ينفوگرافيكانى جاساعان – زاۋرەش سماعۇل, «EQ»
كوڭىل تۇپكىرىندەگى قۋانىشىمىزدى سەرپىلتكەن تاعى ءبىر جاي – مەملەكەت باسشىسىنىڭ ۇلتتىق قۇرىلتايدىڭ ءتورتىنشى وتىرىسىن كەلەر جىلى كوكشەتاۋدا وتكىزۋ تۋرالى ۇسىنىسى. قازىر قالىڭ كوكشەتاۋ ەلى قۋانىش ۇستىندە. «ارقادا جەر جەتپەيدى بۋرابايعا, ەرتەدە قونىس بولعان ابىلايعا» دەپ اقىن ماعجاننىڭ, «ارقانىڭ كەربەز سۇلۋ كوكشەتاۋى» دەپ اقىن ساكەننىڭ سىر ساندىق كوڭىلدەرىنەن جىر بولىپ توگىلگەن كەربەز كوكشەنىڭ ۇلتتىق قۇرىلتاي وتكىزۋگە تەرەڭ تاريحى دا, كەرىم سۇلۋ تابيعاتى دا جاراپ تۇر.
ءبىز ەجەلدەن باسىمىزدىڭ اماندىعى مەن اسىمىزدىڭ ادالدىعىن تىلەگەن حالىقپىز. پرەزيدەنتتىڭ «ادال ادام – ادال ەڭبەك – ادال تابىس» تاقىرىبىندا كەڭىنەن تولعاپ ءسوز سويلەۋى حالقىمىز ءۇشىن باستى قۇندىلىقتاردىڭ ءبىرى – ادالدىقتىڭ بارىنەن بيىك تۇرار قاسيەتتى ۇعىم مەن ۇستانىم ەكەنىن تاني تۇستىك. ادالدىق پەن ادىلدىك – ەگىز ۇعىم. كەز كەلگەن قوعامدا الميساقتان بارشا ادامزات بالاسىنىڭ ىزدەپ كەلە جاتقانى وسى ادالدىق پەن ادىلدىك بولسا كەرەك. قازىرگى قوعام وسى قوس ۇعىمدى ۇلتتىق يدەولوگيا مەن ۇلتتىق قۇندىلىقتاردىڭ ءبىرى رەتىندە العا تارتىپ وتىر.
قۇرىلتايدا قاسىم-جومارت توقاەۆ: «وتكەنىمەن عانا ءومىر سۇرەتىن جۇرت وركەنيەتتى ەل بولا المايدى. ۇلت ساپاسىن جاقسارتامىز دەسەك, ءبىر ەل بولىپ جاڭا قۇندىلىقتار جۇيەسىن قالىپتاستىرۋىمىز قاجەت», دەي كەلە ۇلتتىڭ جاڭا كەلبەتىن ايقىندايتىن نەگىزگى التى قۇندىلىققا توقتالۋى ۇلتىمىز بەن مەملەكەتىمىزدىڭ بۇگىنى مەن بولاشاعىن تەرەڭىنەن ويلاعاندىق دەر ەدىم. مەملەكەت باسشىسى ۇسىنىپ وتىرعان التى قۇندىلىق – تاۋەلسىزدىك جانە وتانشىلدىق, بىرلىك جانە ىنتىماق, ادىلدىك جانە جاۋاپكەرشىلىك, زاڭ جانە ءتارتىپ, ەڭبەكقورلىق جانە كاسىبي بىلىكتىلىك, جاسامپازدىق جانە جاڭاشىلدىق. بۇل قاعيدالار دامۋى اسا كۇردەلەنە تۇسەر وسى جانە الداعى عاسىرلاردا حالقىمىزدىڭ تاۋەلسىزدىك جۇگىن ۇرپاقتان-ۇرپاققا ۇلى ميراس رەتىندە تابىستاپ وتىرۋ ءۇشىن تاريحي ماڭىزى زور ەكەنىن ۇعىنعانىمىز ابزال.
تاۋەلسىزدىك جانە وتانشىلدىق ۇعىمى ارقايسىسىمىزدىڭ سانامىزدا بەرىك ورنىعۋى كەرەك. وتكەن وتىز جىلدا جىبەرگەن قاتەلىكتەرگە تاعى جول بەرمەس ءۇشىن قولعا العان ساياسي-الەۋمەتتىك رەفورمالاردى تابىستى جۇزەگە اسىرۋعا ءتيىسپىز. بۇل ورايدا پرەزيدەنتتىڭ تىكەلەي باستاماسىمەن 2022 جىلدىڭ 5 ماۋسىمىندا كونستيتۋتسياعا تۇزەتۋلەر ەنگىزۋ جونىندەگى رەفەرەندۋمنىڭ وتكىزىلگەنىن تاۋەلسىزدىك جانە وتانشىلدىق ۇعىمىن بارىنەن جوعارى قويا وتىرىپ, قاسيەتتى ۇعىمدار ەسەبىندە تانىتا ءتۇسۋ ءۇشىن جاسالعان قادام دەۋگە بولادى. تاۋەلسىزدىك جانە وتانشىلدىق – ءبىر-بىرىنەن اجىراتۋعا بولمايتىن ەگىز ۇعىم. ويتكەنى تاۋەلسىزدىك دەگەنىمىز – وتان, وتان دەگەنىمىز – تاۋەلسىزدىك!
«تاعى ءبىر ىرگەلى قۇندىلىق – بىرلىك جانە ىنتىماق», دەدى پرەزيدەنت. حالقىمىز بىرلىك پەن ىنتىماق جونىندە تەرەڭ ويلى ءارى عيبراتى مول ۇلاعاتتى سوزدەردى ەجەلدەن ايتىپ كەلە جاتىر. بىرلىك پەن ىنتىماق قۇندىلىعىنىڭ ماڭىزى ارتا تۇسپەسە, ەشقاشان كەمىپ كورگەن ەمەس. ءالى دە سولاي!
قازىر قازاق ەلىنىڭ بىرلىگى مەن ىنتىماعىن ىرىتكىسى كەلىپ وتىرعان باقاي ەسەپتى كۇشتەر ءوز ىشىمىزدە دە, سىرتتا دا جوق ەمەس, بار. «اركىم ەل تاعدىرىنا ءوز تاعدىرىنداي قاراۋعا ءتيىس» دەگەن مەملەكەت باسشىسى ويىنىڭ تۇبىندە قازاقتىڭ «ەلىڭ تىنىش بولسا, ءوزىڭ دە تىنىش بولارسىڭ» دەگەن ەجەلگى ۇعىمى جاتىر. وسى تۇرعىدان ويلار بولساق, ەلدىڭ بىرلىگى مەن ىنتىماعىنىڭ شىرقىن بۇزۋدى, ءوزىڭنىڭ, ءوز ءۇيىڭ مەن شاڭىراعىڭنىڭ شىرقىن بۇزۋمەن پارا-پار كەسىرلىك دەپ ءبىلۋ كەرەك.
زاڭ جانە ءتارتىپ دەگەن تاعى ءبىر قۇندىلىقتى العا تارتا وتىرىپ مەملەكەت باسشىسى: «زاڭ الدىندا – ءبارى بىردەي. بۇل – بارشاعا ورتاق مىزعىماس قاعيدا. مەملەكەت جۇگەنسىزدىككە, تارتىپسىزدىككە جانە بەيبەرەكەتتىككە ەشقاشان جول بەرمەيدى. مۇنى ءاربىر ازامات جەتە تۇسىنۋگە ءتيىس», دەدى. ءبىز بۇل قاعيداتتى بەرىك ۇستانامىز. ەل ىشىندەگى تارتىپكە ارقايسىسىمىز جاۋاپتىمىز. زاڭ مەن ءتارتىپتىڭ ءتۇپ توركىنى «وتباسىڭدا بەرەكە بولۋىن ويلا, جۇمىس ورنىڭدى, ءۇي-جايىڭدى, اۋلاڭدى رەتكە كەلتىر, قوعامدىق ورىندا ادەپ ساقتا» دەگەن قاعيدالارمەن ۇشتاستىرۋى تەگىن بولماسا كەرەك. ويتكەنى وتباسىلىق ومىردەن باستاپ, ءومىردىڭ بارلىق سالاسىنىڭ ءوز زاڭدىلىقتارى مەن قالىپتاسقان ءتارتىبى بار. ال زاڭ مەن ءتارتىپتىڭ تەرەڭ تامىرى تاربيەدە جاتقانى دا ايقىن. سوندىقتان دا قازىرگى ۋاقىتتا وتباسىنداعى تاربيە جايى اسا ماڭىزدى بولىپ قالا بەرمەكشى.
ەڭبەكقورلىق جانە كاسىبي بىلىكتىلىك ماڭىزدى قۇندىلىقتىڭ ءبىرى رەتىندە ەشقاشان ءوزىنىڭ ءمانىن جويماق ەمەس. پرەزيدەنت ۇلىتاۋدا وتكەن ۇلتتىق قۇرىلتايدىڭ ءبىرىنشى وتىرىسىندا دا ەڭبەكقورلىقتى ۇلت سيپاتىن ايقىندايتىن اسىل قاسيەتكە اينالدىرۋ جونىندە ويىن ايتقان ەدى. وسى جولى دا ەڭبەكقورلىق پەن كاسىبي بىلىكتىلىكتى العا تارتۋى بۇل ماسەلەنىڭ وتە وزەكتى ەكەنىن ۇعىندىرا تۇسكەندەي.
مەملەكەت باسشىسى جاستارىمىزدىڭ ەلىمىزدىڭ كەز كەلگەن وڭىرىنە كەلىپ ەڭبەك ەتۋ مەن شەت مەملەكەتتەرگە بارىپ جۇمىس ىستەۋدىڭ دە ەش اعاتتىعى جوعىن العا تارتتى. بۇل ورايدا پرەزيدەنت: ء«وز كاسىبىن وتە جاقسى بىلەتىن, وعان ابدەن بەرىلگەن, ەڭبەكقور ادام عانا تابىسقا جەتەدى. بۇگىندە سولتۇستىك ايماقتاردا جۇمىس كۇشى جەتىسپەيدى. ول جاقتا تەگىن ءبىلىم الۋعا, جاقسى جۇمىس ىستەۋگە بارلىق مۇمكىندىك بار. مەملەكەت بەرىپ وتىرعان وسى مۇمكىندىكتى دۇرىس پايدالانۋ قاجەت. ءبىز مىڭداعان شاقىرىم جەردە كوشىپ-قونىپ جۇرگەن كوشپەندىلەردىڭ ۇرپاعى ەكەنىمىزدى ۇمىتپايىق. قازىرگى جاستار زاماناۋي كوشپەندىلىكتىڭ جاقسى جاقتارىن يگەرە ءبىلۋى كەرەك. كوشى-قون – دۇنيە جۇزىنە ورتاق قالىپتى قۇبىلىس», دەي كەلىپ, «شەتەلدە جۇرگەن ادامدار جاڭا داعدىلاردى يگەرەدى, جاڭا كاسىپتەردى مەڭگەرەدى», دەپ جاس بۋىننىڭ شەتەل اسىپ, تابىس تابۋعا نامىستانباۋعا شاقىرادى.
كەلەسى قۇندىلىق – جاسامپازدىق جانە جاڭاشىلدىق. بۇل – وتە جىلدام ءارى قارقىندى دامىپ جاتقان قازىرگى الەمدە ۇلتتىڭ باسەكەگە قابىلەتتى بولۋىنىڭ باستى شارتتارى. بۇل جونىندە مەملەكەت باسشىسى «وزىق دامىعان مەملەكەت قۇرۋ ءۇشىن ءبىزدىڭ ازاماتتارىمىز جاڭاشا ويلاي بىلۋگە جانە جاسامپازدىققا ۇمتىلۋى كەرەك» دەگەن سوزىمەن-اق جاسامپازدىق پەن جاڭاشىلدىق قۇندىلىعىنىڭ نە ءۇشىن قاجەت ەكەنىن جانە ونىڭ ءمانى مەن ماڭىزىن ايقىن ءارى ءدال انىقتاپ بەردى.
«الدىمىزدا ءۇش ايرىق جول تۇر: قۇلدىراۋ, توقىراۋ نەمەسە ورلەۋ. ءبىز ءاردايىم ورلەۋدى تاڭدايمىز». قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ وسى ءبىراۋىز ءسوزى بۇگىنىمىز بەن بولاشاعىمىزدىڭ نەگىزگى بەينەسىن «ادىلەتتى قازاقستان – ادال ازامات – وزىق ويلى ۇلت» دەگەن ءبىر-بىرىنەن باستاۋ الاتىن ءارى ءوزارا تىعىز بايلانىستى ۇشتاعان ۇعىمعا توعىستىرىپ وتىر. قۇرىلتايدا ايتىلعان ويلار مەن پىكىرلەر, قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ «قۇقىقتىق جۇيەسى بار ادىلەتتى مەملەكەت قۇرامىز» دەگەن ءسوزى ەل ەڭسەسىن كوتەرىپ, بولاشاققا دەگەن سەنىمدى نىعايتا ءتۇستى. اقيقاتىندا, ءبىز پرەزيدەنت ايتىپ جۇرگەن «جاسامپاز حالىق بولۋىمىز قاجەت».
جابال ەرعاليەۆ,
قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن قايراتكەرى
كوكشەتاۋ
