فوتو: qazaqstan.tv
قازىرگى ۋاقىتتا پارلامەنتتە وتباسىلىق-تۇرمىستىق زورلىق-زومبىلىققا قارسى ءىس-قيمىل تۋرالى زاڭناماعا وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزىلىپ جاتىر. بۇل – قىز-كەلىنشەكتەردى قولداعان قوعامنىڭ ۇيىمشىل جۇمىسى عانا ەمەس, جىلدار بويى زورلىقتىڭ قۇربانى بولعان ايەلدەردىڭ كوز جاسى, ساياسي باتىل شەشىمى.
مەملەكەت باسشىسى بۇل ماسەلەلەردى باقىلاۋىندا ۇستاپ وتىر. بۇل ارينە, قۋانارلىق جايت. الايدا جاقسى يدەيالار مەن باستامالار ساپاسىز, جوسىقسىز جۇزەگە اسىرىلسا, كوزدەگەن مەجەگە جەتپەي قالۋىمىز مۇمكىن. پرەزيدەنت تاپسىرمالارىنىڭ بىرىندە ايەل مەن بالاعا قاتىستى قىلمىستاردىڭ ەرەكشەلىكتەرىن ەسكەرە وتىرىپ, مۇنداي ىستەردى تەك ايەل تەرگەۋشىلەر جۇرگىزۋ كەرەك ەكەنىن ايتقان ەدى. وسىعان وراي ايتارىم: بىرىنشىدەن, ءىىم-دە اۋىر جانە اسا اۋىر قىلمىستىق قۇقىق بۇزۋشىلىقتاردى تەرگەيتىن ايەل تەرگەۋشىلەر سانى از. ەكىنشىدەن, بۇل باعىتتاعى مامانداردىڭ باسىم كوپشىلىگىندە (تەك ايەلدەر ەمەس) ايەلدەردىڭ, بالالاردىڭ جانە مۇگەدەكتەردىڭ جىنىستىق قول سۇعىلماۋشىلىعىنا قارسى قىلمىستاردى تەرگەۋ تاجىريبەسى جەتكىلىكسىز. دەمەك ارنايى ادىستەمە ازىرلەپ, پراكتيكتەردىڭ قاتىسۋىمەن تەرگەۋشىلەردى دايىنداۋ قاجەت.
بۇگىندە ايەلدەر ىستەرى جانە وتباسىلىق-دەموگرافيالىق ساياسات جونىندەگى ۇلتتىق كوميسسيانىڭ قولداۋىمەن زاڭگەرلەر توبى دايىنداعان 40-تان استام قىلمىستىق جانە باسقا دا ساناتتاعى ءىستى قاراستىرىپ جاتىرمىز. ونىڭ ىشىندە تۋعان اكەلەرىنىڭ قىزىنا كورسەتكەن جىنىستىق زورلىق-زومبىلىعى بويىنشا 12 قىلمىستىق ءىس بار. وسى ىستەردى جۇرگىزۋ بارىسىندا زورلىق-زومبىلىق قۇرباندارىنىڭ كوبى ءوز قۇقىقتارى مەن مەملەكەت بەرە الاتىن مۇمكىندىكتەردى بىلمەيتىنىن اڭعاردىق. سوندىقتان قالالاردا عانا ەمەس, شالعاي ەلدى مەكەندەردە دە قۇقىقتىق ساۋاتتى ارتتىراتىن ايەل مەن بالا قۇقىعىن قورعاۋ ينستيتۋتىن قۇرۋدى ۇسىنامىن.
ەلىمىزدە زورلىق-زومبىلىق قۇرباندارىنا, اسىرەسە بالالارعا قۇقىقتىق جانە پسيحولوگيالىق كومەك كورسەتكەن «One-Stop-Service» جوباسى 9 اي بويى توقتاۋسىز جۇمىس ىستەپ كەلەدى. سونداي-اق بالالاردىڭ ءوز-وزىنە قول جۇمساۋ فاكتىلەرىنىڭ تەرگەۋىنە نازار سالساق. قىلمىستىق ىستەر ء«وزىن-ءوزى ولتىرۋگە يتەرمەلەۋ» بابى بويىنشا تىركەلىپ, كەيىن ناقتى سەبەپتەرى انىقتالماعاندىقتان جابىلىپ قالادى. شىن مانىندە, ءسۋيتسيدتىڭ سەبەپتەرىن, ياعني جابىرلەنۋشىگە قاتىستى قانداي دا ءبىر ادامنىڭ زاڭسىز ارەكەتتەرىنىڭ سەبەپتەرىن انىقتاي الماۋ قىلمىستىڭ اشىلماعانىن بىلدىرەدى.
ەڭ الدىمەن قىلمىستىق كودەكستىڭ 105-بابىمەن تىركەلگەن بارلىق قىلمىستىق ءىستى زەردەلەۋ («سۋيتسيدكە دەيىن جەتكىزۋ») قاجەت. سۋيتسيد كوپ جاعدايدا زورلىق-زومبىلىق نەمەسە باسقا قىلمىستىڭ سالدارىنان بولادى.
بۇعان قوسا بالالارعا قاتىستى زورلىق-زومبىلىق تۋرالى كوپتەگەن رەزونانستىق ىستە باق وكىلدەرى بىزدەن بۇرىن قيمىلدايتىنى بەلگىلى. ال اقپاراتتاردىڭ دەنى كوپ جاعدايدا جابىرلەنۋشىلەردىڭ پسيحولوگيالىق كۇيزەلۋىنە الىپ كەلەدى. ءتىپتى كەيبىرەۋلەرى «ار-نامىستى» العا تارتىپ, ءوز-وزىنە قول جۇمساۋعا دەيىن جەتەدى. وسىعان بايلانىستى زورلىق-زومبىلىقتى ناسيحاتتايتىن باعدارلامالارعا تىيىم سالۋدى ۇسىنامىن. كەرىسىنشە, حالىقتىڭ پايداسىنا قابىلداناتىن زاڭداردى ناسيحاتتاۋ, كورەرمەندەردىڭ قۇقىقتىق ساۋاتىن ارتتىرۋ اياسىنداعى اقپاراتتاردى كوبەيتۋ قوعامعا وڭ اسەرىن تيگىزەر ەدى.
كەيىنگى جىلدارى ەسىرتكى ساۋداسىندا جاستار كوبەيىپ كەتتى. كوپ جاعدايدا قىلمىستىق جاۋاپكەرشىلىككە نەگىزگى تاپسىرىس الۋشى, ياعني ناقتى ساتۋشىلار ەمەس, دەلدالدار تارتىلاتىنىن ەسكەرۋ قاجەت. باس جەتكىزۋشىسى تابىلماي, 17-20 جاس ارالىعىنداعى بوزداقتار 1 گرامم ءۇشىن ۇزاق مەرزىمگە باس بوستاندىعىنان ايىرىلىپ جاتىر. قىلمىستىق-پروتسەستىك كودەكسكە سايكەس, سالماعى كوپ ەسىرتكى زاتتارى تۇرىندەگى دالەلدەمەلەر سوتقا جەتپەي, جويىلادى. زاڭنامانىڭ وسى تۇسىنا وزگەرىستەر ەنگىزۋ قاجەت.
ءبىز كوپ ۋاقىتتان بەرى دابىل قاعىپ كەلە جاتقان تاعى ءبىر ماسەلە – ازاپتاۋ. بۇل ماسەلەنى قىلمىستىق-اتقارۋ جۇيەسى تۇزەتپەيدى, تۇبەگەيلى تۇرمە رەفورماسى قاجەت. سونىمەن قاتار جازادان شارتتى تۇردە مەرزىمىنەن بۇرىن بوساتىلعان كەزدە جازانىڭ وتەلمەگەن بولىگىن نەعۇرلىم جەڭىل تۇرگە اۋىستىرۋ, جازانى كەيىنگە قالدىرۋ بويىنشا كامەلەتكە تولماعان بالالارى بار ايەلدەرگە سۋديالاردىڭ ۇيعارىمى قولدانىلادى. ياعني سوت ءوز قالاۋى بويىنشا ارەكەت ەتەدى. بۇل سىبايلاس جەمقورلىق پەن كەمسىتۋشىلىككە اكەلەدى. قىلمىستىق-اتقارۋ كودەكسى حالىقارالىق نورمالار مەن وتاندىق تاجىريبەنى ەسكەرە وتىرىپ, وزگەرتىلۋگە ءتيىس.
وتباسىلىق زورلىق, گەندەرلىك تەڭدىك توڭىرەگىندە شەشىلمەگەن ءتۇيىن كوپ. دەسەك تە پرەزيدەنتتىڭ باتىل باستامالاردى ۇنەمى قولداپ, مەملەكەتتىك ورگاندارعا ماڭىزدى تاپسىرمالاردى ۋاقتىلى بەرىپ وتىرعانى قۋانتادى. تەك ءاربىر تاپسىرما ساپالى ءارى ۋاقتىلى ورىندالۋ كەرەك. ايتپەسە, ناقتى ناتيجەگە قول جەتكىزۋ مۇمكىن ەمەس.
ايمان وماروۆا,
ۇلتتىق قۇرىلتاي مۇشەسى
