بيىل ۆوكال ونەرىندەگى ەرەكشە قۇبىلىس, ايرىقشا تاعدىر كەشكەن ءانشى ەرىك قۇرمانعاليەۆتىڭ تۋعانىنا 65 جىل تولىپ وتىر. ول اتىراۋ وبلىسىنىڭ جىلىوي اۋدانىندا, قۇلسارى قالاسىندا دارىگەرلەر وتباسىندا دۇنيەگە كەلگەن. «تالانت سۇيەككە بىتەدى» دەيدى حالىق دانالىعى. ەرىكتىڭ اتا-بابالارى سوزگە شەشەن, بي ادامدار بولعان ەكەن. ال ناعاشى جۇرتى ايگىلى جۇبانوۆتار اۋلەتى بولىپ كەلەدى.
اناسى مۋزىكاعا عاشىق, جانى نازىك ادام بولىپتى. اناسىنىڭ وسى قاسيەتى ەرىكتىڭ بويىنا قوندى. ول بالا كەزىندە كوكتە قالىقتاي ۇشقان قۇستاردىڭ داۋسىنا قۇمارتتى. جاس بالاعا ەنريكو كارۋزو, ولگا ۆورونەتس, ليۋدميلا زىكينانىڭ رەپەرتۋارىنداعى اندەر ەرەكشە اسەر ەتەدى. سول كەزدىڭ وزىندە مەكتەپتەگى ءانشى بالا جىڭىشكە الت داۋسىمەن اتاقتى انشىلەردىڭ ءانىن ورىنداعان. 12 جاسقا تولعاندا كلاسسيكالىق مۋزىكاعا اڭسارى اۋادى. اكەسى ءسالىم ۇلىنىڭ ءانشى بولعانىن, انگە قۇمارتقانىن ۇناتپايدى. بۇل جايىندا داڭقتى ءانشىنىڭ ءوزى دە سۇحباتىندا ايتادى. اكەسىنىڭ مەزگىلسىز قازاسى جاس بالانىڭ جانىن جارالايدى. ول جانىنا جۇبانىشتى اناسىنىڭ جىلى سوزدەرى مەن كلاسسيكالىق مۋزىكادان تابادى.
ەرىك مەكتەپ بىتىرگەن سوڭ, الماتىعا, قۇرمانعازى اتىنداعى كونسەرۆاتوريانىڭ دايىندىق بولىمىنە وقۋعا تۇسەدى. بيىك جىڭىشكە داۋىستى ەر ءانشىنىڭ كلاسسيكالىق تۋىندىلاردى ورىنداۋ شەبەرلىگى, ۆوكالدىق ونەرى كونسەرۆاتورياداعى ۇستازدار قاۋىمى مەن مۋزىكا ماماندارىن تاڭعالدىرادى. ەرىك سول كەزدە تابيعات سىيلاعان سيرەك داۋىسقا يە ەكەندىگىن تۇسىنەدى. وپەرا – قازاق تابيعاتىندا جوق ونەر. ونىڭ ۇستىنە بيىك جىڭىشكە داۋىستى ەر ءانشىنىڭ اياق استىنان پايدا بولۋى «جەر استىنان جىك شىقتى, ەكى قۇلاعى تىك شىقتىنىڭ» كەرىندەي بولادى. بۇل كوزقاراس جاس جىگىتتى مۇڭايتادى, قامىقتىرادى. بەلگىلى قالامگەر ساۋىتبەك ابدراحمانوۆ «ەلدىك سىنى» كىتابىندا «كونسەرۆاتوريا رەكتورى عازيزا جۇبانوۆا جاس جىگىتتىڭ تىم بولەك داۋسىن تىڭداپ ءجۇرىپ, ءبىر كۇنى وزىنە شاقىرىپ الادى دا: «شىراعىم, سەنىڭ داۋسىڭمەن جۇمىس ىستەيتىن پەداگوگ بىزدە جوق. مۇندا داۋىسىڭ وزگەرىپ كەتەدى. سەن ماسكەۋ كونسەرۆاتورياسىنا بارىپ ءتۇس, سول جاقتا سەنىڭ داۋسىڭدى باپتايتىن ءبىر كىسى بار» دەپ كەڭەس بەرەدى», دەپ جازادى.
بۇل ءسوزدى ەرىكتىڭ اپاسى رايسا قۇرمانعاليەۆا دا قۋاتتايدى. ءسويتىپ, تۋمىسىنان ەرىك-جىگەرى مىقتى ەرىك ماسكەۋگە جول تارتادى. ماسكەۋگە جول تارتۋ دا وڭاي بولمادى. ەرىك بىردەن گنەسيندەر ينستيتۋتىنا قابىلدانعان جوق. وعان ماسكەۋ كونسەرۆاتورياسى قول جەتپەيتىن ارمان ەدى. ول كەزدە ماسكەۋگە وقۋعا نەگىزىنەن ۇكىمەتتىڭ جولداماسىمەن باراتىن. ەرىككە بۇيىرعانى – پودولسكدەگى حورەوگرافيا ۋچيليششەسى. تالاي ادام كوز تىككەن جالعىز جولدامانى ەرىكتىڭ قولىنا ۇستاتقان ورتالىق كوميتەتتە جۇمىس ىستەيتىن, ونەر مەن مادەنيەتتىڭ جاناشىرى كامال سمايىلوۆ ەدى. ەرىك جەزدەسى ءالىمحان ەسكەندىر ۇلىنىڭ كامال سمايىلوۆپەن جاقسى تانىستىعىنىڭ, جولداستىق قارىم-قاتىناسىنىڭ ارقاسىندا وسى جولداماعا قول جەتكىزگەن ەكەن. كوڭىلى قاپالى ەرىك بۇل جولداماعا قاتتى قۋانادى. ەگەر بۇل جولداما بولماسا, سيرەك داۋىستى ءانشىنىڭ ونەردە باعى جانباي قالار ما ەدى, كىم ءبىلسىن؟
پودولسك حورەوگرافيا ۋچيليششەسىندە ءبىر جارىم جىل وقيدى. ءبىر كۇنى ەرىكتىڭ سالعان ءانىن ەستىگەن ءبىر ۇستازى قايران قالادى. ول ۇستازى – الەمدىك مۋزىكا سالاسىندا ۇلكەن بەدەلى بار ايگىلى مۋزىكا مامانى, ەۆرەي ۇلتىنان شىققان پروفەسسور ايەل ن.ل.دورلياكتىڭ شاكىرتى ەكەن. سول ۇستازى: «مۇندا عاجاپ داۋىستى قازاق بالاسى وقىپ ءجۇر», دەپ دورلياكقا ايتادى. سودان قۇبىلىس تالانتتاردى كورگەندە جۇرەگى ەلجىرەيتىن اتاقتى دورلياك گنەسيندەر ينستيتۋتىنا ەرىك قۇرمانعاليەۆتى قابىلداۋ جونىندە ءوتىنىش-حات جازعان.
ينستيتۋتتىڭ قابىلداۋ ەمتيحانىندا ول «ورلەان بيكەشى» ارياسىن ورىندايدى. قازاق بالاسىنىڭ كوككە شانشىلعان الت داۋىسى (كونترتەنوردان دا بيىك) تىڭداۋشىلاردى قيىن دا قىزىق حالگە تۇسىرەدى. تاڭعالۋ! تاعى دا تاڭعالۋ! ءار سىناقتان قابىلداۋ ەمتيحانىن تاپسىرۋ ءۇش-ءتورت ساعاتقا سوزىلسا دا, ونەرپاز جاستىڭ جۇزىندە شارشاۋ مەن قوبالجۋدىڭ ەش بەلگىسى سەزىلمەيدى. وعان بەينەبىر اڭىزداردا ايتىلاتىنداي سيقىرلى قاۋىرسىن-قانات بىتكەندەي. جىگەرلى. شىرقاعان سايىن قاراتورى كورىكتى كەلبەتى نۇرلانا ءتۇسىپ, جانعان وتتاي ۇشقىن اتقان ۇلكەن قارا كوزدەرى جان-جاعىنا جالىن شاشا قارايدى. ول ينستيتۋتقا قابىلدانادى. ساحناداعى دەبيۋتى د.شوستاكوۆيچ اتىنداعى فيلارمونيانىڭ ۇلكەن زالىندا دج. پەرگولەزيدىڭ «Stabat Mater» كانتاتاسىن (پارتيا الت) ورىنداۋىمەن باستالادى. بىراق 1-كۋرستىڭ سوڭىندا «عىلىمي كوممۋنيزم» پانىنەن سىناق تاپسىرا الماي, وقۋدان شىعارىلادى دا, اسكەر قاتارىنا شاقىرىلادى. وندا پولك وركەسترىندە باس بارابانشى بولادى. اسكەر ۋاقىتى اياقتالعان سوڭ, گنەسيندەر ينستيتۋتىنداعى وقۋىن قايتا جالعاستىرادى.
ەرىكتىڭ جەكە تۇلعا بولىپ قالىپتاسۋىنا ۇستازى, پروفەسسور ن.ل.دورلياك كوپ ەڭبەك ءسىڭىردى. ول ەرىكتىڭ ونەردەگى ۇستازى عانا ەمەس, وعان ونەردە قامقورلىق تانىتقان اياۋلى جان. ەرىك وسى ۇستازى جەتەكتەپ اپارعان العاشقى كونكۋرستا, 1987 جىلى حەرتوگەنبوشەدە (نيدەرلاند) وتكەن جاس ورىنداۋشىلاردىڭ حالىقارالىق كونكۋرسىندا توپ جارىپ, لاۋرەات اتانادى. 1988 جىلى بوستوندا وتكەن حالىقارالىق مۋزىكا فەستيۆالىندە «فەنومەن» دەپ تانىلىپ, اتاعى الەمگە جايىلادى. ۆوكال ونەرىندەگى ەرەكشە قۇبىلىس رەتىندە «گيننەسس رەكوردتار كىتابىنا» ەنەدى, ونى اتىن اڭىزعا اينالعان يتاليالىق ءانشى ايەل فەدورا باربيەريمەن قاتار قويىپ دارىپتەيدى. ف.باربيەري 1940 جىلى العاش رەت يتاليانىڭ وپەرا ساحناسىنا شىعىپ, عاجايىپ (مەتستسو-سوپرانو-كونترالتو) داۋسىمەن ميلليونداعان حالىقتىڭ جۇرەگىن جاۋلاپ الىپ, بىردەن ونەردەگى تابىستىڭ شىرقاۋ بيىگىنە كوتەرىلەدى. ەرىك تە تابىستىڭ شىڭىنا تەز كوتەرىلگەن. ءانشى تۋرالى شەتەلدىك باسىلىمدار كەزىندە بىلاي دەپ تە جازعان ەكەن: «كەڭەس وداعىندا اتاقتى ءارى باي ادامداردىڭ رەيتينگى جوق. ەگەر بار بولعان بولسا, ءسوز جوق ەرىك قۇرمانعاليەۆ وندىققا كىرەر ەدى».
كسرو-داعى №1 كونترتەنور ەرىك قۇرمانعاليەۆ ساحناعا شىققاننان كەيىن كەڭەستىك ۆوكالدىق پەداگوگيكا ويلانا باستايدى. جىنىسى ەر ءانشى قالايشا ايەلدىڭ (الت نەمەسە مەتستسو-سوپرانو) جىڭىشكە داۋسىمەن شىرقاي الادى؟ دەمەك شىرقاۋعا بولادى ەكەن. وندا بۇل ۆوكالدىڭ پەداگوگيكالىق, مەتوديكالىق ءادىس-تاسىلدەرىن زەرتتەپ, وقۋ ۇدەرىسىنە ەنگىزىپ, كونترتەنورلاردى تاربيەلەۋ كەرەك دەپ شەشەدى. الەمنىڭ №1 كونترتەنورى ەرىك قۇرمانعاليەۆ دۇنيەنىڭ قاي قيىرىندا دا قۇرمەت-قوشەمەتكە بولەنىپ ءجۇردى. جەر بەتىندە نەشە ءتۇرلى ادام بولسا, سونشا ءتۇرلى تالعام, مىنەز بار. بىرەۋلەر «ەرىك قۇرمانعاليەۆ تابيعاتتىڭ قاتەلىگى» دەپ وكىنىش بىلدىرسە, بىرەۋلەرى «ەرىك قۇرمانعاليەۆ – تاڭعاجايىپ قۇبىلىس!» دەپ تابىنعان, تاڭعالعان سەزىمدەرىن جاسىرا المادى. الايدا قازانىنان اسىپ توگىلگەن تابىنۋلار مەن تاڭعالۋلار, ماقتاۋ مەن ماراپاتتار, داتتاۋ مەن داراقىلىقتار, مورالدىق جانە پسيحولوگيالىق قىسىمدار دا جانى نازىك, سەزىمتال ءانشىنىڭ جانىن كۇيزەلتتى, شارشاتتى.
2007 جىلى 16 قازاندا ماسكەۋ قالاسىنىڭ اۋرۋحاناسىنا باۋىرى اۋىرىپ تۇسكەن ءانشى 13 قاراشادا 47 جاسىندا جانساقتاۋ بولىمىندە قايتىس بولدى. كىسى تابانىنان, قاراعاي تامىرىنان كەتەدى. تۋعان جەرگە تامىرىن جايا الماعان ەسىل تالانت ءوزى ەرىكسىز تاپ بولعان قوعامنان دا وزەككە تەبەر سوققى جەپ, شۋىلداق توبىردىڭ قاقپاقىلىنا جەم بولىپ كەتە باردى...
ەرىكتىڭ ونەرىن ومىردە وتە جوعارى قۇرمەتتەگەن اتاقتى كۋتيۋرە پەر كاردەن ول ولگەندە دە ازاماتتىق تانىتتى. پاريجدەن ماسكەۋگە ۇشىپ كەلىپ, ەرىكتى جەرلەۋ تۋرالى ماسەلەمەن مەر لۋجكوۆقا شىعادى. رەسەيدىڭ اتاقتى ادامدارى جاتقان زيراتتا ورىن جوق. جەرلەر الدىن الا ساتىلىپ قويىلعان ەكەن. سودان پەر كاردەن ماسكەۋلىك ەميگرانتتارعا ىزدەۋ سالىپ, نەچاەۆا دەگەن اتاقتى اكتريسانىڭ شۆەيتساريادا تۇراتىن ميللياردەر ۇلىن تابادى. ول كاردەنگە «ماعان پاريجدەن مولاما ورىن بەرسەڭ, ايىرباس جاسايمىن» دەپ كەلىسىمشارت جاساسىپ, كەلىسىپتى. بۇل جەردە ادامنىڭ مۇردەسىن ورتەپ, ك ۇلىن قويادى ەكەن. ەرىك تە سولاي قويىلدى.
جۇمباعى مول تۇلعا, ءداستۇرلى-ۇلتتىق ونەردىڭ مۇحيتىنان ءبىر تامشى سۋ ىشە الماعان تامىرسىز قاراعاي – ەرىك قۇرمانعاليەۆ مۇردەسىنىڭ ءبىر ۋىس ك ۇلى ماسكەۋدەگى ۆاگانكوۆ زيراتىنا جەرلەندى. «موسكوۆسكي كومسومولەتس» گازەتىندە رەسەيدەگى جوقتاۋشىسىز قالعان بەلگىلى ونەر تۇلعالارىنىڭ زيراتتارى تۋرالى ماقالا جاريالانعان ەدى. قاراۋسىز قالعان سونداي زيراتتىڭ ءبىرى – ەرىك قۇرمانعاليەۆتىڭ زيراتى دەگەن پىكىر ايتادى. بۇل ءبىزدىڭ جۇرەگىمىزدى اۋىرتادى. اتاقتى انشىگە دەگەن قۇرمەتىمىزدى ءالى دە بىلدىرە الماي كەلەمىز-اۋ دەگەن وي دا كوپتىڭ كوكەيىندە جۇرگەن ويىمەن ۇندەسەتىن شىعار دەيمىز.
ول – جۇمباعىن ىشىنە جاسىرعان ادام. كەزىندە ماسكەۋ باسپاسوزىنە بەرگەن سۇحباتىندا: «ماعان مورالدىق قولداۋدان باسقا ەشتەڭە كەرەك ەمەس» دەگەن ەكەن. ەرىكتىڭ تابيعاتى, بولمىسى ەرەكشە. تۋراشىلدىق پەن نامىسقويلىق, نازىكتىك پەن اقىلدىلىق, اقسۇيەكتىك پەن سانقويلىق, تاباندىلىق پەن ەڭبەكقورلىق, ۇشقالاقتىق پەن قىزۋقاندىلىق, ينتەللەكتۋالدىق پەن ىزەتتىلىك, قاراپايىمدىلىق پەن تاكاپپارلىق سياقتى سان ءتۇرلى مىنەز ونىڭ بويىندا كورىنىس تاپتى. ول ۇنەمى وزگەرمەس ءبىر قالىپتا تۇرا الماس ەدى. ويتكەنى ول – تابيعي تالانت! كەيدە كوكتەم, كەيدە قىس, كەيدە كول, كەيدە ءشول. ءور وزەننىڭ اعىسى ەشقاشان دا توقتامايدى ەمەس پە؟ تالانت تابيعاتى سارقىراپ اققان سول ءور وزەندەي. ولاي بولاتىنى, شىن تالانت, مىنەزدى تالانت قولدان جاسالعان جاساندى ارنا ەمەس. ول سىيمايدى, ول كەيدە وزىنە-ءوزى سىيماي كەتەدى. كەيدە ول وزگەنى ەمەس, ءوزىن-ءوزى تۇسىنبەي قالۋى مۇمكىن. سوندىقتان دا ول كەيدە كوزگە شىققان سۇيەلدەي سۇيكىمسىز.
ەرىكتەن سوڭ الەمدىك ساحناعا ديماش كوتەرىلدى. ديماش شەتەلدىك ءان سايىسىنا قاتىسپاي شەت قالسا, ەلدەگى كوپ جۇلدىزدىڭ ءبىرى بولار ما ەدى؟ سەبەبى ءبىزدىڭ حالىق فونوگرامماعا قاتتى الدانىپ قالعانداي. داۋىس پەن ءان. وسى ەكى قۇدىرەتتى تانۋ ءۇشىن قۇلاعىمىزدى اشۋعا قۇداي بىزگە ديماشتى جىبەرگەندەي.
لەوناردو دا ۆينچي جارىق دۇنيەمەن قوشتاسار ساتىندە «شارشادىم. شارشاعاننان ولگەن ارتىق» دەگەن ەكەن. ءومىرىن كارى كاسپيدىڭ اساۋ تولقىندارىنداي ارپالىس پەن جانتالاس ارالاسقان كۇرەس مايدانىندا وتكەرگەن قۇبىلىس ءانشى, الەمدىك مۋزىكا تاريحىنىڭ جوعارى ساتىسىنا كوتەرىلگەن ەرىك قۇرمانعاليەۆ اقىرعى ساتىندە نە دەدى؟ كىمدى ويلادى؟ الدە قيالىنداعى ۇنەمى ساعىنىپ جۇرەتىن دالا سۋرەتتەرىن كوردى مە ەكەن؟ «مەن دە ءبىر قازاقتىڭ بالاسى, مۇسىلماننىڭ ۇمبەتى ەدىم عوي» دەپ كۇڭىرەنە كۇرسىندى مە ەكەن؟ كىم ءبىلسىن؟
مارجان ەرشۋ,
اقىن, حالىقارالىق «الاش» ادەبي سىيلىعىنىڭ لاۋرەاتى
