تاعدىرلى جاندارعا تايانىش بولار ينكليۋزيۆتى ورتا قۇرۋ بيلىك پەن ازاماتتىق قوعامنىڭ بىرلەسكەن كۇش-جىگەرىن تالاپ ەتەدى. ميلليوندار توعىسقان مەگاپوليستى تەڭ مۇمكىندىكتەر قالاسىنا اينالدىرۋ باعىتىندا كەشەندى جوبالار قولعا الىنعان. مۇگەدەكتىگى بار ادامداردىڭ مۇڭ-مۇقتاجىن ەسكەرىپ, ولارعا قولداۋ كورسەتۋمەن اينالىساتىن ەكى بىردەي كەڭەسشى ورگاننىڭ قىزمەتى قايتا قۇرىلدى ءارى ينكليۋزيۆتى ورتانى دامىتۋ جونىندەگى كەڭەس ءوز جۇمىسىن باستادى. كۇنى كەشە ۇيىمنىڭ العاشقى وتىرىسى ءوتىپ, سالاداعى قوردالانعان ماسەلەلەر تالقىلاندى.
الماتى قالاسىنىڭ اكىمى ەربولات دوساەۆ توراعالىق ەتەتىن كەڭەستىڭ جۇمىسىن جەتىلدىرۋ ءىسى – اكىم ورىنباسارى اسەم ءنۇسىپوۆا مەن اكىمنىڭ شتاتتان تىس كەڭەسشىسى قاسيەت وماروۆاعا جۇكتەلگەن. سونداي-اق كەڭەس قۇرامىنا مۇمكىندىگى شەكتەۋلى جانداردىڭ قۇقىقتارىن قورعاۋ سالاسىنداعى بەلگىلى قوعام قايراتكەرلەرى بوگدان دجەپكا, تاتيانا باكلاجانسكايا, مايرا سۇلەەۆا, ءاسيا احتانوۆا, راۋانا ساعاديەۆالار ەنىپ وتىر.
ق.وماروۆا ينكليۋزيا حالىقتىڭ از قوزعالاتىن توبى ءۇشىن قالالىق ورتانىڭ فيزيكالىق قولجەتىمدىلىگىن قامتاماسىز ەتىپ, ازاماتتاردىڭ قالا ومىرىنە بەلسەندى ارالاسۋى ءۇشىن تەڭ مۇمكىندىكتەر جاساۋعا باعىتتالعان شارالاردىڭ كەڭ اۋقىمىن قامتيتىنىن ايتادى. سونداي-اق ول تۇرعىنداردىڭ ءومىر ءسۇرۋ ساپاسىن ارتتىرۋعا باعىتتالعان «الماتى قالاسىن دامىتۋدىڭ 2025 جىلعا دەيىنگى باعدارلاماسى مەن 2030 جىلعا دەيىنگى ورتامەرزىمدى پەرسپەكتيۆالاردى» ىسكە اسىرۋدا ينكليۋزيا شەشۋشى ءرول اتقارۋعا ءتيىس ەكەنىن اتاپ ءوتتى.
«ماعان جاڭارتىلعان كەڭەستىڭ سىندارلى ءتاسىلى قاتتى ۇنادى. ول نەگىزىنەن قوعامدىق ۇيىمداردىڭ وكىلدەرىنەن ءارى ءوزىن-ءوزى ينكليۋزيالاۋ پروبلەمالارى تۋرالى بىلمەيتىن ادامداردان تۇرادى. ينكليۋزيۆتىلىك الەۋمەتتىك قورعاۋ جونىندەگى ورگاننىڭ جۇمىسىن عانا ەمەس, سونىمەن قاتار باسقا دا مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ جۇمىسىن دا قامتيتىنى, ياعني قالانىڭ دامۋى ءۇشىن قاجەتتى بارلىق باعىتتى اينالىپ وتپەيتىنى ماڭىزدى. ويتكەنى ادامدار بار جەردە ينكليۋزيا ماسەلەسىنىڭ بولۋى زاڭدى», دەيدى ق.وماروۆا.
جوبا اياسىندا الماتىدا ەرەكشە ءبىلىم بەرۋ قاجەتتىلىگى بار بالالارعا كومەك كورسەتۋ ءۇشىن 8 ەرتە ارالاسۋ قىزمەتى پايدا بولماق.
«ەرتە جاستاعى بالالار مەن ولاردىڭ وتباسىلارىنا كومەك كورسەتۋ جانە قولداۋ ماقساتىندا قالانىڭ 8 اۋدانىنداعى مەكتەپكە دەيىنگى ۇيىمدار بازاسىندا ەرتە ارالاسۋ قىزمەتتەرىن اشۋ جوسپارلانىپ وتىر. بۇل قىزمەتتىڭ قۇرامىنا 56 مامان كىرەدى. ولار – ترانسديستسيپلينارلىق مامان, دامۋ پەدياترى, پسيحولوگ, ارنايى پەداگوگ, سەنسورلىق ينتەگراتسيا جونىندەگى مامان, لوگوپەد, كاسىبي تەراپەۆت», دەيدى قالا اكىمىنىڭ ورىنباسارى اسەم ءنۇسىپوۆا.
كەدەرگىسىز قالا قاعيداتىن ەنگىزۋ ءھام الماتىنىڭ ساپالى ينفراقۇرىلىمىن دامىتۋعا ايرىقشا ماڭىز بەرىلىپ وتىر. قالا باسشىسى ورتالىقسىزداندىرۋدى ەسكەرە وتىرىپ, وسى باعىتتاعى وڭ وزگەرىستەردى اتاپ ءوتتى. بۇل تۇرعىدا اۋدان اكىمدەرى ينكليۋزيۆتى ورتا قۇرۋ ۇدەرىسىنە بەلسەندى كىرىسۋگە ءتيىس.
ء«بىز ودان ءارى ورتالىقتاندىرۋدى جالعاستىرامىز. وتكەن جىلى اۋدان اكىمدەرىنە بەرىلگەن وكىلەتتىكتەر قازىردىڭ وزىندە ناتيجە كورسەتتى. ءبىز ءوز الدىمىزعا ماڭىزدى ماقسات قويا وتىرىپ, 2030 جىلعا دەيىن قالا تۇرعىندارىنا قولجەتىمدىلىك قاجەت بولاتىن بارلىق قالالىق ينفراقۇرىلىم نىساندارىنىڭ ودان ءارى بەيىمدەلۋىن پاسپورتتاۋدى قامتاماسىز ەتۋىمىز قاجەت», دەيدى ە.دوساەۆ.
اتاپ وتەر جايت, قالالىق ينفراقۇرىلىم نىساندارىن پاسپورتتاۋ العاش رەت الماتىدا جۇرگىزىلىپ جاتىر. 2023 جىلى 7,5 مىڭ نىسان قامتىلعان. الەۋمەتتىك ينفراقۇرىلىمدى بەيىمدەۋدى, اتاپ ايتقاندا, ەمحانالاردا, اۋرۋحانالاردا, حقو-لاردا پاندۋستار, قوسالقى تۇتقالار, تاكتيلدى پليتالار ورناتۋدى 2025 جىلدىڭ سوڭىنا دەيىن جۇرگىزۋ جوسپارلانعان. كەلەر جىلدىڭ سوڭىنا قاراي الماتىدا الەۋمەتتىك نىسانداردىڭ 30%-ى, 2030 جىلى قالالىق نىسانداردىڭ 75%-ى مۇمكىندىگى شەكتەۋلى جاندارعا تولىق بەيىمدەلۋگە ءتيىس.
ماسەلەن, بيىل قالادا «ينۆاتاكسي» قىزمەتىن پايدالانۋشىلار سانى 200 ادامعا ارتقان. ال جالپى ونى قولدانۋشىلار سانى 2 مىڭنان اسىپ جىعىلادى. ولاردىڭ 800-ءى – ەرەكشە قاجەتتىلىكتەرى بار بالالار. ايتالىق, ينۆاتاكسي قىزمەتىن ۇسىنۋ بويىنشا قاناتقاقتى جوبا قولعا الىنعالى بەرى اۆتوموبيلدەر سانى 64-تەن 100-گە دەيىن ۇلعايعان. اكىمدىك ەڭبەك جانە الەۋمەتتىك قورعاۋ مينيسترلىگىنە اگرەگاتورلار بولىگىندە ينۆاتاكسي قىزمەتتەرىن ۇسىنۋ قاعيدالارىنا وزگەرىستەر ەنگىزۋ تۋرالى حات جولداعان. وعان سەبەپ تاكسي اگرەگاتورلارىنىڭ الەۋمەتتىك قىزمەتتەر پورتالى ارقىلى جىبەرىلگەن قىزمەتتەردى ۇسىنۋى مۇمكىن ەمەس, وسىعان بايلانىستى قولدانىستاعى الەۋمەتتىك تاپسىرىستار ارقىلى قىزمەتتەردى ۇسىنۋدى قوسىمشا پىسىقتاۋعا تۋرا كەلەدى.
جاۋاپتىلار قالادا جىل سوڭىنا دەيىن ەرەكشە قاجەتتىلىگى بار 2 مىڭ ازاماتتى جۇمىسپەن قامتيمىز دەپ وتىر. ازاماتتار بىلىكتىلىگىن ارتتىرىپ, ەڭبەك ۇتقىرلىعى ورتالىعى ارقىلى وقۋدان وتۋگە مۇمكىندىك الادى. سونداي-اق ولارعا «Ten Qogam» ورتالىقتارى ارقىلى كاسىپتىك تەراپيا مەن كاسىبي داعدىلاردى دامىتۋ بويىنشا قىزمەتتەر قولجەتىمدى.
«2023 جىلى ەڭبەك ۇتقىرلىعى ورتالىعىنا ەرەكشە قاجەتتىلىگى بار 2 860 ازامات جۇگىنىپ, 1 965 ادام جۇمىسپەن قامتىلدى. بۇل رەتتە 244 ادام تۇراقتى جۇمىس ورىندارىنا, 502 ادام الەۋمەتتىك جۇمىس ورىندارىنا, 661 ادام «باستاۋ بيزنەس» باعدارلاماسى بويىنشا وقۋعا جىبەرىلدى», دەپ اتاپ ءوتتى ءا.ءنۇسىپوۆا.
ونىڭ ايتۋىنشا, بيىل جىل باسىنان بەرى ەڭبەك ۇتقىرلىعى ورتالىعىنا ەرەكشە قاجەتتىلىگى بار 993 ازامات جۇگىنگەن. 533 ادام جۇمىسپەن قامتۋ شارالارىمەن قامتىلسا, ال 2024 جىلدىڭ سوڭىنا دەيىن جۇمىسپەن قامتۋ شارالارىمەن كەمىندە 2,2 مىڭ ادامدى قامتۋ جوسپاردا بار.
ء«بىزدىڭ باستى مىندەتىمىز – ازاماتتاردىڭ ءوزىن-ءوزى تانۋى, ەڭبەگى ءۇشىن ماتەريالدىق سىياقى الۋى ءۇشىن ىنتالاندىرۋلار جاساۋ ءارى ولاردىڭ ءومىر ءسۇرۋ ساپاسىن ارتتىرۋ. بۇل جالاقىنىڭ كەمىندە 70%-ى سۋبسيديالاۋ ارقىلى, سونداي-اق جۇمىس بەرۋشىلەردىڭ ارنايى جۇمىس ورىندارىن جابدىقتاۋعا ارنالعان جابدىقتاردى ساتىپ الۋعا جانە ورناتۋعا جۇمساعان شىعىندارىن وتەۋ ارقىلى جۇزەگە اسىرىلادى», دەپ اتاپ ءوتتى ءا.ءنۇسىپوۆا.
الماتى
