وكىنىشكە قاراي, تاۋەلسىزدىك جىلدارىندا ءبىز وتاندىق عىلىمدى ۇيىمداستىرۋدىڭ زاماناۋي جۇيەسىن قۇرا المادىق. وسى ۋاقىتقا دەيىن مەملەكەتتىك ورگاندار جۇمىسىنىڭ نەگىزگى قاعيداتى جىلدام جەڭىستەرگە جانە جوعارى جاققا تابىستى ەسەپ بەرۋ ءۇشىن تەز ناتيجەلەرگە قول جەتكىزۋ بولدى. مەملەكەتتىڭ باستى باسىمدىقتارىنان تىسقارى قالعان وتاندىق عىلىم مۇنداي جاعدايدا, ارينە, ءتيىستى تۇردە دامي المادى.
قوعامدا «قازىرگى زاماننىڭ ساتباەۆتارى, مارعۇلاندارى, ەسەنوۆتەرى قايدا؟» دەگەن ساۋال تۋىنداپ وتىر. ەگەر قاجەتتى تەحنولوگيالاردى شەتەلدەن ساتىپ الامىز دەپ, جىلدار بويى ءوز عالىمدارىمىزدى مويىنداماساق, ەگەر بىزدە عىلىمي زەرتتەۋلەردى قارجىلاندىرۋ دامىعان ەلدەرگە قاراعاندا 10, 20 جانە 30 ەسە از بولسا, ولار قايدان پايدا بولماق؟
كەيىنگى ۋاقىتتا عانا عالىمدارعا ءتيىستى نازار اۋدارىلا باستادى. مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ باستاماسىمەن ەلىمىزدە عىلىم مەن ءبىلىم بەرۋدى دامىتۋعا بۇرىن-سوڭدى بولماعان قولداۋ كورسەتىلىپ كەلەدى. ەندى ءبىز عىلىمدى دامىتۋ ستراتەگياسىن دۇرىس قۇرۋىمىز كەرەك. ول باسقا ەلدەردەگىدەي ەكونوميكانى دامىتۋعا باعىتتالعان شىن مانىندە پراگماتيكالىق بولۋعا ءتيىس.
بۇل رەتتە ۇلتتىق عىلىم اكادەمياسىنا ەرەكشە ءرول بەرىلەدى. ول عالىمداردىڭ ۇستىنەن قارايتىن تاعى ءبىر اكىمشىلىككە اينالماۋى كەرەك. ونىڭ وزىندىك بىرەگەي ميسسياسى مەن پايىمى بار, ول – تاۋەلسىز ۇسىنىستارىن بەرەتىن اۆتونومدى, بەدەلدى ساراپتامالىق عىلىمي ۇيىم بولۋعا ۇمتىلۋ جانە عىلىمدى باسقارۋ سالاسىندا جىبەرىلگەن جۇيەلىك ولقىلىقتاردىڭ ورنىن تولتىرۋ.
ەڭ الدىمەن عىلىمي زەرتتەۋلەردىڭ باسىم باعىتتارىن دۇرىس انىقتاۋ قاجەت. وكىنىشكە قاراي, ءبىزدىڭ دامىعان ەلدەردەن ايىرماشىلىعىمىز باسىم باعىتتار كوبىنە ەلدىڭ قاجەتتىلىگىنە ەمەس, عالىمداردىڭ مۇمكىندىگىنە نەگىزدەلگەن. وسىعان بايلانىستى اكادەميا بازاسىندا ەكونوميكانىڭ, عىلىمنىڭ ناقتى جاي-كۇيىمەن جانە عىلىمي-تەحنولوگيالىق دامۋدىڭ الەمدىك ترەندتەرىن باعالاۋ ارقىلى عىلىمي زەرتتەۋلەردىڭ باسىم باعىتتارىن ايقىنداۋدىڭ وبەكتيۆتى جۇيەسى ەنگىزىلەدى.
ەكىنشىدەن, كونكۋرستىق نەگىزدە قارجىلاندىرۋدىڭ ۇشجىلدىق كەزەڭىمەن عىلىمنىڭ بارلىق باعىتىنا قولدانىلاتىن شابلوندىق ءتاسىل عىلىمدا, اسىرەسە ىرگەلى زەرتتەۋلەر سالاسىندا ناتيجەنىڭ تومەندەۋىنە اكەلىپ سوقتى. وسى ۋاقىتقا دەيىن قازاقستاندا زاماناۋي بازالىق قۇزىرەتتەردى دامىتۋعا ىقپال ەتەتىن جانە قولدانبالى ازىرلەمەلەردىڭ تيىمدىلىگىن ارتتىرۋعا نەگىز بولاتىن, ەلدىڭ زياتكەرلىك الەۋەتىن تۇراقتى تۇردە قامتاماسىز ەتەتىن ىرگەلى (فۋندامەنتالدى) عىلىم ءۇشىن ءتيىستى جاعداي جاسالمادى. سوندىقتان ءبىز ىرگەلى عىلىمي زەرتتەۋلەردى قارجىلاندىرۋ فورماتىن تۇبەگەيلى وزگەرتۋىمىز قاجەت.
سونىمەن قاتار اكادەميا جەتەكشى عالىمدارمەن بىرلەسىپ, ىرگەلى نەگىزدەردى قالىپتاستىرۋدان باستاپ پراكتيكالىق قولدانۋعا دەيىنگى بارلىق اسپەكتىنى قامتيتىن, تىگىنەن ينتەگراتسيالانعان نىساندا قۇرىلاتىن زاماناۋي تسيفرلىق جانە گەنومدىق تەحنولوگيالاردى پايدالانا وتىرىپ, ەل دامۋىنىڭ ماڭىزدى الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق پروبلەمالارىن شەشۋگە باعىتتالعان ءىرى پانارالىق مەگاجوبالاردى ىسكە اسىرۋعا ۇسىنىستار ەنگىزەدى.
قازىر ءبىز وسىنداي بەس ستراتەگيالىق ماڭىزدى باعدارلامانى ازىرلەۋدى باستادىق. ماسەلەن, الەمگە تانىمال عالىم, اكادەميانىڭ ۆيتسە-پرەزيدەنتى دوس سارباسوۆتىڭ جەتەكشىلىگىمەن ەلىمىزدە اۋىل شارۋاشىلىعىنداعى زاماناۋي بيوتەحنولوگيانى دامىتۋ جونىندەگى جوبانى دايىنداۋ باستالدى. بۇل اۋىل شارۋاشىلىعى داقىلدارىنىڭ ونىمدىلىگىن ارتتىرۋدا ەلەۋلى سەرپىلىس جاساۋعا مۇمكىندىك بەرەدى.
ۇشىنشىدەن, اۋقىمدى اۋماعى بار ەلىمىزدە ەكونوميكانى تەڭگەرىمدى تۇردە دامىتۋ ءۇشىن وڭىرلىك عىلىمدى دامىتۋ وتە ماڭىزدى. تەحنولوگيالىق دامىعان ەلدەر تابىسىنىڭ قۇپياسى نەدە؟ مىسالى, اقش-تىڭ ءار شتاتىندا دەرلىك ءىرى زەرتتەۋ ۋنيۆەرسيتەتتەرى بار, ولار سول ءوڭىردىڭ ەكونوميكاسىن دامىتۋدىڭ يننوۆاتسيالىق ورتالىعى, «مي حابى» بولىپ سانالادى. بۇل جۇمىستى تىكەلەي شتات گۋبەرناتورى ۇيلەستىرىپ وتىرادى.
ال بىزدە جاعداي مۇلدەم باسقا. عالىمدار وڭىردەگى ماسەلەلەردى بىلمەيدى, ال وڭىرلەر عالىمداردىڭ مۇمكىندىگىنەن حابارسىز. ءتىپتى كوپ اكىمدىكتە عىلىمي سالاعا جاۋاپتى ماماندار دا جوق.
بۇل ماسەلەنى شەشۋ ءۇشىن اكادەميا وڭىرلىك ۋنيۆەرسيتەتتەر مەن عىلىمي زەرتتەۋ ينستيتۋتتارىن جان-جاقتى قولدايدى. قاجەت بولعان جاعدايدا اكادەميا مۇشەلەرى مەن شەتەلدىك سەرىكتەستەردى تارتا وتىرىپ, وڭىرلەر ءۇشىن عىلىمي زەرتتەۋلەردى دۇرىس ۇيىمداستىرۋعا كومەكتەسەدى. بۇل جۇمىستى وڭىرلىك ۋنيۆەرسيتەتتەر بازاسىندا وبلىس اكىمى ورىنباسارىنىڭ باسشىلىعىمەن عىلىم جانە تەحنولوگيالىق دامۋ جونىندەگى كەڭەستى قۇرۋدان باستاۋدى ۇسىنامىز. كەڭەس قۇرامىنا جەتەكشى عالىمدار, اكادەميكتەر, قوعامدىق ۇيىمداردىڭ, ءىرى كاسىپورىندار مەن بيزنەس-قوعامداستىقتىڭ وكىلدەرى كىرەدى. كەڭەستەر وڭىرلەردەگى وزەكتى ماسەلەلەردى انىقتاپ, ولاردى شەشۋدىڭ قولايلى پارامەترلەرىن ۇسىنادى.
وڭىردە عىلىمدى دامىتۋ جونىندەگى جۇمىس كورسەتكىشتەرىن اكىمدەردىڭ رەيتينگىنە قوسۋ قاجەت. بۇل جوبانى ءوزارا ءىس-قيمىلعا دايىن اكىمدەرمەن, 2–3 وبلىس مىسالىندا قاناتقاقتى رەجىمدە باستاۋدى ۇسىنامىز.
اكادەميانىڭ بۇل «وڭىرلىك عىلىم – وڭىرلەر ءۇشىن» اتتى باستاماسى – عىلىم سالاسىنداعى پراگماتيكالىق ءتاسىلدىڭ مىسالى. بۇل عىلىمي, عىلىمي-تەحنيكالىق ساياساتتاعى جۇيەلى «ولقىلىقتىڭ» ورنىن تولتىرىپ, عىلىمدى پراكتيكاعا جانە ناقتى وندىرىسكە جاقىنداتىپ, وسىلايشا ەلدىڭ عىلىمي-تەحنولوگيالىق الەۋەتىن نىعايتا وتىرىپ, وڭىرلەردىڭ الەۋمەتتىك جانە ەكونوميكالىق دامۋىنا مۇمكىندىك بەرەدى. جۇمىستىڭ تاعى ءبىر ەرەكشەلىگى, ءبىز وزگەرىستەردى ادەتتەگىدەي جوعارىدان تومەنگە ەمەس, تومەننەن, ياعني دۇرىس باستاپ وتىرمىز.
اقىلبەك كۇرىشباەۆ,
ۇعا باسقارما پرەزيدەنتى
