ىبىراي ءالتىنساريننىڭ اعارتۋشىلىق يدەيالارىن ىلگەرىلەتىپ دامىتا ءجۇرىپ, مەڭدىقارا وڭىرىندە باستاۋىش مەكتەپتەردىڭ كوپتەپ اشىلۋىنا مۇرىندىق بولعان جازۋشىنىڭ كوپ جىلدار بويى ءوزىنىڭ كىندىك قانى تامعان اقسۋات مەكتەبىندە ۇستازدىق ەتكەنى بەلگىلى. مۋزەيدەگى ارنايى بۇرىشتا سپانديار كوبەەۆتىڭ اقسۋات مەكتەبىندە جۇمىس ىستەپ جۇرگەندە وتىرعان ورىندىعى مەن جۇمىس ۇستەلى, كىتاپ سورەسى, راديوسى, قابىرعا ساعاتى, جەكە قۇجاتتارى, ءار جىلدارى جارىق كورگەن ەڭبەكتەرى, فوتوسۋرەتتەرىنىڭ كوشىرمەسى, ۇلكەن پورترەتى, بۇدان وزگە دە كوز تارتار كوپتەگەن كونە جادىگەرلەر تۇر.
«اقسۋات مەكتەبىندە بەرتىنگە دەيىن سپانديار كوبەەۆتىڭ شاعىن مۋزەي بولمەسى بولعان. وندا مەكتەپ وقۋشىلارى جاساعان فوتوالبومدار, ىبىراي التىنسارين مەن سپانديار كوبەەەۆتىڭ شىعارمالارىنا بايلانىستى سالىنعان وقيعالى سۋرەتتەر, عىلىمي جۇمىستار, سپانديار كوبەەۆتىڭ 125 جىلدىعىنا وراي جاسالعان قۇمىرالار, بۋكلەتتەر, سونداي-اق 1993 جىلى مارات شوتاەۆ جاساعان سپانديار كوبەەۆتىڭ ءمۇسىنى تۇردى. كەزىندە قازاق كسر تاريحى ءپانىنىڭ وقۋ باعدارلاماسىنا سپانديار كوبەەۆتىڭ اعارتۋشىلىق قىزمەتى مەن ءومىرى تۋرالى مالىمەت تە ەنگەن. سوعان بايلانىستى تاريح, ارحەولوگيا جانە ەتنوگرافيا ينستيتۋتى اعارتۋشىنىڭ وزىنەن ونىڭ فوتوسۋرەتىن وقۋلىققا شىعارۋ جونىندە رۇقسات سۇرايدى. ول تۋرالى قۇجاتتار ساقتاۋلى تۇر. قاراپ وتىرساق, قازىرگى قۇجاتتار مەن سول كەزدەگى قۇجاتتاردىڭ رەسىمدەلۋىندە كوپ ايىرماشىلىق بار. ول كەزدە ءبارى قالاممەن جازىلعان. ءتىلى وتە قاراپايىم ءارى تۇسىنىكتى بولعان. سونىمەن قاتار اعارتۋشىنىڭ ەڭبەكاقىسى تۋرالى, ەڭبەك دەمالىسىنا شىعۋعا رۇقسات سۇراپ جازعان وتىنىشتەرى دە بار. وكىنىشكە قاراي اقسۋاتتاعى مەكتەپ جابىلىپ قالعان سوڭ, مەكتەپ مۋزەيىندەگى جادىگەرلەردى تۇگەلدەي وزىمىزگە كوشىرىپ الدىق», دەيدى ىبىراي التىنسارين مەموريالدىق مۋزەيىنىڭ باس قور ساقتاۋشىسى نازگۇل شەكتىباەۆا.
ءمولدىر شىنىمەن قاپتالعان مۋزەي سورەسىندەگى ءبىر جاپىراق سارعىش قاعازعا تۇسكەن: «مەن سپانديار اعايدىڭ كوزىن كورگەن, كوپ اڭگىمەلەسكەن, حات جازىسقان, سول كىسىنىڭ ادەبي مۇراسىن جيناپ, كىتاپ ەتىپ باستىرعان, ءوزى مەن ەڭبەگى تۋرالى كىتاپ جازعان ادام ەدىم. بىراق اقسۋاتقا جولىم تۇسپەپ ەدى. بۇگىن سپانديار كوبەەۆتىڭ 125 جىلدىعىنا ارنايى كەلىپ, مەكتەبىن, مۋزەيىن ارالاپ ريزا بولدىم. مۋزەيدى ءوز كىتاپتارىمەن تولىقتىرسا دۇرىس بولار ەدى. بۇگىنگى تالاپقا ساي جاڭارتىلعان ەكەن. مەكتەپ ۇجىمىنا تابىس تىلەيمىن. سپانديار اعايدىڭ ناسيحاتشىسى بولىڭدار!
اكادەميك سەرىك قيراباەۆ
سپانديار اعايعا شاي بەرگەن كەلىنى ءاليا بەيسەنوۆا 18.10.03», دەگەن تانىس جازۋ دا كوزگە ىستىق كورىنىپ, كوڭىلگە ساعىنىش ۇيالاتادى.
«كورنەكتى عالىم سەرىك قيراباەۆ اعارتۋشى-ۇستازدىڭ پەداگوگيكالىق قىزمەتى مەن ەڭبەك جولىن, ادەبي مۇراسىن ەڭ العاش زەرتتەپ, عىلىمي اينالىمعا ەنگىزگەن. 1958 جىلى الماتىداعى «قازاقتىڭ مەملەكەتتىك كوركەم ادەبيەت باسپاسىنان» عالىمنىڭ «سپانديار كوبەەۆ. ءومىرى مەن جازۋشىلىق قىزمەتى» اتتى ەڭبەگى جارىق كورەدى. سپاندياردىڭ نەمەرەسى قۋانىشباي كوبەەۆ اعايمەن سويلەسكەنىمىزدە, ول كىسى سەرىك قيراباەۆتىڭ اقسۋاتقا ارنايى كەلىپ كەتكەنىن ايتقان. وكىنىشكە قاراي, سپانديار كوبەەۆ جازعان كىتاپتار بۇگىندە ابدەن ەسكىرىپ كەتكەن. مىسالى, وبلىستىق كىتاپحانادا «ورىندالعان ارمان» مەمۋارلىق ەڭبەگىنىڭ ءبىر-اق داناسى تۇر. ونىڭ كەيبىر بەتتەرى ءتۇسىپ قالعان. ى.التىنسارين اتىنداعى جاسوسپىرىمدەر مەن بالالار كىتاپحاناسىندا بۇل كىتاپ مۇلدەم جوق. سوندىقتان اعارتۋشىنىڭ مۇراسىن جاڭاشا زەردەلەپ, كىتاپتارىن قايتا باستىرىپ شىققانىمىز ابزال», دەيدى مۋزەي ديرەكتورىنىڭ ورىنباسارى سالتانات وتەلباەۆا.
وتكەن كۇزدە ى.التىنسارين مۋزەيى ۇيىمداستىرعان ارنايى ەكسپەديتسيانى باسقارىپ اقسۋاتقا بارىپ قايتقان سالتانات وتەلباەۆا سپانديار كوبەەۆ زيراتىنىڭ قاراۋسىز قالعانىن ايتادى.
«سپانديار كوبەەۆ زيراتىنىڭ بۇگىنگى جاعدايى سىن كوتەرمەيدى. كونە تامنىڭ قۇلاقتارى ابدەن ءمۇجىلىپ, سىلاعى تۇسكەن, توزىعى جەتكەن. ازىرگە زيراتتىڭ الدىندا ورىن بار. الداعى ەكى-ءۇش جىلدا اعارتۋشىنىڭ زيراتى كوپ قابىردىڭ تاساسىندا قالۋى مۇمكىن. تاۋەلسىزدىكتىڭ العاشقى جىلدارىندا «مادەني مۇرا» مەملەكەتتىك باعدارلاماسى اياسىندا تاريحي-مادەني ەسكەرتكىشتەرىمىزدى جاڭعىرتۋ, قورعاۋ باعىتىندا ءبىرسىپىرا شارۋا اتقارىلىپ ەدى. الايدا اتالعان باعدارلاما بارلىق مادەني-تاريحي ساۋلەتتىك ەسكەرتكىشتەرىمىزدى, كيەلى مەكەندەردى تولىعىمەن قامتىدى دەپ ايتا المايمىز. وسى ورايدا سپانديار كوبەەۆتىڭ دە زيراتى كيەلى نىسان رەتىندە وبلىسىمىزدىڭ جەرگىلىكتى ماڭىزى بار تاريح جانە مادەنيەت ەسكەرتكىشتەرىنىڭ مەملەكەتتىك تىزىمىنە, قازاقستاننىڭ كيەلى جەرلەر كارتاسىنا ەنگىزىلسە جانە قابىر باسىن كوتەرىپ, كەسەنە تۇرعىزىلسا ەكەن», دەيدى مۋزەي مامانى.
ى.التىنسارين مۋزەيىنەن سپانديار كوبەەۆتىڭ ءوز قولىمەن ورىس تىلىندە جازعان ءومىربايانىنىڭ ءۇزىندىسىن دە كورۋگە بولادى. مۇندا جازۋشىنىڭ كەدەي شارۋانىڭ وتباسىنان شىققانى, وزىنە اعايىن بولىپ كەلەتىن ج.بەيسەنوۆ دەگەن مۇعالىمنىڭ كومەگىمەن العاش اۋىل مەكتەبىندە وقىعانى, كەيىن مەڭدىقاراداعى بولىستىق مەكتەپتى ءتامامداپ, ناۋقاستانىپ قالۋىنا بايلانىستى ءبىر جىل ۇزىلىستەن سوڭ, 1898 جىلدان باستاپ قوستانايداعى 2 سىنىپتىق ۋچيليششەدە وقىعانى, 1 900 جىلى قوستانايداعى مۇعالىمدەر سىنىبىنا قابىلدانعانى تۋرالى دەرەك بار.
مۇراجايداعى قۇندى جادىگەردىڭ ءبىرى – سپانديار كوبەەۆتىڭ شاكىرتى, قازاقتىڭ تۇڭعىش كاسىبي ءمۇسىنشىسى, ۇلتتىق مونۋمەنتالدى ونەردىڭ نەگىزىن سالۋشىلاردىڭ ءبىرى, قازاقستاننىڭ حالىق سۋرەتشىسى حاكىمجان ناۋرىزباەۆتىڭ جازۋشىنىڭ ءمۇسىنىن جاساپ جاتقانىن بەينەلەگەن فوتوسۋرەت. بۇل سۋرەتتىڭ تۇپنۇسقاسى قوستاناي وبلىستىق تاريحي-ولكەتانۋ مۋزەيىنىڭ عىلىمي قورىندا ساقتاۋلى تۇر.
قوستاناي وبلىسى
