بالا سارتاي ەلەنوۆكا سەلوسىنداعى مەكتەپتەن بەسىنشى سىنىپتى ورىس تىلىندە وقىدى. التىنشى سىنىپتى – كوكشەتاۋدا. ودان سوڭ جەتىنشى سىنىپتى ناعاشىلارىنىڭ اتاقونىسى – ءالجان اۋىلىندا. جەتىنشى سىنىپتان سوڭ ەڭبەككە ارالاستى. ءبىلىم قۋعا, ىلگەرىلەپ وقۋعا قابىلەتى جەتىپ تۇرعانىمەن, تۇرمىس جاعدايى كوتەرمەيتىن ەدى. بۇلاق اۋىلىنداعى ماشينا-تراكتور ستانساسىنىڭ جانىنان اشىلعان ءۇش ايلىق مەحانيزاتورلار كۋرسىندا وقۋعا ءوتىنىش بىلدىرگەن. ونداعىلار ءالى جاسىڭ جەتكەن جوق دەپتى. «كەيىن وسكەن سوڭ, قابىرعاڭ قاتايىپ, بۇعاناڭ بەكىنگەن سوڭ كەلەرسىڭ». بىراق ءوسۋدى توسىپ وتىراتىن جاعداي قايدا. جاسى جەتپەگەنمەن, جىگەرى, ىنتاسى جەتىپ تۇر. باسشىلارعا ءوز جاعدايىن سوقىر كوزدەن جاس شىققانداي قىلىپ ايتقاننان سوڭ, ولار دا جاس قۇراقتاي جەلكىلدەگەن جەتكىنشەكتىڭ جاعدايىن ءتۇسىنىپ, رۇقسات ەتتى.
1954 جىلى تراكتورعا وتىردى. دوڭعالاقتى حتز تراكتورى. ءۇستى اشىق. تىستەرى ىرسيعان تەمىر دوڭعالاق. ايتپاقشى, جۋىردا تەمىر دوڭعالاقتىڭ الدەقالاي ءۇزىلىپ قالعان ءبىر ءتىسىن تاۋىپ الىپ, ەسىكتىڭ كوزىنە, ماڭدايشاعا شەگەلەپ قويعان. باعزى زامانداعى بەينەتتىڭ وشپەس كورىنىسى. توت باسقان تەمىر بولسا دا, ەستەن كەتپەس ەستەلىك. قاتتى, ابدەن پىسىرىلگەن تەمىر دوڭعالاقتىڭ ءتىسى ءسال مايىسقانى بولماسا, سول قالپى ءتارىزدى. الاقانىمەن سيپالاپ كوردى. تەمىر دوڭعالاق دومالاپ قانشا شاقىرىم جول ءجۇردى ەكەن. قۇيقالى ءوڭىردىڭ قانشا گەكتارىن توڭكەرىپ تاستادى ەكەن. ەسەپكە كەلمەيتىن كوپ شىعار-اۋ. ويتكەنى ول زاماندا تەمىردەن جاسالعان دوڭعالاق تۇگىلى ەت پەن تەرىدەن جارالعان سارتاي ءتارىزدى جاس جەتكىنشەكتەر دە سان جۇزدەگەن, بالكىم سان مىڭداعان گەكتار القاپتى وڭدەيتىن. تىڭعا سالىنعان تۇرەن قانداي قيىن دەسەڭىزشى. ەڭبەككە ارالاسقان ەكى جىلىنان سوڭ, 1956 جىلى كەڭەس وداعى قارۋلى كۇشتەرىنىڭ قاتارىندا ازاماتتىق بورىشىن وتەۋگە شاقىرىلدى. تۇرىكمەنستاندا يراننىڭ شەكاراسىندا بولدى. وسى ارادا ءۇش جىل, ءۇش اي قىزمەت ەتتى. شەكارادا قىزمەت ەتە ءجۇرىپ, ۇيقىسىز وتكىزگەن سان تۇندەرىندە الىستا قالعان تۋعان جەرىن, تۋعان جەردە ءوز بەتىنشە ءتۇتىن تۇتەتىپ جاتقان ايشا سىندى اسىل اناسىن, اسكەردىڭ الدىندا عانا وتاۋ قۇرعان جارىن ويلايتىن.
اسكەر قاتارىنان ورالعاندا دا وتباسىنىڭ ءتۇتىنى ءتۇزۋ ۇشىپ تۇرعان جوق ەدى. اكەسى قاندى قىرعىن مايداننان امان-ەسەن ورالعانىمەن, تۇتقىنعا تۇسكەنسىڭ دەگەن جەلەۋمەن ايدالىپ كەتكەن. ايتەۋىر, انانىڭ جانىندا سارتايدىڭ جارى بار. اسكەرگە دەيىن ۇيلەنىپ كەتكەنى وڭ بولىپتى. ەكى مۇڭلىق ءبىر-بىرىنە سەلبەسىپ, سەرىك-سۇيەۋ بولىپ كۇن كەشسە كەرەك.
اسكەري كيىمىن شەشەر-شەشپەستەن ۇجىمشار ورتالىعى ەلەنوۆكا سەلوسىنا باردى. ۇجىمشار توراعاسى الەكساندر ەجوۆقا كىردى.
– الەكساندر ەۆگەنەۆيچ, مەنىڭ جۇمىس ىستەگىم كەلەدى.
– جۇمىس قايدا قاشار دەيسىڭ, اۋەلى وقىپ, ءبىلىم الۋ كەرەك.
كوكشەتاۋ قالاسىنداعى كەڭ ءپروفيلدى اۋىل شارۋاشىلىعىن مەحانيكالاندىرۋ ۋچيليششەسىنىڭ ءبىر جىلدىق كۋرسىن ءبىتىردى. ءسويتىپ, اسكەرگە دەيىنگى تاجىريبەسى, تىرناقتاپ جيناعان سوڭعى ءبىلىمى بار اۋىل شارۋاشىلىعىنىڭ بەساسپاپ مامانىنا اينالىپ شىعا كەلدى.
ول تۇستا ناۋقان دەگەنىڭىز باس كوتەرتپەي, ءبىر-بىرىنە ەلبەسىپ-سەلبەسىپ كەلە بەرەتىن. ول تۇستا اۋىلداعى مەحانيزاتور جۇمىس تالعامايتىن. سارتاي دا تاڭداعان, تالعاعان جوق. قۇلاعى قىلتيىپ شىعىسىمەن جەر بەتىنە وزىمەن بىرگە بارلىق بەينەتتى ارقالاپ الا شىعاتىن ءداندى كۇتىپ, باپتاۋ, ءشوپ شابۋ, مال قورالارىن دايىنداۋ, سابان تاسۋ... قويشى ايتەۋىر, ءبىر تولاس تاپپايتىن, تۇگەسىلىپ بىتپەيتىن شارۋا. كۇزەتشى دە, ەلەكتريك تە بولدى. وندىرىستىك قاجەتتىلىككە وراي كەز كەلگەن ءىستى دوڭگەلەتىپ الىپ, جۇرە بەرەتىن. قويمادان مال ازىعىن بوساتاتىن كىلتشى دە بولعانى بار.
بىردە كەڭشار ديرەكتورى پەتر فيليمونوۆيچ ۆوزنيۋك مەحانيكالاندىرىلعان قىرماننىڭ مەڭگەرۋشىسى بولاسىڭ دەدى. مەڭگەرۋشىنىڭ ايلىعىنان كومباينشىنىڭ ايلىعى الدەقايدا از, ال جاۋاپكەرشىلىك دەگەنىڭ مەڭگەرۋشىدە جەتىپ ارتىلادى. ماڭداي تەردى سورعالاتىپ ءجۇرىپ وسىرگەن اقىق ءدان ىسىراپ بولماۋى كەرەك. ءارى سول جىلى كورشىلەس اۋىلدارداعى مەحانيكالاندىرىلعان قىرماندار استىق قابىلداي الماي قالىپ, ءۇش بولىمشەنىڭ استىعىن قابىلدادى. ۋاقىتپەن ساناسقان جوق, تابانى تاستان تايماعان تارلانبوزداي ەتكەن ەرەن ەڭبەگى اتاۋسىز قالماي, كەۋدەسىنە جارقىراتىپ لەنين وردەنىن تاقتى.
بىردە قىرمان باسىنا سول كەزدەگى كوكشەتاۋ وبلىستىق پارتيا كوميتەتىنىڭ ءبىرىنشى حاتشىسى ەركىن اۋەلبەكوۆتىڭ كەلگەنى بار. قاسقاعىم ساتتىك كەزدەسۋدە ءبىرىنشى حاتشىنىڭ ءبىلىم پاراساتىنا, اۋىلداعى ءىستىڭ كوزىن سونشالىقتى تەرەڭ بىلەتىنىنە قاتتى تاڭعالعان.
قانشا دەگەنمەن, كەشەگى كەڭەس زامانىندا قاراپايىم ەڭبەك ادامىن باعالاي ءبىلدى عوي. سول ەسكەرىپ, ماراپاتتاۋدىڭ ارقاسىندا ورتاق مۇددەگە جۇمىلدىرا بىلەتىن. بىردە كۇزگى ەگىن وراعى كەزىندە اۋداندىق پارتيا كوميتەتىنىڭ العىسحاتىن «بۇلاق» كەڭشارى پارتيا ۇيىمىنىڭ حاتشىسى ماعاۋيا راقىمبەرگەنوۆ ءتۇن ورتاسى اۋا تاناپ باسىنا جەتكىزگەن. بۇل ۆيكتور ميللەر ەكەۋى ەگىن ورىپ جاتقان. ءبىر مەزگىلدە ارتقى جاقتان قايتا-قايتا جانىپ-سونگەن ماشينا شامى كورىنەدى. سويتسە, پارتيا ۇيىمىنىڭ حاتشىسى ماعاۋيا راقىمبەرگەنوۆ. ءتۇن جارىمىن ەڭسەرىپ تۇرىپ, تولايىم تابىسىمەن قۇتتىقتاعان. سول ءبىر ءسات ەڭبەك ادامىنا قانات ءبىتىرىپ, كوڭىلىنە قاجىماس قايرات دارىتتى. ءبىر عانا وسىنداي مىسالدان ەڭبەك ادامىنا دەگەن قوشەمەت, قۇرمەتتى كورۋگە بولادى.
– ەگىن وراعى كەزىندە جىلجىمالى كونتسەرت بريگادالارى كەلىپ, كوڭىلىمىزدى كوتەرەتىن. پيونەرلەر دە گۇل شوقتارىن قۇشاقتاتىپ, قۇتتىقتايتىن. وزدەرى دە ءماز بولىپ, ۇلكەن اسەر الىپ كەتۋشى ەدى. سول ساتتە ءبىز دە شارشاعانىمىزدى ۇمىتىپ, ەڭبەكتى ەسەلەي تۇسەتىنبىز, – دەگەن ەدى سارتاي جۇماعاليەۆ. – قازىرگى كۇنى كوپتەگەن اتا-انا بالالارىنا جاقسى وقىساڭ زاڭگەر بولاسىڭ, سوت بولاسىڭ دەگەن ناسيحات ايتادى. ال ەگەر وقۋ وقىماساڭ, تراكتورشى بولاسىڭ دەپ قورقىتادى ەكەن. مەنىڭ تۇسىنبەيتىنىم, سوندا قالاي بولعانى, توقشىلىقتىڭ باسى نان وسىرگەن تراكتورشى ءبىزدىڭ قوعامداعى ەڭ جامان ادام با؟
قوشەمەت, قۇرمەتتىڭ ەڭ ۇلكەنى سوتسياليستىك ەڭبەك ەرى اتاعى ەدى. ءالى كۇنگە دەيىن ەسىندە. ساناسىندا سارىتاپ بولىپ ساقتالعان سالتاناتتى ءسات. الماتى قالاسىندا وتكەن ۇلكەن جيىندا وسى جوعارى اتاقپەن ماراپاتتالعان التى ادامنىڭ بىرەۋى كوكشەتاۋلىق سارتاي جۇماعاليەۆ بولدى. ەكى مارتە وبلىستىق كەڭەسكە, ءۇش مارتە حالىق دەپۋتاتتارى اۋداندىق كەڭەسىنە, قكوپ XVI سەزىنە دەلەگات بولىپ سايلاندى. ماسكەۋ قالاسىنداعى بۇكىلوداقتىق اۋىل شارۋاشىلىعى جەتىستىكتەرىنىڭ كورمەسىنىڭ استىق پاۆيلونىندا وتكەن كەڭەستە ءسوز سويلەدى. وداقتىڭ باس حاتشىسى ميحايل گورباچەۆتىڭ قولايىنا جاقپايتىن اڭگىمە بولسا دا. ءسال اششىلاۋ ايتىلعاندىقتان بولار, ورتالىقتىڭ بارلىق گازەتى جەردەن جەتى قويان تاپقانداي جاپا-تارماعاي, جانتالاسا جازعاندا, كوكشەتاۋلىق ەڭبەك ەرى سارتاي جۇماعاليەۆتىڭ اتى اتالماي قالدى. اڭگىمەسىنىڭ اۋجايى تولايىم تەرىس ەمەس ەدى. اۋەلى اۋىل شارۋاشىلىعىنىڭ حال-احۋالىن باقايشاقتاپ تاراتقان, سودان سۋدىڭ سۇتتەن قىمباتتىعىن, كىرپىشتىڭ ناننان قىمباتتىعىن تىلگە تيەك ەتكەن. اۋىل شارۋاشىلىعى ەڭبەككەرلەرىنىڭ اقادال ەڭبەكپەن وسىرگەن ءونىمىنىڭ باعاسى بولىمسىز بولسا, تۇتاس سالانىڭ العا باسۋى قيىنداي بەرەتىندىگىنە, سول سالادا ۇزاق جىل ەڭبەك ەتكەن تاجىريبەسىمەن بايلانىستىرا وتىرىپ, ساراپتاما جاساعان. ەل ەكونوميكاسىنداعى ىرگەلى ۇلەسى بار سالانى دامىتپايىنشا, تۇتاس تابىسقا جەتۋ مۇمكىن ەمەس. ەڭبەك ەرىنىڭ ەل مەرەيىن كوتەرۋدەگى دايەكتى اڭگىمەسىن باس حاتشى ونشالىقتى جىلى قابىلداعان جوق. بىراق ۋاقىت وتە كەلە, ايتقان ءۋاجىنىڭ ورىندى بولعانىنا ءوزىنىڭ دە, وزگەنىڭ دە كوزى جەتىپ وتىر.
سارتاي اعانىڭ سارى دالادا ساليقالى ونەگەسى قالدى. بۇگىنگى ۇرپاق ەڭبەگىمەن ەل ەڭسەسىن كوتەرگەن داڭعايىر ديقاننىڭ اتىن ۇمىتپاسىن دەپ كوكىرەكتە قاپتالعان كونە سۋرەتتەردى تىرىلتتىك. كەيىنگىگە ۇلگى بولۋى ءۇشىن.
