايتپاعان. سەمەنوۆ-تيان-شانسكيدىڭ: «بۇلاردى وقىتۋدىڭ قاجەتى جوق. سالت-داستۇرلەرى تۇگەل تۇنىپ تۇرعان ءبىلىم!» دەگەنى دە بەكەر ەمەس. حالقىنىڭ وتكەنىنەن ءبىلىم جيناعان قازاق جاستارى تامىرىنىڭ سونشالىقتى تەرەڭ ەكەنىن, ءوزىنىڭ پاراساتتى حالىقتىڭ پەرزەنتى ەكەنىن انىق سەزىنە الماق! ءار قازاق بالاسى ءتۇپ-تامىرىن تانىسا, ۇلتتىق قۇندىلىعىن باعالاسا, كىسىگە ات ۇستىنەن سالەم بەرەر پاڭدىققا, تەكتىلىككە قول جەتكىزەرى اقيقات.
2016 جىلى ەرەجەسىز جەكپە-جەكتەن WBK تۇجىرىمى بويىنشا قىتايدىڭ شانحاي قالاسىندا حالىقارالىق تۋرنير وتكەن-ءدى. جەتپىس كيلو سالماق دارەجەسىندە ونەر كورسەتكەن ەلىمىزدىڭ سايىپقىرانى ايبەك نۇرسەيىت پەن قىتايداعى قانداسىمىز عابيت تۇرعانبەك اقتىق سىنعا جولداما الىپ, شارشى الاڭعا شىقتى. قازاقتىڭ قوس پەرزەنتى جۇدىرىقتارىن تۇيىستىرگەن سوڭ, سەگىز بۇرىشتى الاڭدى اينالىپ, شاراسىز كۇي كەشتى. جۇلقىلاسقان بولادى, بىراق جۇدىرىق جۇمسامايدى. تىرەسكەن بولادى, بىراق ءبىر-ءبىرىن توپەلەپ سوقپايدى. اقىرىندا قوس سپورتشى «بەيادەپ قىلىعىنا» بولا تورەشىلەردەن تومەن باعا الىپ, سايىس توقتايدى. التىن بەلدىك جايىنا قالادى. مىنە, قازاقى نامىس! ۇلتتىق بولمىس! وكپەگە قيسا دا, ولىمگە قيمايتىن قازاق بالاسىنىڭ ءبىر-بىرىنە دەگەن جاناشىرلىعى, مەيىرىمدىلىگى! كەيىن وتانداسىمىز ايبەك نۇرسەيىت ءوز سۇحباتىندا: «ارينە, مەن تۋرنيردەن ەلىمە كوك تۋدى جەلبىرەتىپ, جەڭىسپەن ورالعىم كەلدى. بىراق اقتىق سىندا باۋىرمالدىقتى سپورتتاعى جەڭىستەن, سپورتتىق قاعيداتتان جوعارى قويدىم. باۋىرىمدى ۇرۋ ماعان ەرسى كورىندى» دەسە, قايسار قانداسىمىز عابيت تۇرعانبەك: «جەكپە-جەك بارىسىندا ايبەك باۋىرىمنىڭ كوزىنەن ماعان دەگەن مەيىرىم شۋاعى توگىلىپ تۇردى. باۋىرمالدىعىمىزدىڭ ارقاسىندا ءبىر-بىرىمىزگە سوققى جاساي المادىق» دەپ اعىنان جارىلادى.
ءسىرا, قازاق بولۋ دەگەنىمىز – جاننىڭ كۇيى. دورەكىلىكتەن ادا, مەنمەندىكتەن الىس, بىردە جىلقىداي اساۋ, بىردە قويداي قوڭىر مىنەز تانىتۋ – قازاقىلىقتىڭ تاڭباسى. كەيدە ءارتۇرلى جۇقپا مىنەزدەر كوللەكتسياسىنان شارشاعاندا, اۋىلعا بارىپ, اتا-اجەلەرىمىزدىڭ «اينالايىن» دەگەن ءسوزىن ەستۋدى ساعىناتىنىمىز دا سوندىقتان بولار.
